Kötüden iyiye, iyiden kötüye değişme insana özgüdür

İnsan yaratılmışlar arasında iyiden kötüye ve kötüden iyiye doğru değişme iradesine sahip biricik varlıktır. O, bir halden ötekine sürekli değişir.

Değişmenin yönü önceden belirlenmiştir. Fakat insan, belirlenmiş olan yönlerden herhangi birine yönelme hususunda özgür bırakılmıştır. Tıpkı, trafik işaretleri gibi... Trafik işaretleri de bize yöneleceğimiz doğrultuyu gösterir. Fakat o işaretler bizi gösterdikleri doğrultuyu tercih etmeye zorlamaz. Sadece gösterir...

İyiden kötüye ve kötüden iyiye doğru değişme imkânı insanın varlık yapısında içkin olarak varbulunur.

Değişme imkânını kullanmak onun iradesine bırakılmıştır. İnsanın varlık âleminde sorumlulukla yükümlü tutulmasının temeli ve gerekçesi tam da onun haiz olduğu irade gücünde kaynağını bulmaktadır.

İnsan, aynı zamanda taklit etme özelliğine de sahiptir. Taklit özelliği maymuna da izafe edilir. Fakat maymuna izafe edilen bu nitelik sadece bir yakıştırmadır (antropomorfizm). Hayvanın ifa ettiği taklit bilinçli değildir; o, zahiren taklit ediyor görünse bile, yaptığı hareketler bilinçsizdir. Oysa insan bir şeyi (bir işi, bir davranışı, bir düşünce tarzını) taklit ederken o işi bilinçli yapar. Bazı hayvanlara izafe edilen kurnazlık, sinsilik, sadakat, nankörlük gibi huylar hayvan nezdinde salt bir yakıştırmadan ibarettir.

Hadisi Şerif bize aynı gerçekliği bir misalle hatırlatıyor: “Benî İsrail arasında bozgunculuk şöyle başladı: Bunlardan birisi, günah işleyen diğer birisine rastlar: ''Be adam, Allah''tan kork, yapmakta olduğun işi bırak, zira o iş sana helal değildir'' der. Ertesi gün yine aynı adama aynı halde rastlar. Böyle olduğu halde, o adamla yiyip içmekten ve onunla düşüp kalkmaktan çekinmezdi. Onlar öyle yapınca Allahü Teala bunların kalplerini birbirine benzetti.” (Riyazü''s-Salihin ve Tercemesi, DİB. Y. Ank. 1970, s. 237).

Demek ki, onaylanmayan davranış tarzına –istemeden de olsa- yakınlık göstermek giderek aynı davranış tarzının benimsenmesine yol açabilmektedir.

Bir başka anekdot: Uhut''ta Allah''ın Resulü, ashabına elindeki kılıcı göstererek: “Bu kılıcın hakkını kim verecek?” diye sorar. Sahabiler birer ikişer öne çıkarak: “Ben veririm ya Resulullah” diye kılıca talip olmak isterler. İçlerinden biri, Hz. Dücane: “Bu kılıcın hakkı nedir ya Resulullah?” diye sorar ve şu cevabı alır: “Bu kılıcın hakkı, parçalanıncaya kadar kâfirin suratına inmektir!” Bunun üzerine Hz. Dücane: “Bu kılıcın hakkını ben veririm ya Resulullah!” der ve kılıç ona verilir. Dücane hazretleri kılıcı aldıktan sonra böbürlenerek kavga meydanına doğru yürür. Resulullah da onun arkasından: “Allah böyle yürümeyi sevmez, buradaki müstesna!” der.

İşte şimdi biz de bu cümleyi –içinden geçmekte olduğumuz günlerin aktüalitesine bağlayarak- tekrarlamak istiyoruz, fakat aynı yolu farklı bir doğrultuda izleyerek: Müslüman''a hindi eti yemek yasaklanmamıştır. Ancak yılbaşındaki müstesna... Çünkü yılbaşında hindi eti yemek Müslüman olmayanlara özgü bir uygulamadır. Allahın Resulü ise Müslümanlara ait olmayan uygulamalardan daima ve özenle kaçınmıştır. Müslüman''a ait olmayan bir ritüeli tekrarlamak onların kalplerinin benzeşmesinin yolunu açmaya medar olabileceğinden, bu hususta titizlik gösterilmesine riayette uyanık bulunmak gerekiyor.

Başa dönersek: iyiden kötüye ve kötüden iyiye doğru sürekli değişmek insana özgü bir davranış biçimidir ve bu değişmenin sorumluluğu insanın kendisine aittir.