Türkiye artık "milliyetçilik"le yetinemeyecek bir ülke

İlhan Selçuk çok açık konuşuyor: "18 Nisan seçimlerinde milliyetçiliğin -daha başka deyişle ulusculuğun- şeriatçılığı yenilgiye uğratması, Türkiye''de ortaçağın yenilgisi anlamına geliyor: Batı''da bu hesaplaşma yüzyıllar önce yaşandı."(!) Selçuk''un seçimlerin ardından peşpeşe yayınlamaya başladığı ve alıntıdaki anafikir etrafında örülmüş MHP sempatisiyle dolu yazıları kimilerine şaşırtıcı gelse de, adına "siyaset" denilen teorik ve pratik çabanın ülkemizde ne acınacak hallere düştüğünü gözler önüne gayet iyi seriyor. "Ortaçağ"ı yenilgiye uğratan ve enerjisini "milliyetçilik"ten alan bir "hesaplaşma"! Selçuk, sandıktan çıkan oylarla somutlaşan "halkın talepleri"ni de şöyle sıralamış: "Sağdaki ve soldaki milliyetçi rüzgârlar ideolojik kimlikleri belirgin partilerin kanatlarına güç veriyor; yoksul kitlelerin sosyal talepleri yükseliyor; dış dünyaya karşı onurlu bir politikanın özlemleri dile getiriliyor; bağımsız devletin ulusal kimliği vurgulanıyor. Peki, halkın istenciyle çağdaş dünyanın koşulları çelişiyor mu? Haydi canım sen de!.. Yani özetle, ne anlama geldiği bilinmeyen bir "sağ ve sol milliyetçilik" ne olduğu belli olmayan bir sosyal politika ve özellikle Batı''ya karşı diklenme arzusuyla dolu bir "ulusal kimlik" arayışıyla belirlenmiş, "yakın geçmişteki seçimlere göre, daha umut verici" (M. Ali Kışlalı) görünen seçim sonuçları. Şurası açık ki, İlhan Selçuk''un benzerlerini birçok köşe yazısında da okuduğumuz "milliyetçilik" merkezli bu tezleridir asıl ülkeyi "Ortaçağ"a götürecek olan. Gerçek anlamda bir "siyaset"i, yani toplumu bir "ortak iyi"ye ulaştırma gayretini tanımayan, ülkenin kurtuluşunu, "demokratik solculuk"u kendinden menkul bir partinin ve çekirdeği "paramiliter" nitelikte olduğu apaçık bir oluşumun "milliyetçilik"lerine bağlayan bu tezleri ileri sürebilmek için insanın "Kemalist" olmasına da gerek yok!

Türkiye''de insanlar on yıldır yoğun bir biçimde sahici bir siyaset yapma tarzının etrafında dolaşıyor, insani çabaların belki de en değerlisi olan "siyaset yapma"ya yavaş yavaş ısınıyorlardı. Tartışılan konular nihayet Türkiye''de de, siyaseti "tanıyan" ülkelerdekilere çok yaklaşmıştı: Ekonomik gelişmenin koşulları ve bu alanda devletin rolü; siyaset-din ilişkisi ve bunun tabii bir sonucu olarak "laiklik sorunu"; insan hak ve özgürlükleri; AB ile bütünleşme yolunda hukuk sisteminin ve ekonomik yapının gözden geçirilmesi; eğitim-öğretim alanında "çocukların kimin olduğu" sorusunu da içine alan bir sorgulama; sivil toplum örgütlerinin öyle ya da böyle seslerini daha fazla duyurabilmeleri için arayışlar; ve tabii çok söz edilen "kimlik sorunu" ve bu çerçevede "Kürt sorunu". Bu ülkede de çok önceden tartışılması gereken bu ve benzeri sahici siyasi konuları toplum da sevmişti. Kolay ama herkesin hatırlayacağı bir delil: Bir televizyon kanalının yayınladığı "Siyaset Meydanı" gibi bir program aylarca izleyicilerini yalnızca o zamana kadar "dokunulmaz" bilinen bu konuları tartıştırdığından dolayı sabahlara kadar uykusuz bırakmadı mı? Nihayet bizim ülkemizde de, her aklıbaşında ülkede olduğu gibi, bilip ya da en azından sezip de telaffuz etmediğimiz sözcükler ekranlardan ve gazete sayfalarından dinlenir ve okunur olmuştu. Bütün bu yeni konuları lâyıkıyla tartışabildik mi? Tabii ki hayır; ama başka türlüsü mümkün değildi ki.. Toplum yıllarca susmaya mecbur edildiğinden ve dolayısıyla gerekli kavramlarla tanışmadığından, elimizden ne kadar geliyor, aklımız ne kadar eriyorsa o kadarını yapabildik. Bu süreç bütün acemiliklere, tökezlemelere ve yanlışlara rağmen yine de tabii ki çok yararlı oldu. 18 Nisan''da seçmenlerin önemli bir bölümü bu tartışmalardan bıktığını ve "devletçi terimlerle" çevrilmiş bir "siyaset"in daha yararlı olduğunu oylarıyla belirtse de, sanırım (ve umarım) "Ortaçağ" bu ülkede de bir daha açılmamak üzere kapandı.

