"Ötekileştirme" amaçlı bir fotoroman

"Ötekileştirme"yi konu alan araştırmadan hareketle karaladığım dördüncü yazı bu. Konuya ilişkin bu son yazı olacak, çünkü hem bu "ötekileştirme" denilen sorunun sonu yok, hem de biz bu işle uğraşırken önemli başka birçok konu kendilerine değinilmeden uçup gidiyor.

Araştırmanın dikkat çektiği şikayetlerden birisi de, küçük bir azınlık dışında Türkiye''de yaşayan herkesin bir biçimde bildiği-duyduğu "eve kız getirmek"e ilişkindi.

Trabzon''da bir üniversite öğrencisi ev sahibinin "eve kız getirdiği" takdirde kendisini evden çıkartmakla tehdit ettiğini söylüyordu.

"Eve kız getirmek" şeklindeki geleneksel ifadenin son derece karalayıcı, suçlayıcı, düzeysiz bir formül olduğunu düşünüyorsanız, tabii ki haklısınız. Ama bu formül, söylediğim gibi, şöyle böyle değil bayağı gelenekseldir. Hem de sadece taşrada değil, büyük şehirlerimizde de dolaşımdadır. "Eve kız getirmek"in özel bazı muhitler dışında, sadece ev sahibinin değil, konu komşu herkesi tedirgin ettiğinin, herkeste bir "telaş" yarattığının mutlaka siz de şahidisinizdir. Bana göre bu "geleneğin" muhafazakarlık ile ilgisi yoktur; bunun adı –tabii ki- "tutuculuk"tur. Bu "gelenek"te işin içine malum cinsel çağrışımlar da girdiği için, konu işin içine başka faktörlerin de katılmasıyla zenginleştirilmeye müsaittir.

Dolayısıyla bu çerçevede bir "ara tespit" olarak söylemek istediğim, "eve kız getirmek" temalı şikayetin-ötekileştirmenin ülkemizin kazandığı yeni haller arasında yeri yoktur. Ak Parti iktidarı ile ilgisi ise sıfırdır!

Aslına bakacak olursanız, taşranın "eve kız getirmek" sorunu ile karşılaşması çok yenidir. Bu mesele ülkemizde asıl olarak büyük şehirlerde karşılaşılan bir şikayet konusuydu. Taşrada kim kimi (yani hangi "kızı") evine getirecektir ki? Ama ne zamanki taşra "üniversite"lerle karşılaştı, bunun tabii bir sonucu olarak da "eve kız getirmek" taşranın da gündemine girmiş oldu. Demek ki taşranın, başka bazı "ötekileştirme" sorunları gibi (mesela: karşı cins ile arkadaşlık etmek, oruç tutmamak, sırasında alkollü içecek tüketmek..) "eve kız getirmek" sorunu ile karşılaşması da bu Anadolu üniversiteleri sayesinde olmuştur. Doğrusu çok da iyi olmuştur; bu taşra üniversiteleri bulundukları şehirlere birçok çözüm yolu gibi birçok "sorun" da taşımıştır. Eee ne yaparsınız, hayat böyle bir şey; evini iki erkek öğrenciye kiraya vererek gelir elde etmek haklı olarak hoşuna gidiyor ise, "eve kız getirmek" sorununun arada bir başını ağrıtmasına da göz yumacaksın!

Söylediğim gibi, bu cinsten "ötekileştirme" biçimlerini taşraya ihraç eden merkezdir. Ve de bu sorunlar merkezde bazı "mihraklar" tarafından fabrike edilmiştir. Konuya ilişkin bir örnek verirsem demek istediğim daha iyi anlaşılır sanıyorum:

Önümde Necip Fazıl Kısakürek''in Büyük Doğu''sunun (1954 versiyonu) bir sayısı var. Bir tam sayfa "Fotoğraflı Röportaj"a ayrılmış. Dergi, "Ahlâk Panoraması- Bizzat hayat ve vakıâ- Hadiseyi düşünen, bulan, takip ve tesbit eden: DEDEKTİF X BİR" diyor.

