"Dil ve edebiyat" bilgilerini sınıyormuş gibi yapmak

İki gün önce gazetelerde karşıma çıkan LYS Türk Dili ve Edebiyatı Soru Kitapçığı ile karşılaşınca, kendime verdiğim bir söz doğrultusunda “Kitapçık” ile ilgilenmemeye çalıştım. Kendime verdiğim söz şöyle bir şeydi: “Yeter artık, yıllardır yazıyorsun ama değişen bir şey yok; yıllardır aynı münasebetsiz sorular aynı münasebetsiz yanıtlar!”

Ama her yıl olduğu gibi bu sefer de dayanamadım. Adaylara bu yıl hangi sorular yöneltildiğini de görmek istedim.

Bu işin çoktan çığırından çıktığı muhakkak… “Türk Dili ve Edebiyatı” orta öğretimde bilmem kaç yıl bilmem kaç saat bunun için mi okutuluyor? Yazık, herkesin emeğine yazık… Başta öğrencinin, sonra öğretmenin, müdür yardımcısının, müdürün, müstahdemin ve de tabii “veliler”in bu iş için ayırdıkları zamana ve emeğe yazık…

Bu mudur “Türk Dili ve Edebiyatı”? Sözü edilen şey eğer böyle bir şey ise, yarından tezi yok “yok hükmünde” sayılmalıdır. LYS adaylarını manasız sorular ve konularla uğraştıran, adayların edebiyatı ilgi duymaları ihtimalinin önüne set çeken, adayları okul sıralarında öğretilen üç beş manasız konu ile sınamaya çalışan böyle bir “Kitapçık”, ekonomik gelişmişlik olarak dünyada “ilk on” içine girmesinin yakın olduğu söylenen bir ülkeye yakışıyor mu? Epeyce sert kaçacağının farkındayım ama -maalesef-: gerçekten utanılması gereken bir manzara bu…

İşin bir de “hak-hukuk” yanı var tabii ki. İşin bu yanını da hatırlayalım:

“Tevhid-i Tedrisat” gereği okullardaki müfredatı tasarlayan, gerçekleştiren ve denetleyen Milli Eğitim Bakanlığı''nın, okulları dolduran milyonlarca öğrenciye “edebiyatı sevdirmek” ve edebiyatı olması gerektiği gibi ders konusu yapmak gibi bir ödevi var. Milyonlarca öğrencinin “edebiyat” ile olması gerektiği gibi tanışma, yakınlaşma, sevme hakkı var. Dolayısıyla, söz konusu Bakanlık edebiyat öğretimine hak ettiği önemi ve değeri ve bu önem ve değerle uyumlu edebiyat dersleri açmağa mecbur. Bütçeden Milli Eğitim Bakanlığı''na ayrılan payın son yıllarda artmış olması sevindirici; ancak –vakit geçirmeden- öğretimin “içeriğine” ilişkin iyileştirmeler yapılmaz ise, bu gelişmelerin pek bir önemi yok.

Şimdi de gelelim Lisans Yerleştirme Sınavı''nın (LYS) Türk Dili ve Edebiyatı soru ve yanıtlarından seçtiğim birkaç örneğe:

2. soru şöyle bir metinle başlıyor:

“Özellikleri yönünden hiçbir akım içinde yer almayan şairler var. Bunlar, kendi kuşağından olanların yazdıklarına da benzemeyen bir şiir yazıyorlar. Bir kuşak ya da gruba katılmadıkları için şiirlerinin bulutsu bir görünüşü var. Bunları yazanlar, kendilerine özgü bu şiirlerle şiirin bir mozaik olduğunu önümüzdeki birkaç yıl içinde gösterecekler”

Hemen arkasından da şu soru: “Bu parçadaki altı çizili sözlerle anlatılmak istenen aşağıdakilerin aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?”

Merak etmeyin, seçenekleri sıralayacak değilim… Gereksiz, çünkü “münasebetsizlik” sorunun açılış cümlesinde yeterince mevcut.

Şimdi soralım: “Hiçbir akım içinde yer almayan şairler”in elinden çıkan şiirlerin “bulutsu bir görünüşü” olduğu kimin iddiası, ya da (daha kibar olsun) “tezi”? “Şiirin bir mozaik olduğu”nu da mı o buyurmuş? Peki ama söz konusu şairlerin eserleri niçin “bulutsu” ve “mozaik” oluyor?

Görüldüğü gibi, baştan yanlış -kaba tabiriyle “kafadan atma”!- ve “sinir bozucu” bir “değerlendirme” ile başlayan bu sorunun yanıt seçeneklerinden hiçbirinin doğru olma ihtimali yok…

İlerleyelim. Gelelim 49. soruya. O da şöyle açılıyor:

“Türk edebiyatının en iyi romanlarından olan ——,1949''da kitap olarak basılır. —— İstanbul''a olan derin sevgisini yansıttığı bu romanında, Mümtaz ile Nuran''ın aşkı çerçevesinde eski-yeni, Doğu-Batı ve aşk ile toplumsal sorumluluk arasındaki çatışmayı ve bu çatışmaların doğurduğu bireysel bunalımları irdeler.

Bu parçada boş bırakılan yerlere aşağıdakilerden hangileri sırasıyla getirilmelidir?

“Aşağıdakiler”den kasıt, beş romancının adı ve yanlarında beş roman adı. Uzatmadan doğru seçeneği vereyim önce: “Huzur- Ahmet Hamdi Tanpınar”.

İyi güzel, doğru yanıtı bulduk ve birkaç puan da oradan kaptık. Ama bu sonucun “edebiyat” açısından bir önemi, değeri var mı?

Şoruyu sormanın zamanı değil mi yani: Ahmet Hamdi Tanpınar''ın “Huzur”u piyasada mevcut “roman özetleri”nde karşılaşıldığı gibi “Mümtaz ile Nuran''ın aşk çerçevesinde eski-yeni (…) bireysel bunalımlarını irdelemek”ten mi ibarettir? LYS adayları yıllarını bu -doğru- yanıtı bulabilmek için mi okul ve dershanede geçirdiler? Adaylara yazık… “Okul”a yazık… Ve tabii Ahmet Hamdi Tanpınar''a da yazık...

Son yıllarda “mış gibi yapmak” lafı var ya, aynen öyle bir şey…

“Okul”a gidiliyormuş gibi yapmak…

Haftada bilmem kaç saat, yılda bilmem kaç on saat “edebiyat” ile ilgileniliyormuş gibi yapmak…

Ahmet Haldi Tanpınar''ın Huzur''unu okumuş gibi yapmak…

“Mış”ların arkasını getirmek çok kolay ama bugünlük yeter herhalde.

Bakalım, canım sıkılmaz ise LYS Türk Dili ve Edebiyatı soru-yanıtlarından bir ikisini de yarın gözden geçiririz.