Ekonomik kriz ve psikolojik ikna yöntemleri

T1980''li yılların gençliği zenginliğe açılan kapı olarak eğitim, ticaret hayatı ve memurluğu görürken; günümüz gençliği miras, şans oyunları ve politikayı saymış bir çırpıda. ''Gençlik nereye koşuyor'' anketi 2006 yılında yapılmış. Kriz kapıyı çalmadan önce, sanal refah günleri egemenken ekonomiye.

Bugün aynı soru yöneltilse gençlere, zengin olmanın yolu değil belki ama iş sahibi olmanın yolunun memuriyetten geçtiğine inananların sayısında artış tespit edilebilir. Öğretmen atamalarının yapıldığı günlerde ekrana düşen görüntüler, doğrular nitelikte bu iddiayı. Ekonomiye göreceli refah egemenken yapılan öğretmen atamalarında, Ankara''nın doğusuna düşenler gözyaşlarına bürünürken; kriz zamanlarında ataması yapılacak kadar şanslı olanlar gözyaşı döküyor. Gözyaşı ilkinde kadere isyanın, ikincisinde sevincin sembolü.

Yaşanan bu durumda hayatımızın zincirleme sınavlar silsilesinden oluşmasının da etkisi büyük. Bir süre öncesine kadar atama yapılması için üniversiteden mezun olmak yeterliyken; artık KPSS sınavına girmiş olmak, yüksek bir puan almış olmak ve tabiî ki de şanslı olmak gerekiyor.

Ekonomik kriz ve artan işsizlikle birlikte KPSS''ye başvurular tavan yaptı. 80''li yıllardan itibaren önemini yitiren ''devlet kapısında çalışmak'' tekrar popüler.

Zincirleme sınavların halkası okul öncesi eğitime kadar uzanıyor. İyi bir meslek sahibi olmanın yolu iyi bir üniversitede okuyabilmekten geçiyor. İyi bir üniversite kazanabilmenin yolu iyi bir lisede eğitim almaktan. Bu da üç yıla yayılan SBS sınavlarından iyi bir başarı oranı yakalamakla mümkün. SBS sınavlarının stresiyle ilkokula başladığı gün tanışan minikler okuma yazma öncesi test tekniği öğrenir hale geldi. Bu kadarla da bitmiyor sınavların hayatımız üzerine kurduğu baskı. Artık işten çıkarmalar da sınavla yapılıyor. İşsizlik ordusuna katılmak da sınavla.

Sıcak paranın finans piyasalarına getirdiği hareketle ekonomik krizin dipten döndüğüne inananlar her dört gençten birinin işsiz olduğu gerçeğiyle yüzleşmek zorunda. İstihdam artırıcı önlemler alınmadığı takdirde genç işsizler ordusu büyümeye devam edecek. Büyük çoğunluk işsizler ordusunun ferdi olmak istemediğinden uzatmalı öğrencilik günleri yaşamayı tercih ediyor. Gelecek kaygısı tavan yapmış durumda.

''Gençlik nereye koşuyor'' anketinden çıkan bir diğer sonuca göre; yaşamda en çok değer verilen şey 1980''li yıllarda sevgi iken günümüzde yerini paraya terk etmiş.

Mutlu olmak için parayı ilk sıraya koyan, değer yargılarını paraya değiş tokuş eden gençliğin meselesi mi bu yalnızca? Apolitik kuşak, depolitize olmuş kuşak diyerek eleştirdiğimiz gençlik neden bu durumda? Neden bir önceki kuşak gibi idealleri peşinde koşmuyor? Dünyayı kurtarmak neden umurlarında değil? Sakın sebep ''biz 18 yaşındayken'' diye başlayan cümlelerle kendi gençliklerini anlatan anne babaların bugün içinde bulundukları durum olmasın!

Dünün idealizm peşinde koşan kuşağı bugün kapitalizme teslim yaşarken, çocuklar bu teslimiyete yakından şahitken aksi beklenebilir mi?

1980 gençliği zengin olmanın yolu olarak eğitim-ticaret memuriyeti saydıktan sonra miras, şans oyunları, politika derken; 1990 sonrası gençliğin ilk üçü es geçip direkt mirastan başlamasının sebebi görerek kazandığı tecrübe. İdealizm peşinde koşanların paraya esir olduğunu görerek büyüyünce hiç idealizm peşinde koşmadan direkt paraya endeksli bir hayat ve hayal dünyası kuruyor kendine.

En büyük mesele ekonomi. Gelecek kaygısının da sınav kaygısının da temelinde iyi para kazanabileceği bir meslek sahibi olmak yatıyor. Gençler sevdiği, ilgi duyduğu, mutlu olacağı değil para kazanabileceği mesleklere yöneliyor. Mutlu olmak hedefiyle paraya yönelen genç yürekler için para(sızlık) mutsuzluk kaynağı oluyor.

Ekonomik krizden çıkıldığına dair ikna yöntemleri uygulanmaya başlandı. Borsa-faiz- döviz cephesindeki hareketlenme psikolojik iknanın kırmızı çizgilerini oluşturuyor. Krizden çıkan sistemin kendisi oysa. Sistem krizden çıktığına ikna ettiğinde işsizlik yoksulluk kişisel problemler olarak kalacak.

Bir süredir bankacılar arasında anlatılan bir fıkra var. Sistemin krizi nasıl atlatacağını izah eden bir fıkra…

Mevsim yaz, aylardan ağustos...Riviera kıyısında küçük bir kasaba. Yaz sezonu, ancak yağmur yağıyor ve kasaba bomboş. Herkesin birbirine borcu var ve kredi ile yaşıyorlar. Şans eseri otele zengin bir Rus geliyor ve resepsiyona 100 dolar bırakıyor. Ancak odayı beğenmezse parasını alıp gideceğini söylüyor ve yukarı çıkıyor. Otel sahibi parayı alır almaz kasaba olan borcunu ödüyor. Kasap, 100 doları hemen alarak toptancıya olan borcunu vermeye gidiyor. Toptancı büyük bir sevinçle parayı alıp, kriz nedeniyle kredili hizmet veren hayat kadınına götürüyor. Kadın parayı alıp aynı otele giderek oraya olan borcunu kapatıyor. Ve o anda Rus müşteri odadan geri dönüyor, odayı beğenmediğini söyleyip 100 dolarını geri istiyor ve kasabayı terk ediyor.

Rus müşterinin bu ziyaretinden somut olarak hiç para kazanan olmuyor. Ancak tüm kasaba borçlarından kurtuluyor. Fıkranın en can alıcı noktası ortada sadece 100 doların olması. 100 dolarla başlayan fakat 500 dolarlık bir hacim yaratan bu fıkranın sonunda tüm kahramanlar borcunu ödüyor. Kimsenin cebine somut anlamda bir para girişi olmadan sistem kurtarılarak tekrar sağlıklı bir şekilde işlemeye başlıyor. Ne zamana kadar bir sonraki krize kadar.