Cehalet, dar kafalılık ve izansızlık üçlüsünün raksı

Dar kafalı olmak illa cahil olmayı gerektirmiyor. Ama her cahil mutlaka dar kafalıdır, fakat her dar kafalının illa cahil olması gerekmez. Okuma yazma bilmek eğer bir şey bilmek anlamına geliyorsa, okuma yazma bilenlerin arasından da bol miktarda dar kafalı elemanın yetiştiğini biliyoruz.

Tabiatsa, hükmünü yalnızca dar kafalı ve cahil olanların üzerinde icra etmiyor. Onun hükmü dar veya geniş bütün kafaların üzerinde hükümfermadır.

Bir dar kafalı mühendisin veya mimarın inşa ettiği, fakat hiçbir hendesenin kalıbına sığıştıramayacağımız bir bina ufak bir sarsıntıyla yıkılmaya hükümlüyse, o binada oturan bilginin başına da çöker. Ve o bilgin, içinde oturduğu binanın bilinen hendese kalıplarına uyulmadan inşa edildiğini bilerek o binada oturmaya başlamışsa ve orada oturmaya devam ediyorsa, bu kez cahillikten ve dar kafalılıktan başka bir faktör hükmünü icra etmeye başlamış demektir. O da, talimle, terbiyeyle, okuma yazmayla kazanılmayan izan melekesidir. Talim, terbiye belki izanın gelişmesine, keskinleşmesine yol verir, fakat izan yoksa hiçbir teşebbüs onu var edemez. Dolayısıyla olmayan bir şeyin gelişmesine yol açacak bir teşebbüs de akim kalmaya hükümlüdür.

İzan için sözlükte verilen anlamlar: “Basiret. Anlayış. Teslim olup itaat etmek. Akıl. Zekâ. İnanç. İdrak. Bilmek.” başlıklarıyla tanımlanıyor. Fakat kavram bir başına bu kelimelerden hiçbirine indirgenemez.

Dere içine inşa edilmiş bir evde oturmaya karar vermiş olan birisinin zihnî melekesinin yükseltisi acaba ne olabilir? Böyle birinin IQ ölçüsü pekâlâ normal sınırlar içinde yer alabilir. Bu kimse okumuş takımından biri de olabilir. Fakat okudukları arasında meteoroloji ile coğrafya şartları ile ilgili bilgiler yoksa, bu kimse bir sel vukuunda oturduğu evi selin önüne katıp götüreceğini bilmez. İşte izan denilen meleke tam da bu noktada işe yarar. İzan sahibi biri, o evin bir sel baskınında yıkılacağını, selin önünde sürükleneceğini kestirir. Onun bu sonucu kestirebilmesi için coğrafya okumuş olması gerekmez. Dere veya sel yatağının tabiî fonksiyonunun kendi mecrasında akmak olduğunu algılamak yeterlidir. İşte bu da izan işidir, basiret işidir...

Öte yandan, bir binanın dere içine veya sel yatağına yapılamayacağını kestirebilmek için de mühendislik veya mimarlık tahsili yapmak şart değildir. Azıcık izan sahibi olmak yeterlidir. Aynı şekilde binanın inşasında kullanılması gereken malzemenin kalitesinden ve kantitesinden kısıntı yapmanın ne gibi sonuçlar doğuracağını bilmek için de mühendis olmak gerekmez.

Ama birisi kalkıp da, ben beş kuruşluk çıkarım için bir beldenin yıkılmasını, orada insanların ölmesini göze alırım diyorsa, burada cahillikten, dar kafalılıktan, izansızlıktan öte bir vakıayla karşı karşıya bulunduğumuzu kabul etmek zorunda kalırız. Burada, bütün bunların ötesinde bir hainlik ve habaset söz konusudur. Kendi hasis çıkarı için başkasının ölümüne yol açan kimsenin sorumsuzca davranışının hukuken bir yaptırımı bulunması gerekir. O yaptırım da yalnızca haksız fiilden doğan bir zararın telafisi zımnında ödenecek meblağdan ibaret değildir herhalde, cezaî yaptırım da devrede bulunmuş olmalıdır.