Kissinger ve Davutoğlu: "Realpolitik"ten "Akıllı ahlak"a

Gazetemiz yazarı Ali Bayramoğlu, NTV''deki bir programda, BBC Türkçe''ye konuşan Başbakan Erdoğan''ın “Kaçak Ermenileri sınırdışı ederiz” sözünü analiz ederken, Başbakan''ın programdan hemen sonra Davutoğlu''na söylediği bir cümleyi aktardı. Erdoğan, koridorda karşılaştığı Dışişleri Bakanı Davutoğlu''na “ben bir şey yaptım” demişti.

Bayramoğlu analizinin devamında, mealen Başbakan''ın ağzından çıkan bir cümlenin asla telaffuz edilmeden önceki haliyle kalmayacağını, şişede durduğu gibi durmayacağını söylerken elbette haklıydı, ama doğrusu bendeniz, işin Davutoğlu kısmına takıldım.

Nitekim, pişmanlık da içeren “ben bir şey yaptım” ve benzeri cümleleri, Başbakan''dan sık sık duymaya alışkın değiliz. İkincisi bu cümlenin siyasi iradenin en üst merciinden bir Bakan''a yönelmiş olması, bir vecheden bakıldığında, Başbakan nezdinde o Bakan''ın değerli bulunduğu ve politikalarının saygı/destek gördüğü anlamını da ihtiva ediyordu.

Velhasıl, son haftalarda Davutoğlu - Kissenger benzeştirmesinin isabetsizliğine bozulan, ama üstünden vakit geçtiği için de bir yazma “bahanesi” bekleyen bünye, matluba uygun bir sebep arıyordu. Buldu.

Dış İşleri Bakanımızı, Nixon ABD''sinin Ulusal Güvenlik Danışmanı olan Kissenger''la kıyaslayanlar, elbette dış politika stratejilerinin benzeştiğini ima etmiyordur.

Bu teşbih büyük ihtimal “başarı” kıstası üzerinden yapılıyordur. Gelgelelim, bir şerh düşmek ve Davutoğlu-Kissinger farkını iyice açarak fark etmek lazım geldiğini düşünenlerdenim.

Farkı açalım:

Arada bir fark var çünkü: insan için küçük ama insanlık için büyük bir fark bu; ''ahlak'' farkı.

David Hume''a göre, aslında tüm Aydınlanma felsefecilerine göre “ahlak” alanını sadece duygular oluştursa da, Doğu''da işler hiçbir zaman öyle yürümedi.

İsmet Özel''den ödünç alarak söylersek buralarda, “eğitilmiş ahlaklı “akıl” diye bir varoluş biçimi sözkonusu oldu. Taktisyen olmak, strateji geliştirmek, oyun kurmak, sadece akılla mümkün gibi gözükse de, ahlaklı bir akılla da sözkonusu olabilirdi. Oldu.

Nasıl? Şöyle:

Henry Kissenger, Diplomasi''de “19. Yüzyılın İngiliz politikasının hakim şahsiyeti olan Gladstone, dış politikaya Wilson sonrası Amerikalılar gibi bakıyordu… Dış politikayı jeopolitik kriterlerle değil ahlaki prensiplerle değerlendiren Gladstone… kardeş bir Hristiyan ulusu olan Bulgaristan''ın desteklenmesini zorunlu görüyor ve… ortak güvenlik kavramını ileri sürüyordu… “ diye uzun uzun anlattığı (Kissinger, H., 2007: 154-155) Gladstone''un başarısızlık sebebini ilerleyen sayfalarda haniyse “realpolitik” yerine “ahlak”ı tercih etmesine bağlar.

Bu, Nixon döneminin ünlü “komünist avcısı”nın barış diye diye, Şili askeri darbesini tertiplediğini, Vietnam çıkarmasından sorumlu olduğunu, Kamboçya''yı bombalattığını, hatta Afrika darbelerinin çoğunda parmağı olduğunu bilenler için şaşırtıcı değildir. Aşırı realizmin Kissenger''ı getirdiği, “güç en güçlü afrodizyaktır” cümlesini kurabilme zirvesi de kaydadeğer bir noktadır.

Ahmet Davutoğlu''nun da strateji kurduğu, taktiksel oyun oynadığı su götürmez. Gelgelelim bu, son dönem Türk Dış Politikası''nın emperyal tutkular içinde olduğunu göstermez. “Ahlaki sorumluluk” ile “bilimsel sorumluluk”u aynı anda ve aynı oranda önemseyebilmek gibi bir farktır sözünü ettiğimiz.

Velhasıl, “Komşularla sıfır sorun” ilkesine varmak için Necip Fazıl''ın Büyük Doğu''sundan yola çıkıp Sezai Karakoç''un Diriliş''ine uğrayabilirsiniz örneğin. Bilirsiniz, “Şam''ı, Kudüs''ü, Semerkant''ı, Mekke''yi, Medine''yi, İstanbul ve Konya''yı hudutsuz bir coğrafyanın şehirleri”, bir elin parmakları gibi birbirinin kardeşleri sayabilmektir mesele… Ve bu asla emperyalizm değildir.

Ahlak farkı dediğimiz şey de tam olarak budur.