Edebiyatta "mazmun", siyasette "klişe"...

Lisede öğrentilenleri, keşke "ders" diye idare edip, hafife almasaymışız. Nurullah Ataç hep söylerdi.

-Aslında ilkokul, 20 yaşında başlamalı. İnsanların oyuna, eğlenceye dönük yaşları, sınıflarda, kara-tahta başında geçiriliyor. Öğretilenlerin önemini kavramıyor çocuklar.

Hep böyle derdi Nurullah Ataç.

Sonra bu gözlemin, Kemal Tahir tarafından seslendirildiğini de duydum.

Şöyle bir tavsiyede bulundu Kemal Tahir bana.

-Çocukluğunda okuduğun, klasik kapsamına giren yapıt varsa, bunları bir kez daha oku. Gerçek anlamlarını ve değerlerini, daha bilinçle kavrarsın.

Bu şekilde Balzac''ın "Goriot Baba"sını, Montaigne''nin "Denemeler"ini, DeFoe''nin "Robinson Cruzoc"sunu, Stendhall''ın "Parme Manastırı"nı, Exupery''nin "Küçük Prens"ini, Gibbon''un "Roma İmparatorluğu''nun İniş ve Çöküşü"nü falan, 20''li yaşlarda yeniden okudum. Refik Halit Karay''ın yapıtlarını birer kez daha geçerken, onun lezzetine vardım.

"Gençlik", tabiî ki dinamizmi ifade ediyor. Nüfusu genç olan ülkeler, doğal olarak daha hareketli.

Ama eğer gençlik, "bilgisizlik", "deneyimsizlik" ve "hafıza zayıflığı"nı ifade ediyorsa, genç uluslar, uygarlık yarışında geride kalıyor. Dünyanın bin yıldır bildiği gerçekler, "genç ülkeler"de, hergün yeniden keşfedilmek isteniliyor. On yıl öncesi bile, "uzak tarih" olarak, hiç hatırlanmıyor. Hatalar sürekli tekrarlanıyor.

"Dinamizm" beklenilirken, yerine "şiddet" geliyor.

Bakın işte. Taksim''de dövülüp öldürülen azgın İngiliz futbol taraftarı için sanıklar ne diyor?

-Türk bayrağını yırttılar. Millî ve manevî değerlerimize saldırdılar. Dayanamadık.

Aynı şey, Sivas''ta "Madımak Oteli"nin yakılması olayına karışanları mazur göstermek için de, söylenmemiş miydi?

-Milli ve manevi değerlerimizi yok sayan sözler kullandılar. Bizi tahrik ettiler.

Her düğünde, her futbol maçı ertesinde havaya silah sıkılması, "milli ve manevi değerler" arasında mıdır? Eski Türklerin cirit maçları ertesinde, taraftarlar havaya ok mu atarlardı?

Amerikan "Smith Wesson"larını, Belçika "Browning"lerini ateşlemek, ne zaman milli gelenekler ve neşe sergileme gösterileri arasına girdi?

Neyse. Nereden nereye geldik, yazının akıntısına kapılarak.

Söylemek istediğimiz şuydu.

Bugün yaşadığımız her toplumsal ve siyasal olay, yüzlerce yıllık bilgi ve kültür birikiminin, izlerini taşır. Eğer lisedeki ders konularını, bilinçle öğrenebilseydik, bugünkü pek çok gelişmeyi, daha derinine yorumlayabilirdik.

Örnek verelim.

Şu lisede, hiç gereksiz gülüp, sadece not almak ve sınıf geçmek için ezberleyip, sonra hemen unuttuğumuz "Divan Edebiyatı"nın özüne girebilseydik..

Mesela şimdi Demirel''e "istikrar", düşünce suçlarının cezalandırılmasına "kanun devleti", kanunların herkese karşı eşit uygulanmamasına "bağımsız yargı" gibi klişe cevaplara karşı çıkanların, "Divan Edebiyatı"ndaki "mazmun" geleneğinden esinlendiğini anlardık.

