"Ötekileştirme"yi kadın yazarlardan okumak

Prof. Binnaz Toprak ve üç gazeteciden oluşan ekibinin gerçekleştirdiği araştırmadan söz ediyorduk.

Araştırmanın başlığını bir kere daha tekrarlayalım: "Din ve Muhafazakarlık Ekseninde Ötekileştirme".

Ben önce (dünkü faslın ardından) bu başlıkta yer alan "muhafazakarlık" sözcüğüne itiraz edeceğim. Önerim, bu sözcük yerine "tutuculuk"un kullanılması yönünde.

Biliyorum uzun mevzuu ama kısaca açıklayacak olursam: Araştırmanın "derin mülâkat" (ya da benim dünkü yazımda adını koyduğum biçimiyle "deruni muhabbet") sonucu ortaya koyduğu "ötekileştirme" örneklerinin "muhafazakarlık" yerine "tutuculuk" olarak adlandırması daha doğru kaçarmış gibi geliyor bana.

Çünkü "muhafazakarlık" ve "muhafazakar"dan anlamamız gerekenler çok daha farklı şeyler. Bir örnek verecek olursam: Bu yıl 50. ölüm yıldönümü dolayısıyla özellikle hatırlanan Yahya Kemal âlâsından bir muhafazakardı mesela. "Eski Şiirin Rüzgârıyla" ve "Kendi Gök Kubbemiz" gibi iki kitap adı bile -tek başına- şairin bu sıfatla adlandırılmasına yeter de artar bile.

Ama unutmayalım ki, Yahya Kemal''e bugüne kadar "tutucu" sıfatını yakıştırmak kimsenin aklına gelmedi. Ayrıca, bu "muhafazakar" ve de "hazcı" (hedonist) büyük şairin "dindar bir muhafazakar" olduğu da ne derece doğru bir tespittir, bilemem.

Toprak''ın araştırmasını konu alan yorumların önemli bir bölümünü çoğunuz gibi ben de okudum. Ve –ne yalan söyleyeyim- gördüm ki, araştırmanın "ötekileştirme" terimi altında işaret ettiği "taşra hayatı" hakkında bize en yararlı bilgileri veren yazılar kadın gazetecilerin elinden çıkmıştı. Bu yazılarda aktarılan bilgiler ve geliştirilen yorumlarda, "erkek kalemler"in ısrarla tekrarladıkları o kendinden her zaman emin, mutlu ve mesut havadan eser yoktu. Her şeyden önemlisi, bu yazılardan bir şeyler öğreniyorduk; "erkekler korosu"nun yazılarına hakim olan o –tek kelimeyle- "tasasızlık" hali bu yazılara tamamen yabancıydı. Üstelik bu yazılar "muhafazakar" olarak ("tutucu" değil yani) niteleyebileceğimiz kalemlerin ürünüydü.

Örnek mi vereyim?

Vakit''in "erkekler korosu"nun benimsediği makamı birçok kere bozmuş olan Sibel Erarslan''dan başlamak isterdim ama, konuya ilişkin yazısını ya ben bulamadım ya da o henüz böyle bir yazı yayımlamadı.

Önümde Zaman''dan Nihal B. Karaca''nın "Mahalle müsterih mi?" başlıklı –gerçekten "öğretici"- yazısı var. Yazısında "evet böyle" diyemediğim satırlar tabii ki var. (Mesela, yazıda adı da geçen "kanaat önderi"ne ilişkin satırlar.) Ama yazıda öyle satırlar var ki, okuyana "bize işte bu gözlemler lazım" dedirtiyor. Şu satırlar mesela:

"Ancak eğri oturalım doğru konuşalım. Anadolu''nun özgürlükler ve hoşgörü açısından güllük gülistanlık olduğu varsayımı da doğru değil. Anadolu İslam''sız muhafazakârlığın görüngüleriyle dolu..."

Ve birkaç satır sonra bu "İslam''sız muhafazakârlığa" örnek olarak şu tespit:

"Bundan yirmi yıl önce Kayseri''de bir genç kızın başını evlenmeden önce kapatması çok zor bir ihtimaldi, ''görücü'' adaylarının kızı beğenmemesinden korkulurdu çünkü."

Haksız mıyım? Şu satırlar, şu örnek bile tek başına "muhafazakarlık" denilen dünyanın ne derece karmaşık, ne derece anlaşılmaya muhtaç olduğunun bir delili değil mi?

Peki Nihal B. Karaca, önümüze getirdiği bu gözlemleriyle "erkekler korosu"na niçin bu derece fark atabiliyor?

Cevabını hepimiz biliyoruz herhalde: Çünkü bildiği, tanıdığı, üzerinde düşündüğü, bir biçimde içinde yer aldığı bir dünyadan söz ediyor bize...

Önümde gazetemizden Ayşe Böhürler''in "Elalem korksun!" başlıklı yazısı var. (bir ara not: dikkat ederseniz, kadın yazarlarımız yazılarına başlık seçerken "mizah"ı da unutmuyorlar. Bana sorarsanız, "erkekler korosu"nun son derece asık suratla tartıştığı bir konunun değerlendirilmesine bu tür başlıklarla girmek bile "fark"ın önemli bir işaretidir.)

Böhürler de yakından tanıdığını söylediği Konya-Kayseri kültüründen söz ediyor:

"...mesela aşırı örtülülük de, erkeklerden kaç göç de onaylanmaz. Geleneksel Konyalı-Kayserili kadınlar başörtülerini de biraz geriden bağlarlar. Asortik olmak kadar, çok uzun giyinmek gibi bol giyinmek de onaylanmaz. Kayseri tabiriyle ''ilden ayrıksı'' (elden ayrıksı) olmak hoş karşılanmaz. Çarşaf ya da çok kapalı giyinmek de ilden ayrıksı olmak açısından onaylamayan bakışları cezbeder. (...) Zamana uymak Orta Anadolu''nun şehirli kültürü içinde önemlidir. ''Kip giyinmek'' tabiri aşırıya kaçmadan usulünce giyinmeyi kapsar..."

Görüyorsunuz; "derin mülâkat" bilen-tanıyan ve üzerine düşünenlerle yapılabilse, tanımadığımız bir âlem hakkında ne güzel bilgilere-yorumlara ulaşabileceğiz. Her güzel iş gibi bu da tabii ki nitelikli emek, nitelikli gözlem, nitelikli düşünce gerektirir. Böyle olması gerekir, çünkü sonuç olarak asırlardır üst üste yığılmış onlarca çeşit gündelik yaşam kültüründen söz ediyoruz. Durmak ve düşünmek gerekir haliyle. Eğer "kadınlar dünyası"ndan söz etmeye niyetleniyorsanız, o zaman bir değil üç kere durmak ve düşünmek gerekiyor.

Bu konuda söylemek istediğim birkaç şey daha var; onlar da yarına.