"Kamu harcamaları"nı izliyor musunuz?

Bir önceki yazımda bir haberden hareketle haddim olmayarak yabancısı olduğum bir konuya girmiş ve savaşlar, terörizm başta olmak üzere tabii olmayan felaketlerden "İMKB endeksi"nin nasıl etkilendiğini değerlendirmeye çalışmıştım. Hatırlayanlar vardır herhalde; sonuç inanılmaz nitelikteydi… Meğerse "İkiz Kuleler"in yerle bir olması, Afganistan"a bombalar yağmaya başlaması, ABD Silahlı Kuvvetleri"nin Bağdat"a girmesi gibi olaylar ertesinde "endeks" denilen "canavar"(!) yerinde duramaz rekor üstüne rekor kırarmış… Bu türden küresel gelişmeler ile borsalar arasında bir ilişki olduğunun farkında olsam da, ilişkinin bu boyutlara varmış olması beni şaşırtmıştı doğrusu. Yalanlanmayan bu bilgileri dikkate alacak olursak "Borsa"nın da ayrılmaz bir parçası olan "piyasa"nın ağzından -adeta- "kan damlıyordu". Oysa biz liberalizmin babalarından "borsa"nın ayrılmaz bir parçası olan kapitalizmin (ticari-sınaî-hizmet, her ne ise) farklı toplumları bir arada barış içinde yaşatacak en önemli etken olduğunu öğrenmiştik…

Neyse de fazla uzatmayalım, vardır muhakkak bunun da "bilimsel" bir açıklaması…

Bugün de -yine haddimi aşarak- "maliye" denilen alanın orta direği niteliğindeki "bütçe" meselesine ilişkin bazı bilgiler aktaracağım.

Biliyorsunuz, eskinin Meclis çatısı altındaki en hararetli tartışmaları "bütçe" dolayısıyla olurdu. "Bütçe tartışmaları" denilince -tabii ki- sadece işin rakamsal faslıyla yetinilmez, bütçeyi hazırlayan (küçük bir hatırlatma: AK Parti"nin "başkanlık sistemi"ne ilişkin hazırladığı taslakta bütçeyi hazırlama görevi de Başkan"ın görev ve yetki alanı içine dahil ediliyormuş. Bilmiyorum belki de taslağa ilişkin ortada dolaşan haberler henüz çok cılız olduğu için konuya ilişkin tartışma başlamamıştır; bu son sürat taslak hazırlama işinde ABD"de bütçenin hazırlanması yolunda Kongre"nin verdiği mücadele de unutulmamıştır inşallah- siyasal iktidarın hemen her teorisi ve pratiği muhalefet tarafından ateş altına alınırdı. Artık nicedir bu türden bütçe tartışmaları ile karşılaşmıyoruz. Anlaşılan o ki vatandaşların da "bütçe"ye ilgileri eskisi gibi değil, herhalde onlar da anladı ki bu iş de "vatandaşların boyunu aşan" niteliktedir ve "uzmanına" teslim edilmelidir! Önümde bir kitapçık duruyor. "Kamu Harcamaları İzleme Platformu"nun 2010"dan itibaren sürdürdükleri "izleme" sonucunda varılan sonuçların yer aldığı bir kitapçık bu. Söz konusu "Platform", 57 sivil toplum kuruluşu ve sivil oluşumun üye olduğu bir birliktelik.

Platform, elindeki dosyayı milletvekillerine ve basın mensuplarına göndermiş. Milletvekillerine hitaben gönderilen metin şu cümlelerle başlıyor: "Bizler 2010 yılından beri kamu harcamalarını izliyoruz. TBMM"de sürdürülen bütçe görüşmelerinde, kamu idarelerinin bütçeleri ayrı ayrı incelendiği için birçok idare üzerinden kaynak aktarılan "sosyal korumaya, çocuğa, gençliğe, engelliye yönelik harcamaları" milletvekillerinin izlemediklerini gördük. (…) Geçen yıllarda elinize geçen iki mektubumuzdan sonra bu üçüncü mektubumuzu sizlere yollamayı platformumuzun bir görevi olarak kabul ediyoruz."