"Mazmun", Arapça''daki "zımn"dan türemiş bir kavram. "Anlam", "kavram" gibi karşılıklar bulunabilir "mazmun" için. Divan Edebiyatı''nda ise "mazmun", klişeleşmiş simgeleri ifade ediyor.

Uzun boyu anlatmak için "servi", kaş yerine "yay", diş yerine "inci" derseniz, bir "mazmunlar edebiyatı" olan Divan''ın içine girmiş olursunuz.

Hele bir de, daha önce hiç düşünülmemiş bir simge bulursanız, buna "bikr-i mazmun" diyebilirsiniz.

Yazının başında söylediğimiz gibi, lisede edebiyatı iyi öğrenseydik, birisi kalkıp "rejim düşmanları" dediği zaman, bunun "muhalifler" demek olduğunu anlardık.

Ya da, kartel medyasında birine "devlet adamı" denilince, bu kişinin, ihalelerde medya sermayesine arka çıkan bir politikacı olduğunu bilebilirdik.

Divan Edebiyatı''nın mazmunlarını hatırlayın.

"Kirpik" yerine "ok", "ağız" yerine "hokka", "göz" yerine "ahu" falan denilmez mi?

"Baş"ın da başı var!..

Türkiye bir Başkan arıyor.

Bazı "baş"lı atasözlerini hatırlatalım.

-Baş ağır gerek, kulaklar sağır!

-Baş başa verildi, mercimek fırına sürüldü.

-Baş büyük devlet, ayak büyük mihnet.

-Baş eğmekle, baş ağrımaz.

-Baş ol, eşek başı ol!

-Başa yazılan bilinmez.

-Başın başı var, başın da başı var!

-Başında Cavit Kavak yelleri eser.

Benim aradığım cumhurbaşkanı!..

Bazı ANAP''lılar, yeni cumhurbaşkanının niteliklerini sıralarken, "hem dışişleri bakanlığı, hem de başbakanlık yapmış biri olmalı" diyorlar.

Cumhuriyet tarihinde bu tanıma giren ve hem dışişleri bakanlığı, hem de başbakanlık yaptıktan sonra cumhurbaşkanı olan, bir tek İsmet İnönü var.

Atatürk, Celal Bayar, Cemal Gürsel, Cevdet Sunay, Fahri Korutürk, Kenan Evren, Turgut Özal, Süleyman Demirel gibi isimlerden hiçbiri dışişleri bakanlığı yapmadı. Atatürk, Gürsel, Sunay, Korutürk ve Evren başbakanlık da yapmadılar.

Yani ANAP''lılar, ima ettikleri kişinin cumhurbaşkanlığına düşünülecek "iyi bir isim" olduğunu vurgulamak için, galiba başka nitelikler a ramalı.

Biz bunların bazılarını sıralayalım..

1- Yeni cumhurbaşkanı, bir askeri dönemde "atanmış başbakan" olarak görev yapmış olmalı!

2- Yeni cumhurbaşkanı, ihaleye fesat karıştırmış olmaktan ötürü, Meclis tarafından düşürülmüş olmalı.

3- Yeni cumhurbaşkanı, "Gümrük Birliği", "Avrupa Birliği", "demokratikleşme", "özelleştirme" gibi konularda, toplumun en tutucu kesimleri bu konulara sahip çıkmadan, ağzını bile açmamalı.

4- Yeni cumhurbaşkanı, hakkındaki soruşturma dosyaları incelenmeden, Çankaya''ya çıkıp, dokunulmazlığa kavuşmalı.

5- Yeni cumhurbaşkanı ağır ağır konuşmalı. Canı yanmış gibi gülmeli. Geceleri, gündüzlerden daha fazla aktif olmalı. Hep özel uçak kullanmalı.