Büyük şehirde gündelik hayat

Bugün ''ağır'' konulardan uzaklaşıp ''gündelik hayat''ta karşılaştığımız bazı sorunları gözden geçirelim. ''Gündelik hayat'' derken de özel olarak büyük şehir hayatını kastediyorum.

Büyük şehir beraberinde getirdiği pek çok sıkıntıya rağmen aynı zamanda bireylere başka hiçbir uygarlık biçiminde karşılaşılmayan bir özgürlük alanı açmıştır. Geçen yüzyılın başında Simmel''in söylediği gibi, bireylere ''işlerinde, dostluklarında, aşklarında'' seçim olanağı sağlayan çevre, herkesin komşusunu tanıdığı kasaba-küçük kent değil, kalabalığın içinde yalnızlığın da yaşanabilmesine imkan tanıyan büyük şehirdir. Büyük şehrin sağladığı bu ''anonimlik'' hali, bireyin önünde büyük bir özgürlük alanı açmasının yanı sıra sırasında sınır tanımayan bir ''bencilliğin'' sergilenmesine de fırsat tanıyabilir. Hele de bizde olduğu gibi hepten başıboş bırakılmış büyük şehirlerde.

Bakın mesela birkaç gün önce medyaya düşen şu habere: ''Gıda terörü tavuk dönere sıçradı. 1 liraya satılan yarım ekmek dönerde hiç tavuk eti bulunmadığı anlaşıldı.''

Ben yakın bir zamanda buradan belediyeden ''2 liraya yarım ekmek döner''in açıklamasını yapmasını beklerken fiyatlar daha da aşağıya düşmüş, meğer bu ürünün 1 liraya satılana da varmış...

Konuyu Lokantalar ve Tedarikçiler Derneği Başkanı''na danışmışlar. Şöyle diyor başkan: ''Ekmek arası döneri 5 liradan aşağı mal etmek imkansızdır.'' Başkan, 1 liraya satılan ''yarım ekmek döner''in içinde bulunan maddelere ilişkin örnekler de vermiş ama iştahınız kaçmasın diye bunları aktarmıyorum. Başkan''ın bu piyasaya ilişkin olarak ''Bunları sadece satan değil, alan da suçlu'' şeklinde bir açıklamasına da yer verilmiş. Ben bu ''suçlular'' listesini eksik buldum doğrusu. ''Satan'' tabii ki ağır suçlu. ''Alan''ın suçlu olup olmadığı daha karışık bir mevzuu olsa da o zaten cezasını peşinen çektiği için onu listeden çıkarabiliriz. Ancak mutlaka fark ettiğiniz gibi bu listede ''asıl suçlu''ya yer verilmemiş. O kim mi? Tabii ki -büyükşehri-küçükşehri fark etmez- ''Belediye''den başkası değildir.

Biliyorsunuz, ''1 liraya yarım döner''i küçük bir ilçede, hatta küçük bir şehirde asla pazarlayamazsınız. Çünkü o küçük yerleşim yerinin ''hukuku'' buna izin vermediği için satan gibi alan da bu derece bir ucuz hayatı hayal bile demez... Oysa büyük şehrin sağladığı ''anonimlik'' hali, bireyin önünde büyük bir özgürlük alanı açmasının yanı sıra sırasında ''1 liraya yarım ekmek döner'' piyasasının oluşmasına da neden oluyor. Zabıtanın büyük şehirler için son derece gerekli olduğu düşüncesine de bu yoldan ulaşmıyor muyuz? Küçük yerleşim yerlerinde herkesin –bir bakıma- birbirinin zabıtası da olmasından dolayı eksik olan gıda maddelerine ilişkin bu denetim-gözetim işlevi büyük şehirlerde belediyelerin önde gelen varlık nedenlerinden birisi değil midir. Oysa çevirin kafanızı ve etrafınıza bir bakın, söz konusu denetimleri yerine getiren bir zabıta kuvveti ile karşılaşıyor musunuz hiç?

Peki nedir bu kayıtsızlık, sorumsuzluk ve laçkalığın nedeni? Konuya ilişkin yasa ve yönetmeliklerin eksikliği değil tabii ki. Kara kaplı kitapları açsanız önünüze kim bilir kaç maddeden oluşan yasa ve yönetmelikler çıkacak. Bu durumda bu kayıtsızlık, sorumsuzluk ve laçkalığın nedenini belediye yönetimlerinin bu mevzuattan haberi olmamasına ya da bu önemli konunun bu yönetimlerin umurlarında bile olmadığına bağlamamız gerekiyor. Belediyeler kendilerini ''kentsel dönüşüm'', inşaat, tünel, köprü, kaldırım taşının yenilenmesi gibi ''ağır'' konulara o derece kaptırmışlar ki ''Şehir halkı ne yerse yesin, afiyet olsun'' havasına girmiş durumdalar. Siz söyleyin lütfen: Bu şehirde (İstanbul) -arada bir seyyar satıcı kovalayanların dışında- caddede-sokakta denetim yapan tek bir belediye zabıtası ile karşılaştınız mı bugüne kadar? Bir büyük şehrin gıda sektörü bu kadar mı başı boş bırakılır?