Büyük Doğu, "Fotoğraflı Röportaj"a şu notu da düşmüş: "Kendilerine hiçbir şey sezdirmeden kaskatı bir vakıâ içinde fotoğrafları alınan kahramanlarımızın adres ve hüviyetleri bizde mahfuzdur. Korkunç bir hicap mevzuu olmaması için mensup oldukları zümrenin mücerred ismini bile haber vermiyoruz. Anlayan anlasın."

Ve başlıyor "Fotoğraflı Röportaj".

Birinci fotoğrafta İstanbul Üniversitesi''nin ana kapısına doğru yürüyen bir çifti görüyoruz. Altında şu yazı: "Üniversite önünde buluştular."

İkinci fotoğrafta, bu iki kişi yan yana ve elele oturmaktadır. Alt yazı: "Ada vapurunda böyle gittiler."

Üçüncü fotoğrafta bu kadın ve erkek bir sahilde yürümektedir. Alt yazı: "Adada deniz kenarına can attılar."

Dördüncü fotoğrafta "kahramanlarımız" bir masa başında bira içmektedir. Alt yazı: "Bir gazinoda kafayı çektiler."

Beşinci fotoğraf, çifti yan yana çimler üzerinde otururken göstermektedir. Alt yazı: "İzbe bir fidanlığa sığındılar."

Ve nihayet son, altıncı fotoğrafta, çifti bir apartmana girerken görüyoruz. Alt yazı: "Dönüşte, Beyoğlu ve bir apartman kapısı."

Bakın, araştırmanın taşrada saptadığı "ötekileştirme"lerden birçoğu bir fotoromana ne güzel sığdırılmış! Karşı cinsle arkadaşlık, yakın oturmalar, alkollü içki tüketimi, başbaşa geçirilen zamanlar ve de tabii ki "eve kız getirmek".

Necip Fazıl''ın Büyük Doğu''sunda yayımlanan bu fotoromanın -başta yapılan açıklamalar da içinde olmak üzere- tamamen düzmece olduğu apaçıktır. Dergi, hitap ettiği okur kitlesini düzmece bir hikaye-fotoroman ile iğfal etmeye çalışmakta, okurlarının hiç değilse bir kısmının bundan böyle sokakta bir çiftle karşılaştıklarında onlara nasıl (hangi gözle) bakılması gerektiğini tayin etmeye çalışmaktadır. Düzmece, dolayısıyla yalan üzerine kurulu, dolayısıyla ahlak sınavından çakması gereken bir fotoromanla karşı karşıya olduğumuz muhakkak.

Şimdi de bu fotoromanı dün işaret ettiğim bir hususla ilişkilendirmeye çalışayım:

Necip Fazıl''ın bu "fotoroman"ının taşrada çok sınırlı sayıda okura ulaştığını söylemek yanlış olmaz. Bu dergi de asıl olarak, diğerleri gibi, "merkez"e çalışan bir dergiydi. Ama unutmayalım ki, fotoromanın taşrada –az sayıda da olsa- ulaştığı kesim "dindar-muhafazakar"lardan oluşmuyordu. Derginin ulaşarak etkilediği ve dolayısıyla fotoromanda uydurulan hikayeye inandırdığı kesim, "taşranın okur-yazarları" olarak adlandırabileceğimiz "heyecanlı" ve dolayısıyla "militan" ruhlu okurlardan oluşuyordu.

Ben bu okurların (daha doğrusu bu okurların takipçilerinin) taşrada bugün gözlenen "ötekileştirme" girişimlerinde –yine- başı çektiklerini sanıyorum. Araştırmada "ötekileştirme"nin öne çıkan aktörlerinin önemli ölçüde "ülkücüler" ve "alperenler" arasından çıktığının söylenmesi, bu çerçevede tesadüf eseri olmasa gerek. Tabii ki, "idare"nin özellikle yönetici konumundaki memurlarının bu çevrelerle kurduğu muhtemel yakınlığın yol açtığı zafiyeti de göz ardı etmeden.