"Kim" olduğumuzu öğrenmek sakıncalı mı? (tekrar)

Hafta başında yayımladığım “Etik nüfus sayımı etik mi?” başlıklı iki yazının arkasına üç yıl önce konuya ilişkin yayımladığım üç yazıyı takmayı uygun bulmuştum. Bugün otursam daha iyisini yazamayacağımı anladığım söz konusu bu yazıların -benim bile aklımdan çıktığına göre!- okuyucunun önüne tekrar getirilmesini -madem ki yoğun biçimde Kürt sorununu ve Kürt politikalarını bir kere daha tartışıyoruz- uygunsuz bulmadım.

Dünkü yazıda konuyu özetlemiştim: Milliyet-Konda''nın yayımladığı “Biz kimiz?” araştırma sonuçları iki ana tartışmayı beraberinde getirdi:

1- Kimliklere ilişkin bilgiler (sayılar) gerçeği ne derece yansıtıyor?

2- “Köken, ırk, din” gibi farklılıkları görmeyen “Bölünmez” nitelikteki bir “Cumhuriyet”te etnik-dinsel istatistiklere izin var mı?

Birinci tartışmadan devam edelim: Söylemiştim, başta Kürtler ve Aleviler olmak üzere bazı “kimlikler” haklarında ileri sürülen sayıları hiç mi hiç gerçekçi bulmadılar. Bu itirazlar karşısında geliştirilen açıklama ise, Türkiye''de 1965 nüfus sayımından itibaren “anadil” sorusuna yer verilmediğinden, elimizdeki bilginin –şimdilik- bundan ibaret olduğu yönündeydi.

Bana öyle geliyor ki, madem ki 1965''e kadar yapılan nüfus sayımları sonucunda elimizde “anadil”e ilişkin bilgiler vardır, o halde konuya ilişkin tartışmalı bir anket çalışması yapmak yerine bu eski bilgileri güncelleştirmek ortaya gerçeği çok daha iyi yansıtan sonuçlar koyabilirdi. Ancak tahmin ettiğiniz gibi, bu önerimin gerçekleşebilmesi olmazsa olmaz şu şarta bağlı: Söz konusu (1965 öncesi) bilgilerin hâlâ ulaşılabilir olması.... Eğer bu şart mevcut ise, “anadil”den hareketle ülkedeki Kürt nüfusun sayısını güncelleştirmek bir demograf için çok kolay olsa gerek.

Alevilerin itirazlarına gelince: Ülkede ne kadar Alevinin yaşadığının bilinmesi çok daha kolay görünüyor. Madem ki yakın zamana kadar nüfus cüzdanlarında “mezhep” hanesi mevcut idi, o halde bu bilgilerden hareketle ortaya kimsenin itiraz edemeyeceği bir sayı çıkarmak çok daha kolaydır. 40 yıl içinde mezhep değiştirenlerin oranının devede kulak kabilinden olacağı hatırlandığında, bu işleme ilişkin güncelleştirme ilkinden daha net sonuçlar verebilir. Ancak (burada da) tahmin ettiğiniz gibi, yine o şarta bağlı olarak: Söz konusu bilgiler hâlâ ulaşılabilir durumdaysa ise.

Gelelim meselenin “teorik” yönüne:

“Ulus-devlet” temelinde kurulmuş cumhuriyetlerin nüfusun etnik-dinsel-mezhepsel-dilsel özelliklerini merak eden istatistiklere kötü gözle baktığı malum bir olgu. Sadece Türkiye''de değil, benzer ülkelerin hemen hepsinde. Ama buna karşılık, başta Kuzey Amerika olmak üzere özellikle “göçle-göçmenle” oluşmuş ülkelerin benimsediği siyaset felsefesinde bu “merak”a hiç de kötü gözle bakılmıyor, bu bilgiler bir “tabu” olarak değerlendirilmiyor. Bu çerçevede mesela bakın Kanada''da yapılan “sayımlar”da hangi bahislere ilişkin sorular yöneltiliyor: Anadil, evde konuşulan dil, ilk resmi dil, diğer diller, doğum yeri, din. (1991 sayımı)

“Cumhuriyet”lerin söz konusu istatistiklere kayıtsızlığına ilişkin de bir örnek verelim:

Önümde duran ve başlığı “Fransa''daki Müslümanların demografisi” başlığını taşıyan metin, ülkedeki Müslüman sayısını 5-6 milyon olarak verdikten sonra şu notu düşmüş: Bu tahmini bir sayısıdır, çünkü Fransa''da dini esas alan sayımlar 1870''den beri yasaktır.

Peki bu bilgiden-bilgilenmekten kaçış -hele de bugün- doğru bir tercih midir?

Yarın devam edelim.