"Türk Şiiri Özel Sayısı": Yakından bakınca...

Hece dergisinin hâlisane bir tavırla, büyük bir özveri ve çaba göstererek hazırlayıp mümkün olduğunca kuşatıcı/kapsayıcı özellikler taşımasını arzu ettiği Türk Şiiri Özel Sayısı''nın genel perspektifi ve yaydığı değer yanında, Türk şiirinin şairi ve okuyucusuyla muhtemel kazanımlarına dair düşüncelerimi bu sütunda ifade etmiştim.

Bu hafta -ve kısmet olursa önümüzdeki hafta ya da haftalarda- ise, sözünü ettiğimiz sayının sayfalarında ağırlık bulan kimi görüş, anlayış ve yaklaşımları daha ''içerden'' ve daha ''yakın'' bir mercekle sunup tartışmak niyetindeyim.

Türk Şiiri Özel Sayısı''nın "Tarihsel Süreç" başlıklı ilk ana bölümünde, eski Türk şiirinden günümüz şiirine uzanan süreçte ortaya konan/çıkan çeşitli eğilim, anlayış, yapılaşma vs. kulvarlarını içeren yazılar mevcut. Şiir tarihimiz boyunca birbirinden farklı özellikler arzedip kalın hatlarla ayrılan ve genelde şiir eleştirmenleriyle bizatihî şairler nezdinde hemfikir olunan birtakım ''şiir dönemleri''nin ele alınarak incelendiği bu değerlendirme yazıları içinde, bu hafta değinmek istediğim yazı, Arif Ay''ın "İkibuçuk Darbe Arası Türk Şiiri: 1960-1980" adını taşıyor. Başlığından da anlaşılacağı gibi, Arif Ay, bu yazısıyla, gerek toplumsal, gerek siyasal ve ideolojik, gerekse şiirsel/sanatsal plânda -özellikle 70''li yıllar boyunca- kaosun ve çalkantının, anlam ve değer kaybının hakim olduğu 20 yıllık bir döneme ışık tutmayı amaçlamış. "Amaçlamış" ama, bunu ne ölçüde realize edebildiği hususunda, doğrusu, hiç de ''başarılı'' ve ''açımlayıcı'' bir performans gösterememiş bana sorarsanız..

Öncelikle yazının bütününe ilişkin bir gözlemimi aktarmalıyım: Aynı bölümdeki diğer metinlerle karşılaştırıldığında, Arif Ay''ın mezkûr yazısı, bence, şairin çapından beklenmeyecek ölçüde zayıf, hacimsiz, sıradan ve oldukça hafif bir metin olmuş. Arif Ay, sanıyorum, pek iyi hazırlanamamış bu yazı için; biraz yasak savma kâbilinden, biraz da -belki- aceleye geldiğinden olacak, metni, çala-kalem yazmış. Örneğin, dönem içinde yayımlanan dergilerle ürün veren şairlerin sayım-dökümünün yapıldığı alan, zaten birbuçuk sayfadan biraz fazla olan metinde neredeyse bir tam sayfa -özel sayının 688 sayfa olduğunu hatırlatmak isterim- tutuyor. Bunun yerine, dönem boyunca etkili olan dergiler ve sembol şairlerden söz açılabilir ve ''60-80 döneminin karakteristik özellikleriyle Türk şiiri içindeki yeri ve anlamına ilişkin bakış açısı daha bir serahatle dile getirilebilirdi. Kaldı ki, Arif Ay, tarihsel olarak bu dönemde de eser verdiğinden, dönemin yapısal bütünlüğüne hakim bir konumdadır; bunu beklemek hakkımızdı, diye düşünüyorum.

Öte yandan, dönemi niteleyen kimi yaklaşımlarında da, itirazı doğuracak noktalar var. Örneğin şöyle diyor: "...bu dönem, Türk toplumunun kimlik arayışı içinde olduğu, çalkantılı bir dönemdir. Bu yüzden şiir, kapılarını sonuna dek güncele açmıştır. Bu da onun hayatla (vurgu benim) irtibatını sağlamıştır." Yukarıdaki ilk iki cümleye katılmakla birlikte, son cümlenin fazlasıyla abartılı ve hayli uçuk bir yargı olduğunu düşünüyorum. Birkaç şairi ayrı tutarsak, dönem şairlerinin ortaya koyduğu şiir, belki ''gündelik yaşam''ın politik/ideolojik varyantlarıyla örtüşmüştü ama, bu savrulmanın, ''Hayat''ın künhüne ve derinliğine dair sezgisel/duyusal bir cevher taşıdığı, her halde iddia edilemez!.. Zira, dönemin kendine özgü şartları silindiğinde, tortu bırakan şiir, "güncel"e ait olan değil; insanın/hayatın özüne, daha doğru bir deyişle, insanın/hayatın metafiziğine ait olandı.. Zaten, Arif Ay da, sayımını yaptığı imzaların çoğunda baskın bir görüntü arzeden ''slogan'' tuzağına düşmenin yanı sıra, ''estetik'' ölçütlerin paranteze alınması gibi bazı handikapların, şiiri kıyılara çektiğini vurguluyor..

Bir diğer iddia ise, açıkçası, beni hayli şaşırttı; Arif Ay, diyor ki: "(Şiir) hiçbir dönemde görülmediği ölçüde sivilleşmeştir (vurgu benim)." (!) Arif Ay, hangi dönemi ele aldığının farkında mı acaba? "Sivilleşen" şiir ve örneğin 70''li yıllar?!. Alâka kuran varsa, beri gelsin.. Aslında, fazla uzağa gitmeğe hiç gerek yok; bizzat Arif Ay''dan aktaracağım şu mısralar, dönemin baskın rengini yeterince sembolleştirecek ve sözüm ona "sivilleşen" şiir bir yana, ne tür bir ''militarist'' söyleme kapı açtığını gösterecektir zannediyorum: "Şimdi/kavganın şantiyesinde/acıdan mermiler üreterek/yarını yaşanırlı kılacak/işçileriz/ve biz/çoğalan halkız."!. Dönem süresince sağda-solda uçuşan bu tür o kadar çok şiir yazıldı ki; -Arif Ay''da da mebzul miktarda mevcuttur- bütün bunların "sivilleşen" şiirin (!) neresine düştüğünü anlayabilmiş değilim..

Hülâsa, Arif Ay, zaten kısa kestiği değerlendirmesinde hem dönemi belirleyen unsurları yeterince metnine taşımamış, hem bir-iki hatırlatmayla 20 yıllık bir zaman dilimini geçiştirmiş ve hem de ister istemez insanı kuşkuya düşürecek iddia ve yargılara imza atarak, ismine yakıştırmayı düşünmediğimiz ''Cılız bir şair dünyası''na komşu olmak gibi bir handikapa yol açmıştır. Söylemek bile fazla: Bana göre, bu yazıyla, esas ''zedeleniş''e maruz kalan, Hece''nin "Türk Şiiri Özel Sayısı" olmuştur! Yazık!..