Din İşleri Yüksek Kurulu"nun oruca ilişkin fetvası

Epeyce uzun bir süre ara verdikten sonraki ilk yazının gündemin merkezindeki konuyla, yani "Açılım"la ilgili olmasın diye düşündüm. Besbelli ki bu konuyu daha aylarca (hiç değilse "seçim"a kadar) konuşacağız. Dolayısıyla, bugün için, ramazan ayında bulunmamızı da göz önüne alarak Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu''nun gazetelerin dünkü sayılarında önümüze gelen oruca ilişkin fetvasının gözden geçirilmesini uygun buldum.

Yavuz Bahardıroğlu''un ramazan boyunca TVNet''de yayınlanacak olan programının önceki günkü konuğu Prof. Hayrettin Karaman''dı. Bu güzel program program sahibinin ve konuğunun "ilk oruçları"na ilişkin aktardıkları hikayelerle açıldı. Bahadıroğlu ilk orucunu ağzını sokak çeşmesinden akan suyla çaktırmadan nasıl "ihlal" ettiğini, Karaman oruçlu olduğu ikinci günde evde yalnız kalınca açlığını bastırmak için dolapları nasıl karıştırdığını gülerek-eğlenerek aktardılar.

Anlatılanlar beni de çocukluğuma götürdü. Ben de hatırladım: "Çocuk ve Oruç", hatta "Çocuk ve Ramazan" konusunu gülmeden-eğlenmeden hatırlamak-anlatmak mümkün müdür? Ben de ilk orucumu evdeki büyükannelerin tavsiyesi doğrultusunda öğle saatlerinde son bulan "tekne orucu" tarzında ifa etmemiş miydim! Akşam saatlerinde dışarıya çıkmamıza sadece ramazan ayında izin verilmesi biz çocuklara bugün hiçbir anlamı kalmamış bir neşe kaynağı oluşturmuyor muydu? Yüz çeşit muziplikle süslediğimiz o uzun teravih namazını şehrin "en hızlı" imamı Hacı Bekir''in arkasında tamamlayıp diğer camilerdeki cemaatin ne kadar zaman sonra namazı tamamladıklarını gözlemlemiyor muyduk?

Dediğim gibi, bugün için hiç, ama hiçbir anlamı kalmamış hatıralar bunlar…

Hayrettin Karaman, söz konusu programda da gerçekten başka bir "hoca" idi. Her şeyden önce güler yüzlü ve son derece toleranslı bir hoca. "Tefekkür"den "iman"a uzanan çizgiye ilişkin yorumunun zincirinde bir takım eksik halkalar bulduğunuzu söyleyebilirdiniz belki –"Yeni Şafak okurları"nı düşünerek dile getirmiyordum bu şüpheyi!- ama "Müslümanlar"dan söz ederken yaptığı "kültürel" ve "inanç-iman" ayrımına ilişkin söyledikleri ne kadar kucaklayıcıydı. Bu toplumda her inançtan insanın (bu kategoriye "inançsızları" da dahil ediyordu tabii ki) gündelik hayatlarında kullandıkları "inşallah", "maşallah", "şükür" gibi onlarca sözcüğün onları nasıl "kültürel" olarak "Müslüman" kıldığını ne kadar güzel anlatıyordu.

Karşımızda, İslam''dan, Müslüman''dan ve Müslümanlık''tan, ramazan ayında olduğumuz için başta oruç olmak üzere ibadetlerden sakin sakin, yani kimseyi "korkutmadan" söz eden bir "hoca" vardı.

Sonuç olarak, mutlaka tekrar yayınlaması gereken iç açıcı bir program izlemiş olduk.

İşte bu programın izleyenlerin hemen hepsinde uyandırdığını düşündüğüm bu güzel duygularla doluyken, dün gazetelerde Din İşleri Yüksek Kurulu''nun "orucu bozan ve bozmayan haller"e ilişkin fetvası ile karşılaştım.

"Fetva"nın ilk bölümleri okununca, burada da geniş bir anlayışın hakim olduğu görülüyor. Hatta, "yolculuğun" ramazanda oruç tutmamak için ciddi bir "ruhsat" sağladığının anlatıldığı satırların müminler açısından şaşırtıcı olduğunu bile ileri sürebiliriz. Günümüzün ulaşım-yolculuk şartları göz önüne alındığında, "yolcu hükmünde" olanlara gösterilen anlayışın "abartıldığını" bile ileri sürebiliriz herhalde. Benzer geniş anlayışın "cünup olmak" ve "gusletmek" konularına ilişkin de gösterildiğine tanık oluyoruz. Ancak iş "sağlık problemleri"ne gelince –doğrusu- "fetva"nın elinin fazla uzandığı izlenimi doğuyor okuyucuda.

Tamam, "astım hastaların kullandıkları spreyler, göz ve burun damlaları, kalp hastalarının dil altı hapları ve fitil kullanmak" orucu bozmuyor.

Benzer şekilde, "idrar kanallarına giren cihazlar veya akıtılan ilaçlarla lokal anestezi" de orucu bozmuyor.

Ancak, "bölgesel ve genel anestezide serum verildiği için oruç bozuluyor."

"Endoskopi ve kolonoskopi yaptırmak, makat veya ferçten ultrason çektirmek" de orucu bozan müdahaleler.

"Fetva", işi ciddi tutarak, bu müdahalelerin orucu bozmayacağı halleri de şöyle sıralamış:

"Ancak söz konusu işlemlerde sindirim sistemine su, yağ ve benzeri gıda özelliği taşıyan bir madde girmemesi durumunda, endoskopi ve kolonoskopi yaptırmak, makat veya ferçten ultrason çektirmek de orucu bozmayan tedaviler arasındadır."

"Fetva"nın "lavman yaptırmak" ve orucun bozulması arasında kurduğu ilişki de dikkat çekici:

"Lavman yaptırmak konusunda kalın bağırsaklarda su, glikoz ve bazı tuzlar emildiği için, gıda içeren sıvının bağırsaklara verilmesi veya orucu bozacak kadar su emilecek şekilde verilen suyun bağırsakta kalması durumunda oruç bozuluyor. Ancak suyun bağırsaklara verilmesinden sonra bekletilmeyip bağırsakların hemen temizlenmesi durumunda oruç bozulmuyor."

Neyse daha fazla uzatmayalım, bu kadarı yeter herhalde…

Ama bu "fetva"yı okuyan ve ramazan ayında yukarıda –ayrıntılı olarak!- sıralanan işlemlerden birisini yaptırmak zorunda olan oruçlu bir kişinin içine düşeceği ruh halini –kolaysa- tasavvur edin.

Endoskopi veya kolonoskopi yaptıracak ama "gıda özelliği taşıyan bir madde girmemesini" –ne demek ise- nasıl garanti altına alacak?

Lavman yaptıracak ama "bağırsakların hemen temizlenmesi"ni nasıl garanti altına alacak?

Bu "fetva"yı kaleme alan alimler günümüz tıbbının uyguladığı bu işlemler hakkında kimden "fetva" aldılar acaba? Yoksa sadece kendi deneyimlerinden hareketle mi bu metni kaleme aldılar?

Aklımın bir köşesine not ettim: Hayrettin Karaman ile karşılaştır karşılaşmaz bu "fetva"ya ilişkin fetvasını soracağım kendisine.