yargı bağımsızlığı ve üniversite özerkliği

içyüzünü yahut gerçek yüzünü anlamadığım iki kavram var: yargı bağımsızlığı ve üniversite özerkliği.. TRT özerk olacak.. merkez bankası özerk olacak.. devlet bankaları özerk olacak.. v.s.: bunlar da ek özerklikler veya yarı özerk kuruluşlar..

evvelâ yargıdan başlayalım.. yargı üçüncü kuvvet değil midir? kanun yapma ve icra kuvvetinden sonra gelen bu kuvvet; bağımsız mahkemeler vasıtasiyle kullanılmıyor mu?. hâkimler elbette devlet tarafından seçilecek ve devlet tarafından tayin edilecek.. devletin eli nedir? elbette ki hükümettir.. malını, mülkünü, hazinesini ve memleketin idaresini ve emniyetinin sorumluluğunu eline teslim ettiğiniz hükümet.. hükümete inanıp güvenmeyeceksiniz.. ve hakimlerle savcıların tayinini bağımsız bir “hakimler ve savcılar kurulu”na vereceksiniz..

acaba hakimler ve savcılar kurulu, bağımsız mıdır? teoride şüphesiz ki bağımsız.. peki bu kurulun her bir üyesinin, yargıç ve savcı tayinlerinde kendilerine ait hususi kanaatleri teşekkül ve tezahür etmeyecek midir?. bu kanaatler tayinlerde rol oynamayacak mıdır?. bu üyelerin bir kısmının şu partiye, bir kısmının öbür partiye yakınlığı sözkonusu olmayacak mıdır?. bunu fiiliyatta önleyebilir misiniz?. isterse hükümet veya bir muhalefet partisi “hakimler ve savcılar kurulu”na çengel atmaya veya etki yapmaya teşebbüs edemez mi?. bırakınız parti ve hükümet etkisini, tayini veya nakli mevzubahsolan hakim ve savcıların bile, bizzat kurul üyelerine, eşdost, meslektaş kanallariyle tesir yapmaya teşebbüs etmeleri engellenebilir mi?. o halde, mutlak tarafsızlıktan veya mutlak bağımsızlıktan veya mutlak özerklikten zaten bahsedilemez.. ayrıca, devletin emrinde, akçeli ve zatî işleri bakımından da hükümetin idaresinde olan adliye teşkilatını devletten ve hükümetten büsbütün tecrid de edemezsiniz. mahkeme kararlarına direkt tesir etme ve mahkemelere doğrudan emir verme yetkisine fırsat vermezsiniz, olur biter.. yoksa maaşlarını verecek olan, zâtî işlerini takip ve îfa edecek olan devletin ve hükümetin elini kolunu bağlayamazsınız.. yüzlerce hakimin hâkîmlik vasfını taşıyıp taşımadığını hükümet ve devlet dikkatle, titizlikle takip ve tesbit etmek zorundadır.. bu iş de büyük ölçüde adalet bakanlığı bürokrasisinin ve örgütünün vazifesidir ve onun iktidarı ve gücü ile mümkündür.. vaktiyle bir adalet bakanı kendi partisine yakın olduğunu sandığı 4 bin yeni yargıç adayını adliye teşkilatına aldı da ne oldu?. kıyamet mi koptu?. adliye teşkilatında suistimaller, partizanlık, haksızlık, adaletsizlik emareleri mi alıp da başını gitti?.. bu işler o kadar kolay mı?. bir hâkim, elbette ki, kendini hem kanunî formalitelerin, hem de adalet kademeleri arasındaki takip ve kontrol mekanizmalarının denetimi altında hissedecek ve bulacaktır.. bu mecburiyet ve baskılar, bir hakimin haksız karar vermesini büyük ölçüde zaten engelleyecektir.. bir yargıç istese de zaten kolay kolay siyasî ölçü ve taraftarlık fikri ile karar veremez.. esasen adaletin en önemli güvencesi ve teminâtı, bir hakimin, yeni deyimiyle bir yargıcın zâtî ve şahsî vicdanıdır.. o kadar tahsil ve terbiyeden sonra, o kadar hukuk formasyon ve stajlarından sonra bir hâkimin vicdanında teşekkül eden insanlık ve adalet duygusu, hiç şüphesiz, adalet ve hukukun asıl ve en büyük temînatıdır.. onun için adalet bakanlığının, hâkim namzetlerini bir heyet marifetiyle şifahî olarak da kontroldan geçirmesini, memnuniyetle karşılamak lâzımdır.. o bakanlığa meclis itimat etmiş, hükümet itimat etmiş, yani icabında harbe sulha karar verilmesinde birinci derecede söz sahibi hükümet itimat etmiş, bırakın da adliye teşkilâtının düzgün işlemesinden sorumlu adalet bakanlığı vazifesini yapsın!

hâkim adayını seçerken kullanabileceğiniz başka bir metod var mı?. yoksa hâkimleri bilirkişi marifetiyle, ehlivukuf vasıtasiyle mi seçelim?.. efendiler lütfen biraz mâkul olalım!. Hakim olacakların kılığını kıyafetini, tipini, moral ve fiziki şahsiyetini devlet bir kere de çıplak gözle görsün..

şimdi gelelim üniversite özerkliğine: amerika''da ister devlet, ister vakıf üniversitelerinin rektörlerini “mütevellî heyetleri” seçiyor.. bağışçı veya sponsor şahıslardan, belediye ve vakıf mümessillerinden, öğretim üyelerinden teşkil edilen bu heyetler, üniversitenin velisi gibi bir fonksiyona ve kudrete sahiptir..

1946''da hasan âli yücel''in kabul ettirdiği, muhtariyet=özerklik kanunundanberi üniversiteler; kargaşanın, siyasetin, düzensizliğin ve keyfîliğin hüküm sürdüğü birer arena haline gelmiştir.. üniversitelerde disiplin yoktur.. disiplinin olmadığı yerde ise ilim yapılamaz.. üniversitenin yayınladığı eserlerde ne ilmî bir kontrol ne de dil bakımından icra edilen bir murakabe mevcud değildir.. bir fakültenin yönetim kurulu, fakültenin asıl konusu ile hiç alâkası olmayan bir mevzuda bir enstitü veya bir yüksek okul açabilmektedir.. bu da israfa ve bilimsel enerjinin yanlış kanallara akmasına sebeboluyor.. hükümet arı kovanına çamak sokmak ve öğretim üyelerini darıltmak istemez, ama biz de bir yazar olarak hükümet değiliz; doğru bildiğimizi yeri geldikçe söylemekle mükellefiz, üniversite özerkliği ile ilgili sözümüz kısa oldu ama doğru olmadı, diyebilir miyiz sevgili okuyucular.. aslında bu konu çok su götürür ama, şimdilik bu kadar yeter!.. küçük bir nokta daha: eş dost akraba çocuklarının asistan olarak seçildiğinden bahsetmek, ilim ciddiyetine ve insanlık asaletine tam uyar mı?