İsrail"in casus uçağını İran"a kim gönderdi?

Geçtiğimiz Pazar günü (24/08) Tahran, rotası/hedefi İsfahan"daki Natanz nükleer tesisleri olan İsrail yapımı bir insansız casus uçağın düşürüldüğünü açıkladı. Çarşamba günü (27/08) de İran Genelkurmay Başkan Yardımcısı Tuğgeneral Mesud Cezayeri, uçağın daha öne Sovyetler Birliği üyesi olan kuzeydeki bir ülkeden kalktığını söyledi.

Haritaya bakıldığında İran"ın suçlamasına muhatap olabilecek üç ülke görünüyor. Dün kimi gazetelerde de yer aldığı biçimiyle bunlar; Ermenistan, Azerbaycan ve Türkmenistan. Bunların içinde Azerbaycan ayrıca öne çıkıyor. Çünkü İran daha önce de Bakü"yü İsrail"le yakın ilişkileri nedeniyle eleştirmişti. Keza, Azerbaycan"ın elinde bu türden İHA olduğu da biliniyor.

Ancak belki de; hem Türkiye hem de küresel medyada agresif biçimde yer bulan bu öykünün tamamı "perdeleme" olabilir!..

Salı günü (26/08) İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Hüseyin Amir Abdullahyan ile Suudi Dışişleri Bakanı Prens Saud Al-Faysal bir araya geldiler. Bu, İran Devlet Başkanı Ruhani"nin seçilmesinden sonra iki ülke arasındaki en üst düzey görüşmedir. (Ruhani, göreve başladıktan hemen sonra yaptığı açıklamada, Suudi Arabistan"la ilişkileri düzeltme arzusunu ifade etmişti.)

Görüşmenin gündemi de belli; IŞİD, Irak, Suriye. Bu temas Tahran-Riyad limonî ilişkilerinin tüm boyutlarıyla iyileştiği/iyileşeceği yönünde yüksek iyimserlik vaat etmese de, örneğin Irak"ta Nuri el-Maliki"nin pasifize edilmesi girişimlerinde kendini gösteren bir "arayış" işaretidir.

Bu görüşme ile eş zamanlı olarak İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif de Irak"taydı. (Ziyareti takip eden istihbarat servisleri, İran"ın Irak"taki bağlantılarının ve etkisinin boyutunu görmüş olmalı!)

Sonuç olarak, paralel gelişmeler İran ve Suudi Arabistan"ın bölgeye yönelik politikalarında müşterek bir bakışın arkadan iteklenerek şekillenmeye başladığını gösteriyor. Resmi açıklamalardaki "ilişkilerde yeni sayfa"yı, henüz üzerinde bir şey yazmasa da bu bağlamda okuyabiliriz. ("Iranian, Saudi FMs stress significance of regional security", 27/08, İRNA.)

Hele salt bu ziyarete bakarak yeni bir "eksenden" söz etmek asla mümkün değil. Örneğin, İran Dışişleri Bakanı resmi olarak davet edilmesine ve Körfez ülkelerini ziyaret etmesine rağmen henüz Riyad"a gitmedi. (Ama Türkiye"ye iki kez geldi.)

İHA"nın vurulduğu günün öyküsü şöyle... Düşürülen İsrail insansız casus uçağı "daha havalandığında" İran hava kuvvetleri ve savunma sistemi tarafından fark edildi. Sınırı geçtiğinde vurma imkânı varken, uçuş yolunun tespit edilmesi için görmezden gelindi. Hedefinin Natanz nükleer geliştirme merkezi olduğu tespit edildikten sonra da vuruldu.

"Komplo teorisi" kısmı şu; İran bu İHA"nın İsrail"e ait olduğunu ilan etti ama Suudi Arabistan"dan kalktığını örttü. Hedefi bulanıklaştırdı ve geniş bir alana dağıttı. Daha ilginci, bu bilgiyi öncelikli olarak İsrail medyasına sızdırdı!

Ve... İran Dışişleri Bakan Yardımcısı, Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı"nın yüzüne İHA"nın kimin yardımıyla İran"a gönderildiğini bildiklerini ima etti. Elbette gelişen ilişkileri korumak ve ele aldıkları gündem maddelerinin istikbali için!

Burada sır, İsrail insansız hava aracının Riyad"dan habersiz havalanıp havalanmadığıdır! Öyle ise, işte bu eş zamanlamaların Tel Aviv tarafından tuzaklandığını söyleyebiliriz.

İran"ın bölgeye ve dünyaya "yeniden kazandırılması" süreci şu ayakların üzerine kurulmuş durumda; 1. Bölgesel güç kimliğinin uyandırılması, 2. Batı ile ilişkilerin normalleşmesi, 3. Yaptırımların adım adım kaldırılması, 4. Enerji denklemlerine katılması, 5. Yabancı yatırımların İran"a dönüşü ve "onlara her alanda" yeni imkânlar sunulması, 6. Suhuletle siyasal dönüşüm.

Bu maddelerin bir kısmı İsrail"in, tamamı Suudi Arabistan"ın açık çıkarlarına terstir. (Hele hele, 1 ve emsal oluşturabilecek 6"ıncı maddeler.)

Eğer, İranlı ziyaretçi Riyad"a gitmek için uçağa bindiği sırada İsrail casus uçağının havalandığı Suudi Arabistan tarafından biliniyor idiyse, bu ABD"ye de karşı bir operasyondur!..

Beyaz Saray, hayli zaman önce İran"ın irrasyonel mollalardan ibaret olmadığını gördü ve oyunu buna göre kurmaya başladı. İran dış politikasını Washington"un beklentileriyle uyumlu gördü ve bunun bölge denklemlerine yedirilmesine aracılık etti.

Şimdi Barack Obama bu operasyonu, İran Dışişleri Bakanı"nın, "İran özellikle iki taraflı ve çok taraflı diplomasiyi denemeye heveslidir. İran"ın uluslararası kurullar ve normlarla çalışma yönünde iradesi mevcuttur" sözlerine karşı algılayabilir.

Ki, Obama"nın "IŞİD"e karşı bir strateji geliştiremedik" açıklamasını yaptığı dün gelen bir haber işaret sayılabilir; "ABD Dışişleri Bakanı John Kerry Irak"ta IŞİD ile mücadele etmek için İran ile görüşülebileceğini söyledi ve "yapıcı hiçbir seçeneği göz ardı etmeyeceklerini" açıkladı". ("Kerry: IŞİD"e karşı İran ile görüşebiliriz", 29/08.)