''Kapalı mekanda sigara yasağı''nın yararlarını sıralamaya gerek yok. Ancak dikkat ettiyseniz, bu yasak sigara içilebilen alanların kaldırımlara taşınmasına neden oldu. Sokakta sigara içilmesinden söz etmiyorum tabii ki; sokakta kaldırım genişliğinin kimi zaman yarısından fazlasına işgal eden masa-sandalyelerdeki tüketimden söz ediyorum. Demek ki, ''kapalı mekanda sigara yasağı''nın Türkiye''ye tercümesi sokakların sigara (da) içilebilen masa sandalyelere tahsis edilmesi şeklinde gerçekleşti. Ortada tutarsız bir uygulamanın varlığı da söz konusu: ''Sokağı işgal ediyorlar'' gerekçesiyle orada burada lokantaların masalarını topla, ama aynı zamanda (İstanbul-Halaskargazi-Şişli örneğinde olduğu gibi) 10 metrekare dükkanı olan işletmeciye kaldırıma on masalık tenteli-saksılı ''çardak'' kurma izni ver! (Sözünü ettiğim örnekte bu uygulamanın şehreminine ait olduğu söylenen işletmeden başladığını unutmadan!)

''Zabıta''dan söz açılmışken, trafik ve güvenlik zabıtasına ilişkin de gözlemde bulunalım:

Sizi bilmiyorum ama ben İstanbul gibi büyük bir şehrin hiçbir benzerinde trafik ve güvenlik zabıtasının bu derece ortadan kaybolması hali ile karşılaşmadım. Koca şehri bir uçtan öbür uca katediyorsunuz, ama karşınıza tek bir güvenlik ve trafik zabıtası çıkmıyor. Bu şaşırtıcı durumun şehirde görevli polisin sayısının azlığından kaynaklanmadığı açık, çünkü ne zaman ki birileri bir ''basın açıklaması'' yapma girişiminde bulunuyor, onlarca-yüzlerce zabıta hemen o an olay yerinde hazır... Oysa biliyoruz ki, büyük şehirlerde âdet, güvenlik ve trafik zabıtasının ''görünür'' olmasıdır. Görünsün ki ''caydırıcı'' olabilsin. Yoksa İstiklal Caddesi gibi her gün on binlerce insanın kullandığı bir bölgenin güvenliğini ''sivil zabıta'' ile sağlamaya çalışmanın bu ''caydırıcılık'' ile ilgisi yoktur. Çünkü ''siviller''in oradaki varlığı olayın olup bitmesinden sonra devreye girmektedir. Benim önerim eskinin ''mahalle bekçileri'' benzeri bir formüldür.

Büyük şehirlerde iki tekerlekli araçların yaygınlaşması tabii ki bir ''medeniyet'' göstergesi. Nitekim bu amaçla ''medeni ülkeler''de bisiklet, motorlu bisiklet ve motosikletin şehir içi ulaşımda tercin edilmesi her zaman teşvik edilir.

Peki bu konuya ilişkin bizdeki manzara nedir? ''Bisiklet'' kullanabilmek zaten pratik olarak imkansız. Ama öte yandan şehrin zaten dağ yolunu andıran kaldırımları şimdi de motosiklet işgaline uğramış durumdadır. Otomobilden kaldırıma kaçan yayalar şimdi de kendilerini motosikletlere karşı korumak durumundadır. (Üstelik, eğer cesaretiniz varsa kaldırımda karşılaştığınız motosiklet sürücüsüne yanlış yaptığını hatırlatmayı deneyin!) Trafik akışının göreli olarak rahat olduğu pazar günleri ana yollarda hız denemesi yapan motosiklet kullanıcılarını da hatırlayın...

Ama nedense bütün bunlar olup biterken ortada tek bir trafik zabıtası yok! Neredeler bunlar, kendilerini nerelerde gizlerler?

Sonuç olarak: Büyük şehir nimeti çok olan ama işleyişinde ciddi önlemler alınmasını gerektiren bir yerleşim alanıdır. Şehir hayatının bu derece başıboş bırakılması anlaşılır gibi bir durum değildir.