"Kayıp Şehir" keşfedilerek nasıl "deve yapılır"?

Tomris Giritlioğlu sağlık sorunlarını yoluna koyup bir dizi projesinin başına geçmiş. Ne güzel... Hatırlayın, bu değerli yönetmenimiz bu ülkedeki sinema seyircisine alışılmışın dışında yakın tarihte yaşanmış hak ihlallerini nasıl usanmadan hatırlatmaya çalıştı. Bugün yakın tarihin ''Varlık Vergisi", ''6-7 Eylül'' gibi yüzkarası sayfaları çok daha geniş bir kitle tarafından biliniyor ve hak ettikleri biçimde değerlendiriliyorsa sinemacımızın bu sürece katkısını unutmamak gerekiyor.

Tomris Giritlioğlu"nu bugün hatırlatmamın nedeni geçen akşam izleyicileri arasında olduğum ''Kayıp Şehir'' adlı televizyon dizisi. Dizinin öykü geliştirme ve proje tasarımı Giritlioğlu tarafından gerçekleştiriliyormuş.

Birçoğunuzun hiç değilse göz attığınızı ya da basında hakkında çıkan pek çok yorumu okuduğunuzu düşünerek dizi hakkında bilgi vermeye girişmeyeceğim tabii ki...Ancak şu kadarını söylemeliyim ki, bu dizi olayların geçtiği mahalleyi ve oranın sakinlerini, bugüne kadar bu ''malzemeyi'' kullanan diğer dizi ve filmlerden çok farklı bir gözle temaşaya koyulmak amacını taşıyor. (Çünkü proje ve öykü geliştirme işi Giritlioğlu"nun elinde!)

Diziye ilişkin bazı yorumlara da göz attım. Yorumların hemen hepsi dizide kameranın İstanbul"un ''arka sokakları''nda olup bitenleri, buralardaki yoksulluğu, Çingeneler, travestiler, son sürat yaşanan iç göçle yurtsuz hale gelenler vatandaşlar ve tabii mahallenin sakinlerinden olan ''siyahi'' hemşehrilerimize yöneldiğini söylüyor. Dizinin muhtevasına ilişkin sıralanan bütün bu özellikler yanlış değil; ama bana sorarsanız (şimdilik kaydıyla tabii ki çünkü dizinin sadece birinci bölümünü izleyebildik henüz!) ''Kayıp Şehir'' bunlardan daha fazlasını yapmaya niyetlenmiş gibi...

Mesela bu yorumlardan birisinde diziye ilişkin şöyle bir değerlendirme yer alıyordu: ''Dizide çok iyi gözlemler vardı. İstanbul"un kozmopolitliğini, karmaşasını, kavgasını, mücadelesini anlatan... çok iyi ince düşünülmüş bir senaryo kesinlikle. Bir İstanbul dramı...''

Oysa bana sorarsanız, dizinin ''İstanbul"un kozmopolitliği, karmaşası, kavgası...''na ilişkin bir gözlem olmaktan daha farklı bir ''gözlem'' niyeti var. ''Bir İstanbul dramı'' da değil bence. ''Kayıp Şehir'' -dizinin başarılı oyuncusu İlker Kaleli"nin sözleriyle- ''Ticari kaygılarla yazılmış, sorunların üzerinden öylesine geçen bir iş değil.'' Oyuncunun açıklamasında yer alan ''sorunların üzerinden öylesine geçen'' ifadesi hoşuma gitti doğrusu. Ekranda karşımıza gelen neredeyse her şey sorunların bırakın ''üzerinden öylesine geçen''i, teğet bile geçmeyen işlerle dolu değil mi? (Ya da ''sorunlar''ın son derece şematize, hatta karikatürize edildiği ''Huzur Sokağı'' gibi işler...)

İlker Kaleli"nin şu sözleri de hoşuma gitti: ''Sokakta yürürken görmezden geldiğimiz insanlar var bu hikayede.'' Ve –dizideki- bu insanlar (şimdilik!) ''üzerinden öylesine geçilen'' karakterlerden oluşmuyor.

Dizinin geçtiği mahalle malum, Tarlabaşı. Tarlabaşı, yani İstanbul"un ''problemli banliyöler''inden birisi değil, İstanbul"un göbeğinde bir mahalle (Nora Şeni"nin Türkiye"deki ''kentsel dönüşüm'' projesini eleştirirken, Fransa"nın 70"li yıllarda uygulamaya koyduğu şehirlilerin banliyölere sürülmesi ile başlayıp ortaya ''problemli banliyöler''in çıkışını hazırlayan şehircilik anlayışına ilişkin yaptığı açıklamaları hatırlayabiliriz).

