Diyanet"i yeniden düzenleme ihtiyacı

Dinî hizmetlerin resmî bir kurum veya sivil kuruluşlarca yürütülmesinin getirileri ve götürüleri üzerinde iki yazımızda durmuş, araya Fazilet Partisi''nin kongresi girince bu konuyu tamamlayamamıştık. Yeni dönemde nasıl bir düzenlemenin daha yararlı olacağı konusundaki düşüncelerimizle bu konuyu noktalayalım.

Dinî hizmetlerin nasıl düzenleneceği meselesine herşeyden önce kendi ihtiyaçlarımız ve tarihî tecrübemiz açısından bakmamız gerekir. Bir başka ifadeyle, Avrupa Birliği''ne giriş sürecindeyiz, onların uyguladığı bir sistemi biz de kabul edelim denirse, bu dinî hizmetlerin cemaatlere bırakılması anlamına gelir. Bu modelin geçen yazımızda ifade ettiğimiz mahzurlarını telafi etmek daha zordur. Belki bizim tarihi tecrübemize uygun olan model bu hizmetlerin merkezi bir kurum tarafından yürütülmesidir. Ancak bu kurumun bugünkü şekliyle Diyanet İşleri Başkanlığı olması da mümkün değildir.

İki sebeple bu mümkün değildir. Birincisi devletin bu kurumun çok fazla işlevsel olmasını istediği şüphelidir. DİB''nın yapısını ve işleyişini düzenleyen 633 sayılı kanunun bazı maddelerini değiştiren ve ilaveler yapan 1982 sayılı kanun, 1979 yılında Anayasa Mahkemesi''nce iptal edilmiş ve o günden beri de Kurum mensuplarının çabalarına rağmen bu iptalin doğurduğu boşluğu dolduracak yeni bir kanuni düzenleme yapılmamıştır. Başkanlık dinî hizmetleri bir çok boşluklar taşıyan 633 sayılı kanunla yapmaya devam etmektedir. DİB''nın mevcut haliyle dinî hizmetleri gereği gibi yürütememesinin ikinci sebebi Başkanlığın siyasi tesirlere açık yapısıdır. Göreve gelmesi ve ayrılması siyasi otoritenin iki dudağına bağlı olan başkanlar, özellikle bu mevkiî kendilerin bakımından ulaşılacak en büyük nihai hedef olarak görüyorlarsa siyasi otoriteye bütünüyle tabi olmaktalar. Bu tabiîyet sadece kendisini tayin eden makamın emir ve arzularına değil, o makamın arkasındaki siyasi parti mensuplarının arzu ve taleplerine de olmaktadır. Bir imam, bir müezzin tayini için Başkanlığa taleplerini ileten milletvekillerinin mevcudiyeti artık ahval-ı adiyedendir.

Daha da ötesi gerek camilerde yapılan dinî konuşmaların gerek Başkanlığın yaptığı dinî içerikli açıklamaların genel çerçevesini de siyasi otoritenin temel tercihleri belirlemektedir. Söz gelimi Cuma günleri okunan ve belirli bir ilmî-dinî muhteva kazandırılması için Başkanlık''tan gönderilen bazı hutbeler camilerde gülümsemelere sebep olmakta, hatta bazı hutbeleri hocaefendiler Başkanlık''tan gönderildiği için okumak zorunda kaldıklarını beyan ederek okumaktalar. Şimdi bu duruma düşmüş bir kurumun halk nazarında itibarı olması ve sunduğu hizmetlerin halkı tatmin etmesi mümkün mü?

Bunun çaresi Diyanet İşleri Başkanlığı''nın idari bakımından siyasi otoritenin keyfi müdahelelerinden bağımsız hale getirmektir. Bunun ne şekilde olacağı ayrıca tartışılabilir. Bu tarz bir yapılanmanın kimi çevrelerce korkulan mahzuru bu şekildeki bir Başkanlığın "istenmeyen istikametlere" yönelme ihtimalidir. Ancak unutulmamalı ki bu şekliyle bırakılan güdümlü bir Diyanet''in artık geleneksel fonksiyonlarını yürütmesi mümkün değildir. Bu durumda dini hassasiyeti olan kimseler ister istemez alternatif çözümlere yöneleceklerdir. Bu yönelişin belli bir süreç içinde güç kazanması Diyanet''i işlevsiz kılan çevrelerce istenmeyen bazı sonuçlar doğurabilir. Dimyat''a pirince giderken evdeki bulgurdan olma ihtimali gözden uzak tutulmamalıdır.

Netice olarak bu satırların yazarı dinî hizmetlerin cemaatlara bırakılmasından ziyade idari bakımdan siyasi otoritenin etkilerinden arınmış, dini esasları yorumlamasına müdahale edilmeyen bir merkezî teşkilatça (Diyanet İşleri Bakanlığı) yürütülmesini, hem dinî hassasiyeti olan kimselerin ihtiyaçlarını en iyi şekilde karşılama, ham dinin birlik ve bütünlüğünü koruma açısından daha elverişli bulmaktadır. Bu tür bir çözüm vatandaşıyla barışık bir siyasi otorite için de en iyi çözümdür.