"Şehit anneleri"ne iki farklı yaklaşım

Geçen hafta Sabah''tan İlker Sarıer''in "şehit anneleri" ile yaptığı röportajdan söz etmiştim. Duygusuz ve bilgisizce, laf olsun diye kaleme alınan satırlar "Şehitler Bayramı" gibi insanı yerinden hoplatan bir öneri bile getiriyordu. Türkiye''de gazetecilerin "edebiyat yapma"sına en çok fırsat veren konu zaten "Şehit cenazeleri" ve "şehit anneleri" değil mi? Birçok gazeteci "Vatan sağolsun" diyerek döktürmeye başlayıp, şehitlerin ve de anababalarının Cennet''i niçin çoktan hakettiklerini bir güzel açıklamıyor mu? Tabii ki kendileri bu dünyanın hazlarının hiçbirinden vazgeçmeyerek! Bu tür yazılarla o kadar çok karşılaşıyoruz ki. İşte size yakınlardan bir örnek. Hürriyet''ten Ertuğrul Özkök, "İşte Türkiye, işte büyük devlet" başlıklı yazısında dışardan gazel okuyanlara şu satırlarla katılmış: "(Bu) evlatları dağlarda şehit düşerken, cenazelerinin başında sadece gözyaşı döküp, ''Vatan sağolsun'' diyerek iman tazeleyen, mücadelesini bileyen bir ulusun hak ettiği gururdur." Ne güzel! Yazarlık dediğin nedir ki zaten, uydur uydur yaz. "Evlatları dağlarda şehit düşerken" anababalar (hele de anneler) ne düşünür, "Vatan sağolsun" mu der, iman mı tazeler, nasıl yaşar? Gidip sordun mu? Sana "İşte Büyük Devlet" mi dediler? Ben, İlker Sarıer''in satırlarını da işte bu nedenle "duygusuz ve bilgisiz" olarak nitelemiştim. Yakın olması gerektiği yere uzak mı uzak, mesafeli olması gereken yere yakın mı yakın. Bu mudur toplumda gazetecinin rolü?

Sabah''tan Nuriye Akman da "şehit anneleri" ile röportaja gidenlerdendi. Bu "yakınlık ve uzaklık" meselesinin olması gereken halini Akman''ın röportajında da göremedim. Ancak, hemen her zaman olduğu gibi bu kez de özellikle ayrıntılarda bize önemli bilgiler aktarıyordu. Bir "şehit evi"den aktardığı şu karmaşık ilişkilere ve ruh hallerine bakın: "Eve bitişik, ek odada şehidin yengesi oturur, ağabeyinin hanımı yani. Serpil Deveci''den, Turan''ın ölümünden sonra kaynanasının üzüntüden dengesini yitirdiğini, hem kocasının, hem oğlunun ölümünden onun ''uğursuzluğunu'' sorumlu tuttuğunu dinlersiniz. Gelin, babası karşı gelince Konya''dan kaçıp da gelmiştir Başkent''e. Ne yapsın, kocasını sevmiştir ve babası vermemiştir. Ne bilsin o kaçtıktan kısa bir süre sonra kaynı Tunceli''de şehit olacak? O sırada onun da kocası Bingöl''de askerdeydi. Şehitlik piyangosu onun kocasına da vurabilirdi." Şimdi, "şehit anneleri"nin "Şehitler Bayramı" arzusuyla yanıp tutuştuklarını hangimiz iddia edebilir? "Şehit anneleri" dünyası bambaşka bir dünya; anlaşılması, üzerine özenle eğinilmesi, bir sürü gevezelik ve laf ebeliğine karşı özellikle korunması gereken bir dünya. İnsanlar (hem de ne kadar haklı olarak) başlarına gelen felaketi nasıl anlamlandıracaklarını bilemiyorlar; çok yorgun ve çaresizler; "uğursuzluğun" kimden ve nereden geldiğini çözmeye çalışıyorlar. Başka türlüsü beklenir mi zaten. Ne yani, bu "gazeteci milleti" "şehit anneleri"nin her gece bir araya gelip hep bir ağızdan marş okuduklarını mı sanıyor?