Tarlabaşı söylediğim gibi İstanbul"un göbeğinde ama bu mahallede yürütülen ''yenileşme'' faaliyetinin nasıl bir şey olduğundan kaçımızın haberi var. (''Kaçımızın haberi var?'' diye sorarken tabii ki sözüm önce İstanbul medyasına.)

Tarlabaşı bildiğiniz gibi, İstanbul"u terk etmek zorunda kalan şehrin Rum halkının geride bıraktığı harap ve ''işgale uğramış'' bir mahalledir. Buradaki apartmanlar yine sahipsiz kalan Tünel"deki apartmanlara nazaran daha mütevazi olsa da her biri mimar elinden çıkmış yapılardır. Bu mahalledeki yaşam –iyi günlerinde tabii ki- kim bilir nasıldı, bugün hayal etmek bile imkansız neredeyse. Tarlabaşı da tıpkı Tünel ya da Fener-Balat gibi ''hüzünlü mahalleler''den birisidir. Bu mahallelerde zamanında kimler yaşarmış, zamanında neşeli günlerin geçirildiği bu aslı güzel yapılar nasıl olup da yıkık/dökük-bakımsız hale gelmişler? Belki sizin de başınıza gelmiştir; İstanbul"u tanımayan bir misafiriniz ile bu mahallelerden geçerken söyleyecek söz bulamazsınız...

Yenilenen Tarlabaşı"na ilişkin görebildiğim en aydınlatıcı haber Radikal"de Elif İnce imzasıyla yayımlandı. '' "Kamu yararına" milyon dolarlık daireler'' başlıklı bu haber, hakkında konuştuğumuz konuyla ilgili yeterli bilgiyi ulaştırıyordu okurlarına.

En iyisi Elif İnce"nin haberinin bazı bölümlerini habercinin kaleminden olduğu gibi aktarmak.

''Tarlabaşı Bulvarı"na bakan 360 No"lu adada yapılacak ofis binası 2.5 aydır satışta. Tarlabaşı Caddesi üzerinde "kültür varlığı" sayılan 5 katlı bir bina 761,000 liraya kamulaştırılırken "360fis"te 100 metrekarelik ofis 800 bin dolardan satılıyor. ''

''Oysa aynı cadde üzerinde, hem de "kültür varlığı" olarak tescil edilmiş 5 katlı bir bina yalnızca 761,000 TL"ye kamulaştırılmıştı. Binanın sahibi Ramazan Akkuzey, kamulaştırılan 5 katlı tarihi binasının yerine 360fis"ten 100 metrekarelik bir ofis bile alamıyor. ''

"36Ofis", "tarihi atmosferi ofisinizde hissettirme" vaadiyle pazarlanıyor. Oysa 29 parselli adada yalnızca tek bir bina yıkılmayacak. Bir diğer binanın ise sadece dış cephesi korunacak.''

''Beyoğlu Belediyesi"nin öncelerde ''Tarlabaşı"nın en köhne, en yıpranmış bölgesi'' olduğunu söylediği bölge, satış ofisindeki broşürde "İş hayatında konumun ne kadar önemli olduğunu bilenler için ideal seçim" olarak anlatılmış. ''

""Burayı yenilediniz ama etrafı hâlâ eski Tarlabaşı, nasıl girip çıkacağız binaya"'' deyince satış elemanları anlayışla gülümsüyor ve "Şimdi o herkesin korkusu, bizim de korkumuz. Farkındaysanız sokağa giremiyoruz. Siz de giremiyorsunuz muhtemelen" diyor.

'' " Türkiye "nin kamu-özel sektör işbirliği ile hayata geçirilen ilk kentsel yenileme projesi" adı altında lanse edilen, kamulaştırma yetkisini 5366 sayılı yasadan alan projenin tam olarak nasıl kamu yararı sağlayacağı muamma. (...) avukat Barış Kaşka, "İlk kez ihaleyle vatandaşın tapulu mülküne, bir ticari şirket lehine kamulaştırma yapılıyor. Kamulaştırma bedelleri vatandaşın vergilerinden ödeniyor, tapular ticari şirkete geçiriliyor." ''

''Kayıp Şehir'' keşfedilerek nasıl ''deve yapılır'' derken haksız mıyım?