On yıldır yoğun bir biçimde tartıştığımız konuların başında din-siyaset ilişkisi ve dolayısıyla "laiklik sorunu" geliyordu. Bir siyasi hareketin (RP-FP) yükselmesiyle daha canlanan bu tartışma muhakkak ki hepimize çok şey öğretti. Ülkemizde sayıları çok olan "Ortaçağ"lardan birisini böylece neredeyse aşacak noktaya geldik. Bu tartışmalardan bugüne kalanlar tabii ki Şevki Yılmaz''ların sayıklamaları değil. Sivil özgürlükler konusuna asıl olarak bu kapıdan girdik; "kamusal alan" ve "özel alan" gibi el âlemin ikiyüz yıldır kullandığı kavramlarla artık her bir yerde karşılaşır olduk; "hukuk" üzerine düşündük ve onun "demokrasi" ile olan bağını daha bir yakından inceledik; eğitim-öğretim sorununa bu açıdan yaklaşmak ve İmam Hatip ve "başörtüsü" sorunları birçoğumuzu alışılmışın dışında tavır alışlara götürdü; tartışmanın cazibesi ortaya küçümsenmeyecek sayıda bir genç okurlar kitlesi çıkardı... Bu tartışma hiç şüphe yok ki, dün olduğu gibi bugün de kendisini tekrar eden "milliyetçilik" tartışmasından çok daha verimli, anlamlı ve düzeyliydi. Bu zaten bugüne kadar yalnızca bizde değil her yerde böyle değil miydi? Din-siyaset ilişkisi tartışmasının hiç değilse ikibin yıllık bir tarihi var; bu tartışma insanları her zaman, entellektüel düzeyi yüksek felsefi bir sorgulamaya götürdü. Özellikle de "özgürlükler"i temel alan bir sorgulamaya. Oysa biliyoruz ki, "milliyetçilik"in ne böyle bir tarihi, ne de iddiası var. Bırakın Türkiye''yi, dünyada bile ikiyüz yıllık bir tarihe ancak sahip. Türkiye''deki tarihi ise, Yusuf Akçura''nın kaleminden çıkanları saymazsanız, Gökalp''in "Türkçülüğün Esasları"ndan geriye gidemiyor.

Şimdi şu soruya cevap arayabiliriz sanıyorum: 80 yıllık tarihi olan bir ideolojiyle Türkiye''yi yönetebilmeniz hâlâ mümkün mü? Bu soruyu yalnızca DSP ve MHP''ye ve ikisinin koalisyonununa umut bağlayanlara -tabii bu arada İlhan Selçuk''a- sormuyorum. Sorum, FP''yi MHP''ye yaklaştırmaya çalışan, her ikisinin aynı tözden olduğuna okurlarını inandırmaya çalışan FP''li gazetecilere de yönelik. Yarınki yazıda sorumu daha açmaya çalışacağım.