Anlama çabasının sık görülmediği ülkemizde, "şehit anneleri"ne yönelik sahici bir araştırmadan Pazartesi gazetesinin son sayısı aracılığıyla haberdar oldum. Pazartesi (yani "kadınlara mahsus gazete") Çapa Tıp Fakültesi Psikiyatri Bölümü''nde, yakınlarını kaybeden ailelerin tepkilerini anlamak amacıyla yapılan bir araştırmaya iki sayfa ayırmış. "Duygulu ve bilgili" bir yazı. Bize "şehit anneleri" dünyasının kapısını epeyce aralıyor. Araştırmayı yapan Tuğba Özpulat Olgun, yakınlarını "gözaltında, askerde ve kanserden kaybeden" ailelerle görüşmüş ve kayıp yaşantısının uzun dönemdeki etkilerini saptamaya çalışmış. Araştırmacının açıklamalarından çocuklarını askerde kaybeden aileleri anlamak için özel bir çaba gerektiği anlaşılıyor. "Şehit ailesi" içinde anne ve babanın tepkilerinde de farklılıklar var. Herşeyden önce, çocuklarını hastalık sonucu kaybeden annelerle kıyaslandığında, diğer iki sınıfa giren ailelerin kayıplarını çok daha travmatik yaşadıkları gözleniyor. Tuğba Özpulat Olgun''un belirttiğine göre, şehit annelerinin zorlukları oğullarının komando olmasıyla başlıyor. Uyku bozuklukları, baş ağrıları, yoğun sıkıntı en yaygın belirtiler. "Kötü haber"den sonra kendine gelemeyenler de genelde anneler; babalar çalışma hayatının içinde olduklarından acılarıyla başetme yollarını nisbeten daha kolay buluyorlar. "Şehit aileleri"ni son derece yoğun bir yasa iten nedenlerin başında ölümün "zamansız ve ani" olması geliyor. "Anlamlandıramıyorlar, çünkü yaşanan savaş, topyekün süren, herkesin katıldığı bir savaş değil, gözlerinin önünde olmuyor. Orada çocukları şehit oluyor ama burda insanlar yaşamlarına devam ediyor, eğleniyor." Önceden Kürtler''e yönelik hiçbir ilgileri olmayan anneler çocuklarını kaybettikten sonra "pazara gittiklerinde verdikleri paranın kime gideceği endişesiyle hiç alışveriş yapmadan" dönüyorlar. "Son derece büyük bir yalnızlık içindeler." Araştırmacı, şehit annelerini bir psikiyatrist olarak da şöyle değerlendiriyor: "Şehit annelerinin hepsinde majör depresyon tanısı var (...) Bütün gün zihinleri o kaybettikleri evladın düşünceleriyle, görüntüleriyle, hatıralarıyla meşgul. Çok yoğun bir özlem duygusu, bir altüst olma durumu oluyor, üzerinden birkaç yıl geçtiği halde." Bu öyle bir acı ki aile içindeki bütün dinamikleri de değiştiriyor: "Örneğin eskiden şehit anneleri daha arka plandayken yerleri değişiyor adeta; erkek daha anlayışlı, daha alttan alan, daha yardımcı konuma geliyor. Anne ölen evladına karşı duyduğu acıdan dolayı, kendi bakımına, ilgisine, sevgisine ihtiyacı olan küçük çocuğuna dahi sevgi, ilgi gösteremiyor."

Hayat böyle bir şey işte. En iyisi hatırlatmalı da, şu araştırmadan gazetelerin "şehit aileleri" servislerine birer nüsha göndersinler lütfen. Karşımızda öylece duran ve hiç şakası olmayan gerçeği ıskalayarak bizi sahibinin fantazmlarını okumaya mecbur eden türden "şehit aileleri" hikayeleri artık gerçekten canımızı sıkıyor.