"Kelam hürriyeti", "ayrımcılık" ve "ayrıcalık"

Bir ülkede "kelam hürriyeti" ya vardır ya yoktur; bir ülkenin medyası bu hürriyete ya külliyen sahip çıkar ya da birgün kendisine de "sus!" işareti yapılabileceğini peşinen kabul eder.

Malatya 1 No''lu Devlet Güvenlik Mahkemesi aralarında yazarımız Ahmet Taşgetiren''in de bulunduğu dört kişiyi birer yıl hapis cezasına mahkûm etti ve de sanıklar hakkında ceza indirimini içeren TCK''nın 59. Maddesini uygulamadı. Sanıklar arasında bir başka gazeteci, Abdurrahman Dilipak da bulunuyor. Mahkûmiyetlere esas teşkil eden madde yine TCK''nun şu ünlü 312. maddesi. Söz konusu "suç"lar basın yoluyla işlenmedi, konu "kelam hürriyeti" ile ilgili. Dört kişi Malatya''da düzenlenen bir konferansta "söz alarak" bu "suç"u işlediler. Yeni Şafak''ın dün sürmanşetten verdiği bu haber ülkenin "ağır gazeteler"i (yani verdiği ilavelerle daha da bir "ağır" çeken gazeteleri) açısından dikkate alınmayacak bir gelişmeydi. Bizi yeni binyıla sokmak misyonuyla yayına başlayan Yeni Binyıl, haberi yeni binyıla uygun görmediğinden olacak, Malatya''dan gelen habere hiç yer vermedi. Bir başka yeni binyıl gazetesi olan Radikal daha insaflı davranarak 6. sayfanın sol alt köşesine üç parmaklık bir haber yapmış. Gelelim memleketteki matbuatın gerçekten haberi en bol gazetesi olan Hürriyet''e. Hayret! Malatya''dan gelen haber onun da gözünden kaçmış! "Görmedim, duymadım, söyleyemem" formülünü kendilerine düstur edinmiş bu yayın politikalarının amacı şu olsma gerek: Madem ki memleketimiz AB kapısına dayanmış, büyük reformlara el atılmış parıldayan bir döneme girmektedir, o halde Malatya''dan filan gelen tatsız haberlerle milletin canını sıkmanın bir âlemi yoktur! Bu yayın politikalarıyla ilgili olarak şimdiye kadar epeyce tekrarlanmış şu değerlendirmenin bir kez daha hatırlatılmasında da yarar olabilir: Bir ülkede "kelam hürriyeti" ya vardır ya yoktur; bir ülkenin medyası bu hürriyete ya külliyen sahip çıkar ya da birgün kendisine de "sus!" işareti yapılabileceğini peşinen kabul eder.

Gazetelerde yer alan haberlerden TÜSİAD''ın üyelerine derneğe girerken imzalattığı "İş Ahlakı İlkeleri"nden, "cinsel tacizde bulunmama" cümlesini çıkarttığını öğrendik. "İlkeler"in önceki halinde "Kişi ve kuruluşlar"ın "çalışanların haklarıyla ilgili olarak" işyerinde "cinsel taciz sayılabilecek davranış ve eylemlere" de izin vermeyeceği belirtilmişken, yeni metinde buna yer verilmemiş. Metinleri biraz dikkatli okuyunca, sözü edilen bu "cinsel taciz" meselesinin eski metinde de zaten epeyce önemli bir biçimde ifade edildiğini gördüm. Şöyle ki: TÜSİAD''ın ilgili eski ilkesi, "cinsel taciz" sözkonusu olduğunda kaçınılmaz olarak işaret etmesi gereken "tacizci"yi işaret etmekten çok uzak. Sözü edilen "ilke", TÜSİAD''a üyeliği kabul edilmiş "kişi ve kuruluşlar"ın işyerinde çalışanlara yönelik bir "cinsel taciz"ini konu etmiyormuş zaten. İşverenlerin dikkati sadece, işyerinde cinsel taciz sayılabilecek davranış ve eylemlere "izin vermemeye" çekilmiş. Yani, eğer çalışanlar arasında bu türden bir davranış ve eylem varsa, sadece buna izin verilmeyecek. Pekiyi ya işverenlerin çalışanlara yönelik muhtemel "cinsel taciz"leri? Eski metinde bu hususa hiç değinilmemiş. Oysa biz biliyoruz ki, "cinsel taciz" hemen her zaman, "eşitler arasında olmayan bir ilişki" dolayısıyla ortaya çıkıyor. Dolayısıyla ancak patronun çalışanına, öğretmenin öğrencisine, şefin memuruna, büyüğün küçüğe yönelik bir "cinsel taciz"inden söz edilebilir. Zaten dikkat ederseniz, bu meselenin en çok gündemde olduğu ABD''de de şikayetler ve soruşturmalar doğrudan bu "otorite" ilişkisine bağlı olarak yaşanmaktadır. "Eşitlerin" (TÜSİAD bağlamında çalışanların) kendi aralarında hangi davranış ve eylemlerden kaçınmaları gerektiği ise, tamamen kendi keyiflerine kalmıştır!

TÜSİAD''ın "İş Ahlakı İlkeleri"nden söz açmam aslında başka bir eleştiri için. Bu derneğin "İlkeler"le ilgili eski ve yeni metninde problemli bir sözcük kullanılıyor. Her iki metin de ne olduğu pek anlaşılamayan bir "ayrıcalık"tan söz ediyor. Sözcük eski metinde şöyle kullanılmış: "Kişi ve kuruluşlar, çalışanların haklarıyla ilgili olarak ırk, renk, din ve cinsiyete dayanan bir ayrıcalık yapmazlar..."(!) Besbelli ki, burada söylenmek istenen "ayrıcalık" değil "ayrımcılık"tır. Besbelli, çünkü çalışanlara "ırk, renk, din ve cinsiyete dayanan" bir "ayrıcalık" yapılmasından söz etmek anlamsızdır. Ama çalışanlara sayılan bütün bu özelliklerinden dolayı bir "ayrımcılık" yapılmamasını istemek hem anlamlı hem de olması gereken bir ilkedir. Ayrıca, mesela bir çalışana dininden dolayı "ayrımcılık" yapamazken, ona bu özelliğinden dolayı bir "ayrıcalık" tanımak pekala mümkündür. Diyelim ki bu çalışan bir Müslümandır ve Cuma namazını kaçırmak istememektedir. Bir kuruluşun bu çalışanının bu isteğini, diğerlerinin hakkına tecavüz etmeksizin karşılamasının ne gibi bir sakıncası vardır? Nitekim biliyoruz ki, birçok kuruluşta bu tür bir "ayrıcalık" tanınmaktadır. Sadece bizde değil, çok kültürlü ve çok dinli yapılarından dolayı çok daha karmaşık bir yapıda olan AB ülkelerinde de bu tür hak talepleri hukukçulara ciddi olarak kafa yordurtmaktadır. Benim bu konuda hatırladığım en iyi örneklerden birisi, İngiltere''de istakozları canlı canlı kaynar suya atmayı reddeden bir aşçıya yol verilmesinin ilgili makamlar tarafından durdurulmasıdır.

Diyeceğim, TÜSİAD şu "ayrılıklar" meselesini çok daha ciddi düşünmeli ve ilk elde "ayrıcalık" ve "ayrımcılık" arasındaki "kavram kargaşası"na tez elden son vermelidir! Tabii eğer ayrımcılıktan uzak durmak istiyorsa...