Kurun seviyesi mi, seyri mi sıkıntı oluşturuyor?

Seçim sonrası oy oranı itibariyle güçlenerek yeniden iktidara gelen Ak Parti yönetimi, iş çevrelerinden gelen eski, ama yenilenen taleplere bu dönem daha bir kulak kabartmak durumunda. Bu talepler özellikle istihdam, kurlar ve faizler üçgeninde yoğunlaşıyor. İstihdam ile ilgili sorunlar, çoktan başlanmış olması gereken ciddi yapısal reformlar gerektiriyor. Bunlarla ilgili çalışmalar seçim öncesinde kısmen başlamış olsa da, etkin bir emek piyasasının kurulması ve işgücü üzerindeki maliyetlerin azaltılması bugünden yarına sağlanabilecek kazanımlar olmayacak. Faiz politikası ise tamamen Merkez Bankası''nın inisiyatifinde enflasyonla mücadelenin yegâne aracı olarak kullanılıyor. Bu yaklaşım, yüksek faizlerin reel ekonomi üzerindeki menfi tesirlerini düşünecek bir merci bırakmadığı gibi, mevcut sevilerde yapısal bir katılık gösteren enflasyona pek de merhem olacağa benzemiyor.

Öte yandan, kurlara yönelik eleştiriler de Türkiye''de yüksek faiz – düşük kur politikası uygulandığı iddiasından öte bir tez geliştiremedi şimdiye kadar. Bu iddia, dışa açık bir kur rejiminde hem faizleri, hem de kurları kontrol etmenin mümkün olmadığı ve ülkede serbest kur rejimi uygulandığı yönündeki açıklamalarla çoktan ifsat olmuştu oysa.

Kurların seviyesi ve seyri, özellikle ihracatçı kesimi rahatsız ediyor. Farkındaysanız, kurların hem seviyesi, hem de seyrinden bahsediyoruz.

Seviye önemli, zira bir başka para cinsinden hesaplanmış bir fiyatın yerel para cinsinden karşılığını önemli ölçüde bu seviye tespit ediyor. Sözgelimi, Dolar kurunun 1,5 Lira''dan 1,2 Lira''ya düşmesi demek, petrolün variline 90 YTL yerine 72 YTL ödemek; buna karşılık, ihraç edilecek fındığın fiyatının 4 Dolar''dan 5 Dolar''a çıkması demektir. Görüleceği gibi, kur seviyesi nispi fiyatları doğrudan etkilemektedir. Petrol fiyatlarının yükseldiği bir ortamda petrol ithalatına daha az kaynak ayırmak büyük bir avantaj gibi gözükebilir. Ama ithal ipliğin fiyatının sırf kur hareketiyle muazzam ölçülerde düştüğü bir ortamda yerli iplik üreticileri, hak etmedikleri bir rekabet unsuru ile karşı karşıya kalacak, fındık üreticileri de ceplerine daha fazla TL girmediği halde artan fındık fiyatı sebebiyle düşen bir uluslararası taleple karşılaşacak ve ellerindeki fazla ürün ile hükümetin kapısını çalacaklardır. Dahası artan petrol fiyatları sebebiyle tüm dünya enerji tasarrufuna gidip alternatif yakıt kaynaklarına yönelirken ve bu suretle gelecekte daha az petrol tüketimi yollarını ararken, biz suni bir ucuzluk sarhoşluğu içinde kendimizi daha petrol bağımlı bir girdabın içine sokma tehlikesiyle karşı karşıya kalacağız demektir.

Eğer Arap ülkeleri gibi, kendi iç üretimi büyük ölçüde petrol ve doğalgaz olan ve hemen hemen tüm ihtiyaçlarını ithal eden bir yapımız olsaydı, problem olmazdı kurların seviyesi. Zira üretim de, tüketim de Dolar üzerinden yapılmaktadır. Bu ülkelerde aslında belki yerel bir para birimine dahi gerek yok. Nitekim ithalata bağımlılığımız ve ülkedeki dolarizasyon arttıkça kurların seviyesi bizim için de pek önemli olmayacaktır. Nitekim, Dolar''la hammadde ve ara mal ithal edip nihai ürününü Avro ile AB''ye satan ihracatçı, kur seviyesinden pek şikayet etmiyor, farkındaysanız.

Kurların seyri de önemli. Zira ihracatçı bir siparişi aldığı zaman verdiği fiyat teklifi, söz konusu siparişi üretim teslim edene kadar, kurlar bu süre zarfında ihracatçının tahmininden aşağı düştüğü için, kadük ka-labilir. Kurların seviye etkisi, özellikle kurların hızlı düştüğü dönemlerde tüm ihracatçıların canını yakıyor.

Serbest piyasa koşulları altında, kur etkisinden korunmak için yetkililer ihracatçıları vadeli işlemler borsasına davet ediyorlar. Ancak bu tür piyasalardaki işlemler, ihracatçıyı sadece kurun seyri sonucu çıkabilecek etkiler korur. Kurun düşük seyri karşısında yaşanan sıkıntılara merhem olmuyor vadeli işlemler. Ne yazık ki, kurun seviyesine yönelik politikaları uygulamak iddia edildiği gibi kolay değil.