Kendisi için yazmak, başkası için yazmak

Sırf kendisi için yazdığını söyleyen yazarlar olduğu gibi, başkaları için yazdığını söyleyen yazarlar da var. Hangisine inanalım? Kendisi için yazdığını söyleyen yazara inanacak olursak, onun yazdığını niçin yayınladığını (yayınlama gereğini duyduğunu) açıklamakta zorlanırız: madem kendisi için yazmıştır, öyleyse niçin yazdığını kendi mahrem dosyasında saklı tutmuyor? Öte yandan, başkaları için yazdığını söyleyen yazarın dediğine inanacak olursak, bu kez de, onun nasıl olup da yazdıklarını ilkin kendine beğendirmeye çalıştığını, kendi beğenmedikçe yayınlamayı niçin göze alamadığını sorar ve bu sorunun cevabına ulaşamayız. Hayır, başkaları için yazılmış olanın kötü ve kalitesiz olması gerektiğini söylemiyorum, eğer yazar meramını yazarak başkalarına iletmek istiyorsa, bu meramın bir biçimde dile getirilmiş olması yeterli sayılmalıyken; yazar, yazdığını başkalarına beğendirmeye girişmeden önce, niçin kendine beğendirmeye çalışıyor?

Demek ki, yazının, yazarın kendisi için mi, yoksa başkaları için mi yazıldığı sorusunu, yazarın öznel tavrını, ölçüt alarak cevaplandıramıyoruz. Yazının yayınlanmak için yazıldığı önkabulünden yola çıkıyoruz. Onun, şimdi değil de ilerde yayınlanmak üzere yazılmış olması, durumu değiştirmiyor. Ama bir "yazı" hiç yayınlanmamak ve yalnızca yazarının mahreminde kalmak üzere yazılmışsa o yazıya da, başka bir ad vermek gerekmelidir, diyorum. Ona nasıl bir adın uygun düşeceğini bilmiyorum, ama onun farklı bir şey olduğunu hissediyorum.

Bence, yazarın kendisi için mi yazdığı, yoksa başkaları için mi yazdığı sorusunun cevabı, onun yazı olayına yaklaşım biçimiyle açıklanabilir. Şöyle: Bazı yazarlar, yazmadan önce, ne yazacaklarını eni konu planlarlar: onlar, kalemi ellerine almadan önce, ne yazacaklarını aşağı yukarı bilirler ve ancak ondan sonra yazarlar. Dostoyevski böyle yazan yazarlardandır. Bir mektubunda, kardeşine: "Yeni bir roman bitirdim, şu kadar bölüm, şu kadar sayfa tutuyor" dedikten sonra ekliyordu: "İş, onu yalnızca yazmaya kaldı!" Ben böyle yazarların başkaları için yazdığını düşünüyorum. Çünkü onlar, yazı olayına nesnel olarak bakıyorlar ve kendilerini yazılarının içine sokmuyorlar: onlar, kendileri olsaydı ne yapacaklarını değil, fakat hem o yazının nasıl yazılması gerektiğini, hem de yazının kahramanı ne yapacak idiyse onu yazmayı öngörerek yazılarını hazırlıyorlar. (Ben kendimi de böyle yazanlar arasında görüyorum).

Bir de, boş kâğıt ve (tabir caizse) boş kafayla yazıya başlayanlar var. Benim tanıdığım yazarların nerdeyse hemen tamamı bu kategoriye giriyor. Onlar diyor ki, ben yazmaya otururum ve ilk cümlemi yazdıktan sonra gerisi sökün eder. Onlara göre "yazı kendini yazar." (Sezai Karakoç). Böyle yazanların (yazarların) uç örneğini Marguerite Duras veriyor. Ona göre yazı bilinmeyendir, insan yazmaya başlamadan önce ne yazacağı hakkında hiç bir şey bilmez: "İnsan ne yazacağını bilseydi, o işi yapmadan, yazmadan önce; hiç bir şey yazamazdı. O zahmete değecek bir şey olmazdı bu." Ve daha da çarpıcı bir vurgu: "Yazmak, insan yazsaydı ne yazardı, bunu öğrenme çabasıdır, ancak yazdıktan sonra öğrenebiliriz bunu." (Yazmak, Can Y. 1997, s. 48).

Ne yazacağını önceden tasarlayan biri olarak yazma konusunda bu denli ileri gidilebileceğini düşünmemiştim. Daha önceleri kendilerini çağrışımlarının rüzgârına kaptırıp gittiğini söyleyenlerin sözü beni etkilememiş ve ben kendi bildiğimden sapmayı düşünmemiştim. Çünkü ben tasarladığım yazıyı yazarken yeni çağrışımlarla karşılaşırsam, onları yazacak değerde gördüğüm takdirde not eder, onlar üzerinde ayrıca düşünür ve olabilenleri ayrı yazılar haline getirirdim (halen de öyle yapıyorum). Ama itiraf etmeliyim ki, Duras''nın yaklaşımı beni etkilemiştir. Kimbilir belki ben de, bakalım ne çıkacak merakıyla yazmayı deneyebilirim. Gene de, bu demektir ki, bir yazıya böyle başlanmış olsa bile, durum, yazının başkaları için yazılmış olduğu gerçeğini değiştirmeye yetmiyor. Nasıl, hangi yöntemle, hangi hazırlıkla veya hazırlıksızlıkla yazılırsa yazılsın, yazı başkaları için, başkalarına iletilmek için yazılıyor. İletme ihtiyacı olmasaydı yazmaya ihtiyaç kalır mıydı?