Vergi tahsilatında beklenen düşüş

E Aylar önce belirtmiştik. 1999 yılı bütçe gelirleri tahminlerin altında kalacak diye. İlk iki aylık sonuçlar ne yazık ki bu tahmini doğruladı. Gerekçe olarak iki etken üzerinde durmuştuk. Birincisi ekonominin içinde bulunduğu durgunluk ve nakit sıkıntısı. İkincisi ise Sayın Zekeriya Temizel''in mimarı olduğu son vergi düzenlemeleridir.

Durgunluk nedeniyle şirketlerin satışları ve kârları azaldı. Bu, tahakkuk eden verginin reel olarak azalması anlamına gelir. Her ne kadar Maliye Bakanı tahakkukta bir problem olmadığını iddia ediyorsa da rakamlar bunu doğrulamıyor. KDV tahakkukları beklenenin altında gerçekleşti. Nisan ayında gelir vergisi tahakkuklarını, mayıs ayında ise kurumlar vergisi tahakkuklarını öğrenebileceğiz. Gelir ve kurumlar vergilerinin de tahminlerin altında olacağı neredeyse kesin gibi.

Bu yılın ilk iki ayında vergi tahsilatı sadece % 37 oranında arttı. Bu oran beklentilerin çok altında. Neredeyse % 50''lik bir sapma söz konusu.

Gelirlerde reel azalma olurken devletin harcamaları tam hızla ilerliyor. Yine 1999 yılının ilk ayında harcamalarda meydana gelen artış ise % 94 oranında gerçekleşti. Vergi gelirleri % 37 artarken harcamalar % 94 oranında artıyor. Harcamalarda en büyük pay yine faiz giderlerine ayrılmış durumda.

Böyle bir tablo bütçe açığının büyümesi sonucunu doğuracaktır. Yılın ilk iki ayını esas alarak yapılacak değerlendirmenin sağlıklı olmayacağı akla gelebilir. Devletin cari harcamaları genelde mart ayından itibaren başladığı için gelecek aylarda ortaya çıkacak rakamların daha kötü olacağı söylenebilir.

Bütçe açığı büyüyünce devletin finansman ihtiyacı artar. Yani devletin borç alacağı rakam büyür. Faizler yükselir. Devletin yapacağı zaruri harcamalar ile yatırım harcamalarında azalma meydana gelir.

Durgunluğun yaşandığı ekonomilerde vergi gelirlerinin reel olarak azalması kaçınılmazdır. Reel sektörün faaliyetinde daralma meydana geleceği için, tamamen iktisadi faaliyetin hacmi ile doğrusal orantıya sahip olan vergi gelirleri de düşer.

Vergi düzenlemelerinin etkisi

Vergi hasılatındaki artışın yetersiz oluşunun önemli nedenlerinden birisi de 55. Hükümet''in uygulamaya koyduğu yeni vergi düzenlemeleridir. Yeni düzenlemeler toplumun bütün kesimlerini rahatsız etmiş, korkutmuş ve ürkütmüştür.

Vergi oranlarının yüksekliği, cezalandırma sisteminde yapılan mantık hatası, geçici vergi adı altında yıllık vergilemenin üçer aylık vergilemeye dönüştürülmesi, alt yapısı oluşturulmadan çok katı ve kapsamlı bir ''örtülü servet beyanı'' nın uygulamaya konularak 65 milyon vatandaşın mükellef haline getirilmesi, gelir unsurlarının vergilendirilmesi ve vergi dışı bırakılmasında vergi tekniğine aykırı düzenlemeler en önemlileridir.

Vergi oranlarının yüksekliğine basit bir örnek verelim. Kurumlar vergisinin oranı fon payı ile birlikte % 33''tür. Bir anonim şirket kazandığı 100 liranın önce 33 lirasını vergi olarak ödeyecek. Sonra ortaklarına dağıttığı kârın % 20''si ödenecek. Eğer 50 lira dağıtılmışsa 10 lira ilave vergi olarak ortaya çıkar. Kârı alan ortak bunu kazanç olarak ayrıca beyan eder. Bu noktada vergi oranı % 15-40 arasındadır. Ortalama %25 olarak kabul edersek 12.5 lira gelir vergisi oluşur. Hepsini topladığınızda % 55''i geçer.

Bir de enflasyondan doğan kazançların vergiye tâbi tutulduğu gerçeği dikkate alınırsa reel vergi oranı % 55''in üzerine çıkar. Türkiye''de kazandığı paranın % 55''ini çok az kişi vergi olarak öder. Zaten çok az kişi vergisini tam olarak beyan ediyor. İncelemeye alınan hemen hemen bütün mükelleflerde noksan beyan tespit edilmesinin nedeni vergi sistemindeki yanlışlıktır. Mükellefi suçlamak, kafayı kuma sokmaktır.

Yukarıda belirtilen yanlışlıklar düzeltilmediği sürece vergi tahsilatında arzulanan seviyeyi yakalamak mümkün değildir. En acil olani da geçici vergidir. Bu hata bir an önce ortadan kaldırılmalıdır.