Okur nasıl bir "manşet" ister?

Radikal''den Mehmet Y. Yılmaz, bazılarımızın aklından geçen soruyu iyi sormuş: "Ne zaman bir terör olayıyla karşılaşsak Radikal''in yazıişlerinde hep aynı tartışmayı yaşıyoruz: Bu haberi nasıl verelim? Büyük mü gösterelim, yoksa gazetenin bir yerinde sırf vermiş olmak için mi verelim?" Yerinde bir tartışma; gerçekten, terör eylemleri tabiatı icabı medyayı kullanmayı amaçladığından, Yılmaz''ın da belirttiği gibi bu tür olaylar büyütülerek verildiğinde "Teröristlerin amaçlarına hizmet mi ediyoruz?" sorusu akla gelmeden olmuyor. "Haberin küçük görülmesi"nin de ayrı sakıncaları olduğu doğru: "Haberin küçük görülmesi ya da hiç verilmemesi de hem bir gazeteci olarak hem de bir insan olarak vicdanımızı rahatsız ediyor. Olaylarda ölen, yaralanan, sakat kalan insanları ve yakınlarının acılarını küçümsediğimiz duygusuna kapılıyoruz." Belki bu fasılda Yılmaz''ın sıraladığı sorulara şunu da eklemeliyiz: Okurların haber alma hakkıyla bizim belirlediğimiz tercihlerden hareketle oynamak ne derece doğrudur?

Yılmaz, terör olayları ve medya ilişkisini incelerken, bu tür tartışmaların hemen her ülkede yaşandığını söyleyerek, İngiltere''de IRA''nın eylemlerinin sonucu yerleşen bir düzenlemeden de söz ediyor. Bu ülkede terör örgütlerinin "bildirilerini, eylemlerini yayımlamak, hatta bir terör olayını hangi örgütün yaptığını yazmak bile" yasal yoldan engellenmiştir. Nitekim, IRA mensuplarının radyo ve televizyonlarda kendi sesleriyle seslenebilmelerinin mümkün olmadığını ve bir dublaja tâbi olduğunu hepimiz hatırlıyoruz. Bütün bu düzenlemeler söylediğim gibi, medyasız yapamayan terörün bu hayati bağını kesmek ve medyanın terörün değirmenine, gönülsüz de olsa, su taşımasını engellemek için yapılıyor; medya terörü kullanacağım derken tam tersine kullanılmasın diye de belki...

Mehmet Y. Yılmaz, yazısını bu konuda kendisinin nasıl dirayetli davrandığını belirterek noktalamış: "Bir gazete yöneticisi olarak sorumluluğumun ne kadar ağır olduğunun farkındayım. Gereksiz tekrarların, halkı dehşete düşürüp paniğe sevkedecek yayınların kime hizmet edeceğini biliyorum. Son olaylarda bu refleksi gösterdiğimize, gereksiz tekrarlardan kaçındığımıza, halkı dehşete düşürücü nitelikte yayın yapmadığımıza inanıyorum. Bir hata yapıyorsak da dilerim Tanrı hepimizi affeder!" Şimdi isterseniz gelelim başta Radikal olmak üzere "hata" yapılıp yapılmadığına. 14 Mart tarihli Radikal''in manşeti şöyle: "Gözü dönmüş katiller 13 kişiyi diri diri yaktı/Lanet olsun" Şimdi bu "hatasız" bir manşet midir? Terör olaylarına ne kadar yer ayrılmalı gibi soruları şimdilik bir yana bırakalım; bu manşet tek başına "hatasız" bir manşet midir? Göztepe''de 13 kişinin ölümüyle sonuçlanan kundaklamayı gerçekleştirenler hakkında, hem de haklı olarak, içimizden ne kadar "Lanet olsun" diye geçirsek de, bu ifadenin bir gazetenin manşetine iri puntolarla yerleşmesi bana soracak olursanız "hatalı"dır. Nedeni basit, çünkü gazetelerin özellikle de haber sayfaları beddua alanları değildir. Gazeteciler içlerinden ve de dostlar arasında tabii ki istediklerine beddua edebilirler, bunun "gazetecilik etiği" açısından hiçbir mahsuru yoktur; ama bu işin sahnesi gazete olamaz.

14 Mart tarihli birkaç gazeteye daha bakalım. Hürriyet gazetesi "İşte eseriniz" manşetinin sağına soluna şu açıklamaları da yerleştirmiş: "PKK''yı bağrına basanlar da suç ortağı", "Bazı Avrupalılar''ın hâlâ siyasi örgüt diye bağrına bastığı cani PKK, 13 masum insanı daha diri diri yaktı." Sabah gazetesi olayı "küskünler" hareti ile ilişkilendirerek duyurmayı tercih etmiş: "Ankara kendi derdinde/Siz küsün BEYLER/Millet yanıyor". Yeni Şafak ise, "KATLİAM" başlığı altında "Kadıköy''de dehşet. Hainler Mavi Çarşı''ya saldırdı" diyor. Yeteri kadar örnek verdik sanırım. Bu başlıklarda da, aynen Radikal''de olduğu gibi, haber vermenin yanısıra (ve bazen haber vermekten önce) olayın failleri hakkındaki duygu ve nefret dile getirilmiş. Söylediğim gibi (aman yanlış anlaşılmasın diye tekrarlıyorum!) bu ve benzer saldırılar karşısında akıldan geçen ve hissedilenler besbelli; gazeteciler bu duygu ve düşüncelerini gazeteleri dışında istedikleri gibi açıklamakta da tabii ki serbestler. Hatta eğer bir yararı olduğunu düşünüyorlarsa kalplerini okurlarına köşe yazılarında da açabilirler. Ancak haberi bu biçimde vermek "hatalı"dır.

Gazetelerimizde özellikle birinci sayfa mimarları haddinden fazla "duygusal" ve tez canlılar. Kendilerinden, tabii ki mesleklerinde, biraz daha soğukkanlı olmalarını ve "haber"le aralarına biraz daha fazla mesafe koymalarını beklemek haberleri doğru dürüst kavramayı isteyen biz okurların hakkıdır sanıyorum.