Otomatik vitesli üslubundan tanırım seni

Orhan Veli şiirlerini Türkçeye çevirdiği Philippe Soupault ile İstanbul''da bir sofrada oturmuş muhabbet ederken birdenbire Türkçe bir şiir okuyunca, “Bu benim şiirim…” demiş Fransız şair.

Gilles Deleuze''ün “İki Delilik Rejimi” adlı kitabına “önsöz” yazan Ali Akay''ın dipnotundan aktardım bunu.

Peki, Türkçe bilmez elin Fransız''ı şappadak nasıl tanımıştır şiirini?

Ali Akay''a soracak olursak, “sesten” cevabını alacağımız kesin.

Zira mezkur haşiyeyi düşmesine sebep; “Çeviri ses işidir biraz da.” ifadesine örneklik teşkil etmek.

Sizi bilmem ama fakirin cevabı da farklı olmayacak.

Elbette sesten tanımıştır şiirini Soupault, başka nasıl tanıyacak?!

Sesten; söyleyişten, “musicalité”den…

İlla tefrik etmek gerekirse; şairleri seslerinden, has yazarları üsluplarından tanırız.

Gelgelelim ses üsluptan hepten bağımsız değildir. Şu kadarla ki, sessiz üslup olsa da, üslupsuz ses olmaz.

Bir de dar anlamda (sanattan, sanat eserinden maada) üsluptan bahsederiz; “ifade tarzı” veya “huy” manasında.

Hani kızdığımız zaman, “Arkadaş biraz üslubunu değiştir…” deriz ya, tastamam o işte.

Lakin çoğu kez boşuna yırtınırız; çünkü “Üslubu beyan ayniyle insan”dır nihayetinde.

Buna en güzel örneklerden biri de Ertuğrul Bey''ciğimdir.

İmdi, birazdan dönmek üzere şuracığa bir “mim” koyalım da, hazır adı geçmişken Philippe Soupault hakkında üç-beş kelam edelim.

Ece Ayhan rivayetine göre Oğuz Atay, “üstgerçekçi şair” olarak tanımlar Soupault''yu.

Demek ki, Breton marifetiyle “gerçeküstücü”lükten sittir edilince, bizim Oğuz Atay''ın hatırşinas gönlünde “üstgerçekçilik” katına yükselmiş.

İmdi, Orhan Veli çevirisi “Mezar taşları” adlı şiirinden Francis Picabia için yazılan “kısmı” dinleyelim: “seni mezarına dört köpeğinle / bir gazeteyle / ve şapkanla gömmelerini istedin / istedin ki taşına şunu yazsınlar / iyi seyahatler / bir şey değil öteki dünyada da deli zannedileceksin.”

Bu kadarı kâfi; Ertuğrul Bey''ciğimi daha fazla bekletmek olmaz.

Ne demiştik?

Anlamdan ziyade sesin ritmi, rengi ve müzikalitesi sesin sahibini “belirlediğine” misal vermiş; üslup sahibi yazarları imzalarını görmesek de tanırız demeye getirmiş; buradan da “Üslubu beyan ayniyle insan” bahsine yol açmıştık.

Yani, sesten üsluba, üsluptan cibilliyete, cibilliyetten de Ertuğrul Bey''ciğime gelmiştik.

Üslubun evvelemirde cibilliyeti ele vermesi; ne söylediğinden çok kimin söylediğini önemli kılar tabii.

Bunun en güzel misali, Mehmet Gündem''in Oktay Ekşi röportajında var.

Ertuğrul Özkök genel yayın yönetmeni görevine geldiğinde Hürriyet''in başyazarı Oktay Ekşi''ye, “Bugün ne yazacaksınız, konuşsak…” deyince, Oktay Bey bu sözün altında kontrol talebi olduğunu anlamış. “Bak Ertuğrul baştan konuşalım, benim konumumdaki insanlarla böyle konuşulmaz gibi geliyor bana.” diye lafı yapıştırmış, “Ya devam et ya da bitir denir…”

Ertuğrul Bey''ciğimin cevabı fevkalade:

“Haklısınız!”

Nedir bu Allah aşkına?!

Neyi anında öğrenip de “Haklısınız” diyor?

Oktay Ekşi''nin konumunu mu?

Genel yayın yönetmeni olduğu gazetenin başyazarı işte, bunda bilmeyecek ne var?

Lafı anlar anlamaz “Haklısınız!” cevabını vermiş diyeceğim, ama, ortada doğru dürüst laf yok ki; neyi anlamış?!

Adamcağız, baştan konuşalım, diyor; hepsi bu!

Hayır yani, laftan anlayan biri olsa gam yemeyeceğim. “411 el kaosa kalktı” manşetinin kaosu öngören değil, kaosa davetiye çıkaran bir manşet olduğunu anlata anlata dilimizde tüy bitti de, gram mesafe almadı.

Adamı bi güzel yokla; yerse, tillahını kes; yemezse, hafif meşrep salağa yatarak “Haklısınız!” de.

Bu da böyle bir üslup işte!

Otomatik vitesli.

Lakin son derece orijinal; saklansa bile üslubundan tanırım onu!