Ve nihayet savaş uçakları Kahire semalarında...

Yazıya oturduğumda ilk iş olarak Mısır''daki son gelişmelere göz attım. Evet nihayet, beklendiği gibi ordunun savaş uçakları Kahire semalarında…

“Beklendiği gibi” diyorum, çünkü benim gibi birçoğunuzun da birkaç gündür izlediği gibi, Mısır''daki başkaldırının nasıl sonuçlanacağına dair pek çok haber ve yorum, “ordu”nun sırasını beklediğini tekrarlıyordu.

Şaşırmamamız, “olacağı buydu” dememiz lazım. Çünkü Mısır da, Arap ülkelerinin büyük bölümü gibi “ordu”nun tek ve güçlü belirleyici güç konumunda olduğu bir ülkeydi. Arap ülkeleri -bazılarında hüküm süren monarşileri saymazsak- 1952''de Nasır''ın Mısır''daki monarşiyi alaşağı etmesiyle “monarşik cumhuriyetler”(!) olarak adlandırılabilecek yeni bir rejim türü ile tanışmış oldular. Bu ülkelerde albayından başlayarak kimi subayların önayak olduğu askeri darbeler ile “cumhuriyet”e geçiliyor, eskinin monarkının yerine geçen subay da eğer bir suikasta kurban gitmez ise eceliyle ölene kadar bu “monarşik cumhuriyet”in yeni devlet başkanlığını sürdürüyordu. “Monarşik” olduğu kadar otoriter ve sırasında çok acımasız cumhuriyetlerdi bunlar.

Bu yönetimlerin karşısında da, kendini toparlamasına, politika ile tanışıp kendisini bu yolla örgütleyip ifade etmesine asla izin verilmeyen zavallı halklar… Ve bu çerçevede insanı son derece fazla rahatsız eden “Batı” kaynaklı şuna benzer yorumlar: “Arap ülkelerinde yaşayanlar çok büyük ölçüde Müslüman oldukları için, Batı''nın ulaştığı çoğulcu siyasal yapıların bu dini-kültürel iklimde gelişebilmesi için daha çok zaman geçmesi gerekir!”

Bu tür yorumların gerçeği ne derece bilerek-bilmeyerek çarpıttıklarının en taze örneği Batı''nın Mısır''daki gelişmeler karşısında takındığı kötü anlamıyla “faydacı”, oportünist tavırdır. Otuz yıl önce eline geçirdiği iktidarı kimseyle paylaşmak istemeyen bir otokratın mümkünse yerini koruması, değil ise yerini politik sülalesinden birisine teslim edebilmesi için nasıl uğraştıklarını-kıvrandıklarını görüyorsunuz.

Arap ülkelerinin “kimyasını bozan” asıl faktörün Batı''nın ve bir dönem Sovyetler Birliği''nin bu ülkelere olan ilgisi olduğu muhakkak. Ama bu çerçevede ikinci önemli faktörün “ordu” olduğunu da unutmayalım derim. Özellikle İkinci Dünya Savaşı''ndan sonra paylaşılmış olarak Batı''nın ve Sovyetler Birliği''nin harp akademilerinde yetiştirilen subaylar, ülkelerinde monarşiyi devirip yerine kendilerini, “Ordu”yu iktidar yaptılar. Ve bu ülkelerde zaten olan politik gelenek-göreneğin kökleri de bu otoriter iktidarlar tarafından kurutulmuş oldu.

Gerçekten talihsiz ülkeler bunlar…Söz konusu büyük güçlerin bu ülkelere “modern devlet”ten biçtikleri pay “ordu” ile sınırlı kaldı.

Söylediğim gibi, Kahire semalarında savaş uçaklarının ne zaman görüleceği birkaç gündür hakkında tahminler yürütülen bir konuydu. Nihayet görüldüler!

Sizler de izlediniz ve okudunuz muhakkak: Mısır''daki gelişmelerin nasıl sonuçlanacağına ilişkin ciddi tahminlerin hemen hepsi “Bakalım Mısır ordusu nasıl davranacak?” sorusuna cevap arıyordu. Çünkü biliniyordu ki, Mübarek, Mısır Ordusu''nun desteğiyle ayakta duruyordu. Bu ordu aşağı yukarı 500 bin erden oluşuyor. Bu ordu -bilmem size de bazı şeyleri hatırlatacak mı?- ülkenin sanayi ve ticari sektörlerinde birçok önemli kuruluşu kontrol altında tutuyor. Bu ordu, Nasır-Sedat-Mübarek (ve şimdi Süleyman) olmak üzere ülkenin devlet başkanlarını kendi bağrından çıkarıyor.

Birçoğunuz gibi benim de okuduğum birçok analiz, Mısır''da yaşanan bütün olaylara rağmen “son sözü” söyleyecek olanın ordu olduğunda ısrar ediyordu. Tunus''taki durumdan farklı olarak. Mısır ordusunun şu özelliğini okuyunca şaşırmadım diyemem: “Mısır ordusu hiçbir zaman düşüncesini doğrudan açıklamıyor.” Takdir edersiniz ki bu “suskunluk”, ülkede -zaten- var olmayan demokrasiye saygıdan kaynaklanmıyor; tam tersine “ordu” zaten Mübarek''in ve seleflerinin şahsında bizzat iktidarda bulunuyor, daha niye konuşsun ki! (Demek ki, “konuşan” orduların gözlendiği ülkelerdeki durumdan çok farklı bir yapı ile karşı karşıyayız. “Konuşan ordu” hiç değilse karşısında yer aldığını gördüğü başka birisine karşı konuşuyor! Özetle Allah beterinden saklasın!)

Mısır ordusunun son dönemde Mübarek''e tek bir konuda itirazı olmuş. Oğlunu veliaht tayin etmemesi konusunda. “Zira” demiş yüksek komuta heyeti, “Oğlunuz bir subay değil, o bir ekonomist!”

Demek ki savaş uçaklarının Kahire semalarında görünmeleriyle, Mısır''daki gelişmelerin akıbeti neredeyse belli oldu. Ya Mübarek bu yılın sonbaharına kadar yerini koruyacak, ya da yerini -nihayet- atadığı istihbarat ve ordu destekli Başkan Yardımcısı''na terk ederek ordunun çizdiği-çizeceği hafif reformcu bir dönem başlayacak. Bu sonucun sokaklara dökülen Mısır halkını memnun etmeyeceği muhakkak; ama olsun, mühim olan Mısır Ordusu ve onun varlığını-rolünü-gücünü kaybetmemesini isteyen Batı''nın güçlü ülkelerinin memnuniyeti değil mi? Ne de olsa her şeyden önce ABD''nin 5. Filosu''nun Süveyş Kanalı''nı kullanmasının aksamaması gerekir. Bu sonucun İsrail''i memnun edeceğini de hatırlamak gereksiz herhalde.

Mısır üzerine politik içerikli bir kitabın yazarı olan Muhammed Moghira, gelişmelerin politik planına ilişkin bir soruyu cevaplarken nasıl da kötümser bir tablo çiziyor. Parçalanmış, ufalmış, “monarşik cumhuriyet”in yeni monarklarının göz açtırmaması sonucu gücünü yetirmiş bir politik hayat. Böyle bir ülke-toplum ne umut edebilir?