Yeni vergi inceleme teknikleri

Bilgisayar ve bilgi iletişim teknolojisindeki gelişmeler Maliye Bakanlığı''na vergi denetiminde büyük kolaylıklar sağlayabilmektedir.

Klasik vergi incelemesi mükelleflerin defter ve belgeleri üzerinde ve genelde dosya bilgileri baz alınarak geriye yönelik olarak yapılır. Yani örneğin, 1998 yılının işlemleri, beyanname verme süresi olan 1999 yılının Mart veya Nisan ayı geçtikten sonra Maliye''nin elemanlarınca denetlenir. Geriye yönelik olarak yapılan vergi incelemesinin iki önemli sakıncası vardır.

Birincisi bazı mükelleflerin mağdur olmasına zemin hazırlaması, ikincisi ise gerçek durumun belirlenmesini sağlayacak delillerin ortadan kaybolması ihtimalidir. Geriye dönük yapılan incelemelerde noksan beyan ortaya çıkarsa mükellef cezalandırılır. En son yapılan değişikliklerden sonra cezalandırmada ciddi haksızlıklar meydana gelebileceği dikkate alınırsa ağırlıklı olarak geriye dönük incelemenin sakıncaları ortaya çıkar. Diğer taraftan vergilendirmeyle ilgili deliller zaman geçtikçe ortadan kaybolur.

Bir grup Maliye müfettişi turistik bölgelerde kredi kartları üzerinden yaptıkları vergi incelemelerinde trilyonluk vergi kaybının olduğunu belirlemişler. Bu şekildeki inceleme kolay ve akılcı bir yöntem. Tüketicilerin bir kısmı yaptıkları alış-verişlerin bedelini kredi kartı kullanarak ödüyorlar. Malı satanlar kredi kartı ile sattıkları malların bedellerini kayıtlarında göstermiyorlar veya gerçek bedelin altında beyan ediyorlar. Defterlerine kaydettikleri miktarla kredi kartı ile yapılan ödeme tutarı karşılaştırılıyor ve kayda geçmeyen tutarlar kolayca tespit ediliyor. Aynı yöntemin Türkiye genelinde kullanılması halinde yüzlerce trilyonluk noksan beyan söz konusu olabilir.

İşletmelerin muhasebelerinde bilgisayar kullanımı önümüzdeki yıllarda incelemelerin bilgisayar programları aracılığı ile ve daha etkin bir şekilde yapılma imkanını sağlayacaktır. Maliye Bakanlığı da muhasebelerin bilgisayar yardımıyla tutulmasına ilişkin olarak son vergi düzenlemelerinde geniş yetki aldı. Yetkiler kullanıldığında mükelleflerin etrafındaki çember gittikçe daralacak.

İncelemelerin harcamaların sorgulanmasına etkisi

Bilindiği gibi servet ve harcama sorgulamasıyla ilgili düzenleme yılbaşından itibaren yürürlüğe girdi. Bundan böyle 65 milyon vatandaşın harcamaları Maliye tarafından sorguya alınacak. Sorgulama fiilen 2000 yılının Mart ayından itibaren başlayacak. Kredi kartları üzerinden yapılan yukarıda ifade ettiğimiz vergi incelemesi 2000 yılının Mart ayından sonra yapılmış olsaydı hem satıcı ve hem de tüketici vergilendirilecekti. Satıcı noksan beyanda bulunduğu için ek vergi ve cezaya muhatap olacaktı. Alıcı ise yaptığı harcamanın kaynağını ortaya koyamadığı, daha önce vergilendirilmiş gelirden karşıladığını ispat edemediği takdirde ayrıca vergiye tabi tutulacaktı.

Harcamalar sadece kredi kartı üzerinden değil birçok yöntemle belirlenebilir. Gayrimenkul ve otomobil alımları ile beyaz eşya ve mobilya gibi birim değeri yüksek olan malların alımında işlemin ortaya çıkartılması zor değildir. Keza, banka ve benzeri kuruluşlardaki nakit hareketleri de istenildiğinde Maliye Bakanlığı tarafından öğrenilebilir. Maliye Bakanlığı geçtiğimiz yıl başlattığı tek vergi numarası uygulamasını yaygınlaştırdıkça bu tür bilgilere ulaşmak ve toplanan bilgileri tasnif etmek imkan dahiline girecektir.

Vergi oranlarının düşürülmesi

Son Vergi Kanunu Maliye Bakanlığı''na inanılmaz yetkiler vermektedir. Bu yetkiler teknolojinin imkanlarıyla birleştirildiğinde vatandaşlar üzerinde çok sert ve acımasız baskı kurulabilir. Ülkemizde başta KDV ve kurumlar vergisi olmak üzere vergi oranları yüksektir. Bir de enflasyondan doğan kazanç vergilendirilmektedir. Kısacası vatandaştan istenilen vergi makulün üzerindedir.

Vergi oranları ticari hayatı olumsuz etkilemeyecek ve ödenebilecek bir seviyeye çekilmediği sürece, vergilemenin ekonomi üzerindeki tahrip edici etkisi ağırlaşarak devam edecektir. Bugün vergi oranlarının aşağıya çekilmesi ve hataların düzeltilmesinin zamanıdır. Aksi halde ekonomi durgunluktan çıkmaz.