‘’fikir ve sanat eserleri kanunu’’ndan seçilmiş maddeler

sevgili okuyucularım;

bugün size fikir ve san'at eserleri kanunu'ndan seçilen bazı önemli maddeleri ve hükümleri hatırlatıyorum.. ta ki ilgililere ve eser sahiplerine bir ışık tutsun.. herkes haklarını ve tabi olduğu prensipleri ve vazifeleri göz önünde bulundursun..

bir eserin vücuda getirilmesinde yapılan teknik hizmetler veya teferruata ait yardımlar, iştirake esas teşkil etmez..

eser sahibine tanınan hak ve selahiyetler eserin bütününe ve parçalarına şamildir..

bir eserin umuma arzedilip edilmemesini, yayımlama zamanını ve tarzını münhasıran eser sahibi tayin eder.. bütünü veya esaslı bir kısmı alenileşmemiş olan, yahut anahatları herhangi bir suretle henüz umuma tanıtılmayan bir eserin muhtevası hakkında ancak bu eserin sahibi malumat verebilir..

eserin umuma arzedilmesi veya yayımlanma tarzı, sahibinin şeref ve itibarını zedeleyecek mahiyetteyse, eser sahibi, başkasına yazılı izin vermiş olsa bile eserin gerek aslının gerek işlenmiş şeklinin umuma tanıtılmasını veya yayımlanmasını menedebilir.. menetme yetkisinden sözleşme ile vazgeçmek hükümsüzdür..

eser sahibinin adı veya müstear adı ile yahut adsız olarak, umuma arzetme veya yayımlama hususunda karar vermek münhasırsan eser sahibine aittir..

bir eserin kimin tarafından vücuda getirildiği ihtilaflı ise, yahut herhangi bir kimse eserin sahibi olduğunu iddia etmekte ise, hakiki sahibi, hakkının takibini mahkemeden isteyebilir..

eser sahibinin izni olmadıkça eserde veya eser sahibinin adında kısaltmalar, ekleme veya başka değiştirmeler yapılamaz..

eser sahibi kayıtsız şartsız olarak yazılı izin vermiş olsa bile şeref ve itibarını zedeleyen veya eserin mahiyet ve hususiyetlerini bozan her türlü değiştirmeleri menedebilir.. menetme yetkisinden, bu hususta sözleşme yapılmış olsa bile vazgeçmek hükümsüzdür..

eser sahibi; gerekli durumlarda aslın maliki ve zilyedinden, koruma şartlarını yerine getirmek kaydı ile 4'üncü maddenin 1'inci ve 2'nci bendinde sayılan güzel sanat eserlerinin ve 2'nci maddenin 1'inci bendinde ve 3'üncü maddede sayılıp da yazarlarla bestecilerin el yazısı ile yazılmış eserlerinin asıllarından geçici bir süre yararlanmayı talep etme hakkına sahiptir.. eser sahibinin bu hakkı, bu eserlerin ticaretini yapanlar tarafından, eseri satın alan veya elde eden kişilere müzayede ve satış kataloğu veya ilgili belgeler ile açıklanır..

aslın maliki, eser sahibiyle yapmış olduğu sözleşme şartlarına göre eser üzerinde tasarruf edebilir..

ancak eseri bozamaz ve yok edemez ve eser sahibinin haklarına zarar veremez..

eserin tek ve özgün olması durumunda eser sahibi, kendisine ait tüm dönemleri kapsayan çalışma ve sergilerde kullanmak amacı ile koruma şartlarını yerine getirerek iade edilmek üzere eseri isteyebilir..

mali hakları kullanma yetkisi münhasıran eser sahibine aittir..

aralarındaki özel sözleşmeden veya işin mahiyetinden aksi anlaşılmadıkça; memur, hizmetli ve işçilerin işlerini görürken meydana getirdikleri eserler üzerindeki haklar, bunları çalıştıran veya tayin edenlerce kullanılır.. tüzel kişilerin uzuvları hakkında da bu kural uygulanır..

bir eserin yapımcısı veya yayımcısı, ancak eserin sahibiyle yapacağı sözleşmeye göre mali haklarını kullanabilir..

eser sahibi 14 ve 15'nci maddelerin 1'inci fıkraları ile kendisine tanınan salahiyetlerin kullanılış tarzlarını tespit etmemişse yahut bu hususu herhangi bir kimseye bırakmamışsa bu salahiyetlerin ölümünden sonra kullanılması, vasiyeti tenfiz memuruna; bu tayin edilmemişse sırası ile sağ kalan eşi ile çocuklarına ve mansup mirasçılarına, ana babasına, kardeşlerine aittir..

eser sahibinin ölümünden sonra yukarıdaki fıkrada sayılan kimseler eser sahibine 14, 15 ve 16'ncı maddelerinin üçüncü fıkralarında tanınan hakları eser sahibinin ölümünden itibaren yetmiş yıl kendi namlarına kullanabilirler..

eser sahibi veya birinci ve ikinci fıkralara göre salahiyetli olanlar salahiyetlerini kullanmazlarsa; eser sahibinden veya halefinden mali bir hak iktisabeden kimse meşru bir menfaati bulunduğunu ispat şartı ile eser sahibine 14, 15 ve 16'ncı maddelerin üçüncü fıkralarında tanınan hakları kendi namına kullanabilir..

salahiyetli kimseler birden fazla olup müdahale hususunda birleşemezlerse mahkeme, eser sahibinin muhtemel arzusuna en uygun bir şekilde basit yargılama usulü ile ihtilafı halleder..

henüz alenileşmemiş bir eserden her ne şekil ve tarzda olursa olsun faydalanma hakkı münhasıran eser sahibine aittir.. alenileşmiş bir eserden, eser sahibine münhasıran tanınan faydalanma hakkı, bu kanunda mali hak olarak gösterilenlerden ibarettir.. mali haklar birbirine bağlı değildir.. bunlardan birinin tasarrufu ve kullanılması diğerine tesir etmez..

bir işlemenin sahibi, kendisine bu sıfatla tanınan mali hakları, işleme hususunun serbest olduğu haller dışında, asıl eser sahibinin müsaade ettiği nispette kullanabilir..

işleme hakkı: bir eserden onu işlemek sureti ile faydalanma hakkı münhasıran eser sahibine aittir..

bir eserin aslını veya kopyalarını, herhangi bir şekil veya yöntemle, tamamen veya kısmen, doğrudan veya dolaylı, geçici veya sürekli olarak çoğaltma hakkı münhasıran eser sahibine aittir..

eserlerin aslından ikinci bir kopyasının çıkarılması yahut eserin işaret, ses ve görüntü nakil ve tekrarına yarayan, bilinen yahut ileride geliştirilecek olan her türlü araca kaydedilmesi, her türlü ses ve müzik kayıtları ile mimarlık eserlerine ait plan, proje ve krokilerin uygulanması da çoğaltma sayılır..

aynı kural , kabartma ve delikli kalıplar hakkında da geçerlidir..

*

fikir ve sanat eserleri kanunundan seçilmiş diğer maddeleri ikinci yazımızda sunacağız..