Yeni, demokratik bir anayasa arayışları

“Bugün Türkiye yeni, demokratik bir anayasaya mahkûmdur” diye başlıyor TESEV''in çağrısı.

TESEV bünyesinde kurulan Anayasa Komisyonu, yeni anayasa hazırlıkları ile ilgili temel görüşlerini ve yöntem üzerindeki fikirlerini önceki gün düzenlenen bir toplantıda açıkladı.

Söz konusu çağrıda yönteme ilişkin temel hususlar şu başlıklar altında toplanmış:

- “Çözüm kurucu meclis değildir.” Çünkü “bu öneri ne ilkesel ne de uygulama açısından kabul edilebilir görünmektedir. Her şeyden önce, bu yöntem mevcut siyaseti ve partileri dışlama çabasına giriştiği ölçüde antidemokratiktir.”

- “Halkın anayasa yapımı sürecini doğrudan şekillendirmesi”: “Anayasa yapma anlamına gelen asli kuruculuk yetkisinin asıl sahibinin halk olduğu gerçeği, bu yöntemi cazip kılmakta” ise de, “bu önerinin izlenme olasılığı da mevcut değildir.”

- Bu durumda, TESEV bünyesinde oluşturulan komisyonun yönteme ilişkin önerisi yeni anayasanın “önümüzdeki seçimlerde oluşacak parlamento eliyle” yapılmasıdır. Bu sürecin sonunda da tabii ki bir referandum öngörülüyor.

Komisyon, Meclis ve siyasi partilerin yeni anayasa yapma sürecinde “ne yapmaları” gerektiğine ilişkin bazı önerilerde de bulunmuş. Bunlar içinde seçim barajının düşürülmesi, mecliste temsil gücü elde etme şansı zayıf partilerin seçim ittifakına girmelerinin önünün açılması 100 kişilik “Türkiye Milletvekilliği” kontenjanının tekrar gündeme alınması gibi önemli öneriler yer alıyor. Benim özellikle dikkatimi çeken şu öneri oldu: “2011 seçimlerinde halkı bilinçlendirmek amacıyla siyasi partilerin yeni anayasa ili ilgili temel ilkelerini ve prensiplerini beyan etmeleri ve bu konuya odaklanmış bir seçim kampanyası yürütmeleri gerekmektedir. Bu, seçmenlerin partiler arasındaki tercihlerini ve yeni anayasa tasavvurlarının ne olduğunu bilerek yapmalarını sağlayacaktır.”

Bu öneri dikkatimi “özellikle” niçin çekti?

Nisan 2011''e kadar hazırladıkları rapor üzerinde çalışacak olan komisyonun düzenlediği ilk basın toplantısında da dile getirdiğim gibi, siyasi partilerde söz konusu öneriye ilişkin en ufak bir hazırlığın olmaması, ülkenin “yeni, demokratik bir anayasa”ya kavuşabilmesi hususunda bu talebi dile getiren kesimleri son derece kötümser kılmaktadır.

Yani özetle, son örnekleriyle TESEV ve hafta sonu İstanbul''da “Herkesin Anayasası İçin” toplantı daveti yapan oluşumlar yeni anayasayı hazırlayacak olan Meclis''i oluşturacak seçimlerin yaklaştığı bugünlerde bu işe kafa yorarken, siyasi partiler cephesinden en ufak bir hareketlilik gözlenmiyor.

Bu gözlemimi basın toplantısında şu şekilde açıkladım: “Bugün Meclis''te grubu bulunan dört siyasi parti içinden sadece BDP''nin mevcut anayasaya ilişkin açık-seçik itirazları vardır. Diğer üç partinin mevcut anayasadan şikâyetçi olduklarını sanmıyorum.”

Ben böyle düşünüyorum; mevcut anayasanın Ak Parti, CHP ve MHP''yi hangi yönleriyle rahatsız ettiğine dair ortada en ufak bir işaret yoktur.

Oysa TESEV bünyesinde çalışan komisyon “Meclis ve partiler ne yapmalı?” başlığı altında 2011 genel seçimlerinden bahisle “halkı bilinçlendirmek amacıyla siyasi partilerin yeni anayasa ile ilgili temel ilkelerini ve prensiplerini beyan etmeleri ve bu konuya odaklanmış bir seçim kampanyası yürütmeleri gerekmektedir” demiyor muydu?

Görüyorsunuz, vazgeçtik “halkı bilinçlendirmek”ten, Meclis''te bugün grubu bulunan -ve büyük ihtimalle 2011 seçimlerinden sonra da grubu bulanacak olan- siyasi partilerin (BDP hariç) kendileri yeni ve demokratik bir anayasanın nasıl bir şey olması gerektiği konusunda “bilinçlendirilmeye” muhtaçtır.

Bu görüşüme “Ama AK Parti ''Başkanlık” tartışmalarını açtı, ama CHP ''dokunulmazlık'' tartışmasını ezelden beri sürdürüyor, ama MHP açıklanmayan (!) bir anayasa taslağına sahip olduğunu söylemiyor mu?” gibi bir sorularla karşı çıkmadığınızı sanıyorum. Çünkü sıralanan bütün bu ve benzeri gayretler Türkiye''nin niçin “yeni, demokratik bir anayasaya mahkûm” olduğunu açıklamaya yönelik değildir.

Demek ki, bu ülkede de “yeni, demokratik bir anayasa”nın zorunlu bir ihtiyaç olarak algılanması henüz Meclis''te “ezici” çoğunluğu elinde bulunduran siyasi partiler tarafından kabul görmüyor. Bu yöndeki talepler üzerinde kafa yormak “sivil toplum kuruluşları”nın uğraşları arasında yer alıyor ancak. Ama “yeni anayasa”yı hazırlayacak olanlar ise önümüzdeki Haziran seçimleri ile oluşacak olan Meclis. Aralarında son derece cılız bir irtibat olan iki alan bunlar.

Şimdi söyleyeceğim daha da “kötümser” olarak nitelenebilecek türden: Bu ülkede “yeni, demokratik bir anayasa”nın zorunlu bir ihtiyaç olarak algılanması sadece siyasi partilerin ezici çoğunluğu tarafından değil, (STK''ları saymazsak) toplum tarafından da kabul görmüyor gibi. Anayasaların tamamı söz konusu olduğunda toplumun bilerek tavır aldığı tek anayasa 61 Anayasası''dır. Biliyorsunuz, bu anayasaya ilişkin referandumda Demokrat Parti''nin hatırasını unutmayanlar “Hayır” (%38.3) demişti. Ama bu “Hayır”ların 61 Anayasası''nın içeriğine değil, onu hazırlayanlara karşı verildiğini de unutmayalım. Çünkü sonuç olarak, Demokrat Parti iktidarı da, anlaşılması imkansız bir “politika” sonucu, Tek Parti döneminin anayasasının (1924 Anayasası) ile “çok partili” dönemin anayasası kılınmasında bir mahzur görmemişti. Bu çerçevede 12 Eylül referandumu sonuçları hatırlatılarak itiraz edenler çıkabilir. Bu itiraza ben de hak veririm. Toplum 12 Eylül referandumu öncesinde gerçekten de anayasanın tamamına ilişkin olmasa da bazı maddelerine ilişkin olarak ciddi bir “politik” tartışma içine girmişti. Ama görüyorsunuz; anayasanın tamamı değil, bazı maddeleri söz konusu olduğunda. Bu durumda ne yapsak acaba; belki de “yeni, demokratik bir anayasa”yı üçer-beşer maddelerden oluşan paketler aracılığıyla her birine ayrı bir referandum düzenleyerek mi oluştursak!