Depremin sosyal ve psikolojik röntgeni III

Deprem sonrası şartlarının önümüzdeki günlerde birçok sosyal problem çıkarması kaçınılmaz. Bunların başında aile ilişkilerinde doğacak problemler geliyor. Diğer depremlerde de rastlandığı gibi boşanmaların artması büyük ihtimal dahilinde. Alışılagelmiş yaşam standartlarının kaybolması karı-koca kavgalarını artırıyor. Bunu önlemenin yolu bir an önce bölge insanının kendi ayakları üzerine durabileceği bir hale getirilmesi.

Bu şu bakımdan da önemli: İlk günlerin şartları içinde haklı olarak devletten veya sivil toplum kuruluşlarından hazır yardımlar alan kimi insanlarda bu alışkanlık yapmaya başlamış. Şimdilerde herşeyi hazır bekliyorlar. Kendi çabalarıyle felaketi aşma arzusu yeteri derecede mevcut değil. Bunun uzun vadede bu insanların yararına olduğu söylenemez. Bölge insanında depremin ilk günlerinde görülen paylaşım duygusunun yerini belirli ölçüde egoizmin alması ve gelen yardımları başkalarıyla paylaşmak yerine gelecek günler için biriktirmeye başlaması da bu endişeyi haklı kılan gösterge. İnsanların kendi ayakları üzerine durmasının yolu ise çalışma imkanları iyice daralan işçi, sanatkar ve küçük esnafın iş imkanlarının artırılması. Bu belki barınacak yerlerin temini kadar acil bir sorun. Çünkü birçok sosyal ve psikolojik sorunun çözümü buna bağlı.

Yine araştırmacılarımız hırsızlık ve fuhuş gibi suçlarda artma olabileceği, daha doğrusu karınlarını doyurma ihtiyacının ve bu şartlardan bir an önce kurtulma arzusunun kimi kadınları istismarcıların kucağına düşürüp fuhuşa sürükleyebileceği endişesini taşıyorlar.

Deprem ülkemizde mevcut sosyal adaletsizliğin çarpıcı bir sonucunu ortaya çıkarmış. Sayın Köse ve Küçükcan''ın tespitlerine göre özellikle deprem öncesinde zenginlerden gereği gibi ilgi ve destek göremediğini düşünen fakir kesimde gizli bir memnuniyet var. "Şimdi eşitlendik, onlar da bizim seviyemize düştüler. Görsünler bakalım fakirlik neymiş" düşüncesi bu kesimden insanlarla biraz konuşunca hemen farkediliyor. Bu konu üzerinde sosyal bilimcilerin, din adamların hassasiyetle durmaları gerekiyor.

Din adamlarına söz gelmişken bu kesimin depremin hemen sonrasında dışardan görünmeyen önemli bir hizmetlerinden de bahsedelim. Din adamlarının her birisi günde 30-40 cenazeyi yıkamış bu günlerde ve dinî merasimini yapıp defnetmiş. Bu durum, zaman zaman kendi yakınlarını da kaybetmiş olan bu insanların psikolojilerine çok menfi etki etmiş. Bölgede izinlerin kaldırılmış olması da bu insanları ciddi biçimde deprem mağduru haline getirmiş. Diyanet İşleri Başkanlığı''nın bu görevlilerin psikolojileriyle yakından ilgilenmeleri mutlaka gerekmekte. Şunu da ekleyelim: Bölge insanı Diyanet İşleri Başkanlığı''na bağlı mahalli görevlilerin hizmetlerinden genelde memnun. Çadır kentlerde kurulan çadır mescitlerde güzel hizmetler yapılmakta, ancak bunların sayısı yeterli değil.

Araştırıcıların dikkate değer bir tesbiti de bölge insanının bilimin sınırları hakkında sağlıklı bir bilgilerinin olmaması. Bu sebeple de bilim adamları tarafından deprem konusunda yapılan farklı açıklamaları anlayamıyorlar. İsteniyor ki bilim adamlarının söyledikleri mutlak bir kesinlik taşısın ve bir noktada birleşsin. Senelerdir ülkede hakim pozitivizt anlayışın insanları bilimin herşeyi bilebileceği kanaatine götürmüş olmasının bunda rol oynadığı inkar edilemez.

İşte benim Doç. Dr. Ali Köse ve Dr. Talip Küçükcan''ın anlattıklarından aldığım notlar bunlar. Şüphesiz bu iki araştırıcı bu tespitlerini daha köklü ve kapsamlı bir biçimde herkesin istifadesine sunacaklar. Benim son olarak eklemek istediğim nokta, depremin maddi yaralarını sarmanın, iaşe ve barınma problemini halletmenin meseleyi halletmeyeceği, depremin sosyal ve psikolojik boyutuyla da ilgilenmemiz gerektiğidir. Daha depremzedelerin en basit iaşe ve barınma problemini halletmemiş bir Türkiye''nin dikkatini sosyal ve psikolojik problemlere çekmenin ne yararı var derseniz doğrusu buna verecek ikna edici bir cevabım yok.