Ortadoğu ve dünya "demokrat"lıkla tanışırken...

Tunus''ta başlayan gelişmelerin etkisi sadece bölgeyi sarmakla kalmadı; Libya özelinde görüldüğü gibi küresel arayışları daha somut hale getirdi. Libya''da başlayan halk hareketi şimdilik başarıya ulaşmamış olsa bile, Suriye ve Yemen''de yaşanan olaylar, Ortadoğu ve Kuzey Afrika''da bu arayışların süreceğini söylüyor.

Ortadoğu ve Kuzey Afrika''da yaşanan süreç bir dönemin sonuna işaret ediyor. 1989''da Doğu-Batı arasında var olan iki kutuplu dünyanın sona ermesi gibi, şimdi de Kuzey-Güney arasında var olan hem ekonomik hem de siyasi duvarlar yıkılmaya başlıyor. Bölgede Baasçı düzenin sona ermesi hem ekonomik hem de siyasi olarak daha demokratik bir düzen arayışını ima ediyor. Halkın söz sahibi olduğu, daha katılımcı ve demokratik bir süreç. Halkların kendi geleceklerine kendilerinin karar verdiği daha demokrat bir arayış bu.

Ortadoğu ve Kuzey Afrika''da bu olurken Libya''ya başlatılan operasyon, daha derinde var olan küresel yeni düzen arayışını daha görünür hale getirdi.

Libya''da başlayan halk hareketini Kaddafi kendine bağlı güçlerle bastırmaya kalkması uluslararası toplumu ayağa kaldırdı. Kaddafi''nin halkına karşı olası bir katliamı önlemek için uluslararası toplum Kaddafi''yi önce uyardı ardından da ülkeye operasyon başlattı. Bu operasyonun dayanağı her ne kadar Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi''nin (BMGK) sivilleri korumak için “her türlü tedbiri” öngören 1973 sayılı kararı olsada operasyonun Fransa''nın kendi inisiyatifi ile başlatması hemen tepki gördü ve operasyon kısa sürede NATO komutasına alındı.

Neden?

Küresel yeni düzen arayışının anlamını bu soruya vereceğimiz cevapta görmek mümkündür. Libya''ya operasyonun uluslararası dünyada daha meşru hale gelmesinin yolu, komutanın Fransa''dan alınarak, daha geniş bir şemsiye olan NATO''ya devretmek oldu. Türkiye bu noktada, sağlanan meşruiyeti de yeterli görmeyip, operasyona Arap Birliği gibi uluslararası kurumları da dahil ederek daha meşru hale getirmek istiyor. Çünkü operasyonun NATO''ya devredilmesi küresel düzlemde artık tek başına meşruiyet sağlamıyor.

Burada kritik kavram “meşruiyet”. Yani bugünün dünyasında uluslararası meşruiyeti sağlamadan bir adım atmak artık zor. Çünkü dünya çok değişti ve 1945''ten sonra kurulan uluslararası kurum ve kuruluşlar artık değişen dünyayı yönetme, idare etme meşruiyetleri yok.

Bugünün dünyasında esas soru(n), Libya''ya yapılan operasyonu kim(ler), nasıl karar verecek?

Karar vericiler bu hakkı nereden alıyorlar?

Dünyanın “belli bir an”ında kurulmuş olan uluslararası kurum ve kuruluşlar bu hakkı bugün kendilerinde nasıl buluyorlar?

Bugün Birleşmiş Milletler''de (BM) 5 ülkenin sahip olduğu veto hakkı ne kadar meşrudur?

Bu hak, bu ülkelere ne zaman tanınmıştır?

Libya''da sivil halkın zarar görmemesi için gösterilen hassasiyet, İsrail''in Gazze''yi bombaladığı zaman neden gösterilmemiştir?

İşte bütün bu sorular yeni küresel düzen arayışının temel soru(n)ları.

Mevcut Batı merkezli dünya düzeni, kurucu ülkelerin kendi çıkarlarının öncelemesine dayanıyor. Yani bu ülkelerin kendi çıkarlarını öncelemeleri doğal. Bugünün dünyası bize Batı''nın kendisi için doğal kabul ettiğinin artık meşru ve haklı olmadığını söylüyor. Çünkü aradan geçen yarım yüzyılda dünyada büyük değişimler yaşadı. Yaşanan değişimler siyasi, ekonomik olarak bazı ülkeleri daha güçlü hale getirirken, bazı ülkeleri zayıflattı. Bugün, kurucu denklemede olamayan ancak aradan geçen yarım yüzyılda güçlenen bazı ülkeler bu kurum ve kuruluşlarda daha fazla söz sahibi olmak istiyorlar.

Bugün Libya özelinde yaşanan tartışmaların özündeki mücadele, bu yeni düzen arayışının sancılarıdır.

Türkiye bu yeni denklemde yükselen ülkelerden birisidir. Brezilya bu yeni denklemde yükselen ülkelerden birisidir.

Bugün Ortadoğu''da ve Kuzey Afrika''daki arayışlar ile dünya ölçeğinde yaşanan yeni düzen arayışının ortak bir keseni var; ''demokrat''lık. Bütün yeni arayışlar daha demokrat bir düzeni ima ediyor.

Ortadoğu''da ve Kuzey Afrika''daki arayış, bugüne kadar yok sayılan halkların artık kamusal alanı çıkması ve kendi kendini yönetme iradesine sahip çıkmasıdır. Bu yönü ile demokrattır. Elbette bundan sonraki sürecin nasıl işleyeceğini bilmiyoruz. Nitekim demokratlığın önemli bir göstergesi de geleceğin belirsizliği değil midir? Bölgedeki bu yeni arayışlar aynı zamanda Batı''nın da yenilgisidir. Çünkü bu bölgeyi yöneten liderlere yıllarca sahip çıkan bizatihi Batı olmuştur.

Yine küresel düzlemde yaşanan tartışmalar yeni bir düzen kurma arayışlarıdır ve demokratlığa işaret etmektedir. Çünkü 1945''ten sonra Batı merkezli kurulan uluslararası kurum ve kuruluşların artık dünyayı tek başlarına yönetmeleri artık mümkün değildir. Bugün artık ne NATO ne BM artık tek başlarına meşru değildir. G7''nin G20''ye dönüşmesi bir adımdır ama yeterli değildir.

Dünyada yaşanan yeni düzen arayışı kaçınılmaz olarak yeni küresel kurumları zorunlu kılmaktadır. Bu kurumların başlangıç noktası ise bütün ülkelerin masaya eşit oturduğu bir düzen olacaktır. Yani bütün ülkelerin eşit olduğu bir başlangıç. Eğer demokratlık, ''birlikte ortak gelecek kurma iradesi''nin siyaseti ise dünyada yaşanan değişim bunu zorunlu olarak ülkelerin gündemine sokuyor.

Kabul etmesi güç olsa da...