Yani bir bakıma, "Mektuplarımıza ciddi olarak göz atmasanız da, biz bu işe devam edeceğiz!" demek istiyor Platform.

Mektubun "basın mensupları"na gönderilmesinin de amacı bu olsa gerek. Yani, "Üç yıldır kamu harcamalarına ilişkin yayınladığımız çalışma karşısında son derece kayıtsız olsanız da, biz görev olarak bu yıl da sizi haberdar etmek istedik" der gibi…

Platform sözcüsü Prof. Dr. Nurhan Yentürk imzalı bu çalışmayı ayrıntılı olarak gözden geçirmemi beklemiyorsunuzdur herhalde. Ama bana sorarsanız, bir biçimde vergi mükellefi olan her vatandaşın bu çalışmayı önüne koyması gerekir, derim.

Ben bugün için çalışmadan rastgele seçtiğim iki bahse ilişkin yorumları ve rakamları aktarmakla yetineceğim:

"SIPRI yöntemi ile hesaplanan askeri harcamaların en yüksek 14. ülke olması gerekmediğini, askeri harcamaların azaltılarak, NATO/Avrupa askeri harcamalarının GSYH"ya oranının ortalaması olan 1,8 düzeyine indirilmesini öneriyoruz. 12.5 milyon sigortasız vatandaşın genel sağlık sigortası priminin devlet tarafından ödenmesi ve 1 milyon göreli yoksul haneye ayda 295.5 TL düzenli gelir verilmesi durumunda ortaya çıkan ek kaynak ihtiyacı 1.3 milyar TL civarındadır ve askeri harcamaların yüzde 5 azaltılmasıyla bu kaynak sağlanabilecektir. Askeri harcamaların yüzde 20 azaltılmasıyla ise 12.5 milyon sigortasız vatandaşın genel sağlık sigortası primi devlet tarafından karşılanabilir ve 1,5 milyon yoksul haneye ayda 465.4 TL düzenli gelir desteği verilebilir."

Görüyorsunuz, kamu harcamalarının dağılımı Allah"ın emri değil; "kaynak yaratmak" yolunda bu da farklı bir model…

"Sosyal koruma harcamalarının GSYH"ya oranının, 2010-2011 döneminde, %13 civarında yükselmesi ve 2012-2014 dönemi için en az bu oranda kalmasının planlanması olumlu bir gelişmedir, ancak ortalama %13 civarında kalan bir sosyal koruma harcaması oranı Türkiye için çok yetersizdir. Bu oran, birçok ülkenin sosyal koruma harcamalarının GSYH"ya oranı ile karşılaştırıldığında da oldukça düşük kalmaktadır. En son yayınlanmış Eurostat verilerine göre AB (27) ülkelerinin sosyal koruma harcamalarının 2009 yılında GSYH"ya oranı %29.5"dir. (mahalli idareler dahil). 2009 yılında Türkiye"nin sosyal koruma harcamasının GSYH"ya oranı ise %13.5 ile kısıtlıdır. (…) Sosyal koruma harcamalarının gelecekteki seyri ile ilgili öngörülere baktığımızda, 2012-2014 arası dönem için bir artış öngörülmediği anlaşılmaktadır. Türkiye"nin en azından satın alma gücü paritesine göre kişi başına milli gelirinin daha düşük olduğu Bulgaristan ve Romanya gibi ülkelerin sosyal koruma harcamalarının GSYH"ya oranına çıkabilmesi için sosyal koruma harcamalarının GBYH"ya oranını %17"ye çıkarabilmelidir"

Demek ki ilk hedefimiz -vazgeçtik AB"nin büyüklerinden- Bulgaristan ve Romanya"yı yakalamaktadır!

Elimizdeki çalışma kamu harcamalarının sağlık, çocuk, gençler, adalet, iç güvenlik gibi kalemlere ilişkin önemli tespit ve öneriler içeriyor.

Sonuç olarak bir biçimde vergi veren vatandaşlara şu çağrıda bulunabiliriz: Bütçene, kamu harcamalarının senden habersiz harcanmasına kayıtsız kalma… Bütçene sahip çık!.