Ekranlardaki küçük yetişkinler!

“Söylemiştim oğlum sana, kızlar arabası olmayan erkeklere bakmıyor diye!”

“Araba alınca gelirsiniz siz. Şimdi alıp sömestrde ödeyelim o zaman.”

Yukarıdaki diyalog bir otomobil reklamına ait. Diyalogun sahipleri henüz altı yaşlarında ilköğretim birinci sınıf öğrencisi iki erkek çocuk olmasaydı! Onlara bu konuşmanın ilhamını veren sahnede, yine altı yaşlarında sarı saçlarını savurtarak pas vermeden önlerinden geçen iki kız öğrenci olmasaydı! Bir otomobil reklamı der, seyreder, geçerdik! Ama öyle değil maalesef.

Reklamlar özellikle otomobil reklamları en iyisine sahip olun, en hızlısına sahip olun mesajı verirler kabul, hatta çoğu zaman çocuklar hedeftir. Ama ilk defa bu kadar direkt çocukları özne olarak kullandıklarına şahit oldum.

Tebessüm ederek seyredilip geçiştirilecek bir reklam değil bahsettiğim. Çocuk sevimliliği ile ekran başındakileri avlayan masum bir reklam hiç değil!

Son yıllarda reklam metinlerinde olsun, dizi senaryolarında olsun sıklıkla rastlanılan bir durum yetişkinlerin dünyasına ait diyalogları küçüklere söyletmek. Çocuklar Duymasın''da Havuçla başlayan Beton Orçunla devam eden. Dizinin başarısını Havuç''u büyük gibi, Haluk''u çocuk gibi yazmasına bağlamıştı senarist Birol Güven. Yıllar sonra ekrana geldiğinde diziye ''güncellenmiş havuç'' olarak Beton Orçun''un adapte edildiğini gördük. Yaşına on numara büyük laflar, boyunu aşan yorumlarıyla da kısa sürede ekranın yeni gözdesi oldu Beton Orçun. Üniversite öğrencisi genç Havuç, kızların ilgisini çekmek amacıyla araba sahibi olmak için tüm enerjisini harcarken; Beton Orçun kendisinden kalan mirasla cep telefonu peşinde. ''Kızlar arabası olmayan erkeklere bakmıyor baba'' otomatiğe bağlanmış gibi her bölümde çıkıyor ağzından Havuç''un. Çocukken büyümüş de küçülmüş haliyle her konuda fikir sahibi olan Havuç''un; yeni bölümlerde iki derdi var. Birini arkadaşlarıyla ayrı eve çıkarak gerçekleştirdi diğeri için de gün sayıyor. Havuç''un hikayesi ancak araba sahibi olduğunda yer bulabilecek kendine senaryoda. Niyeyse sitcom da olsa drama da olsa çocuklar ve gençler söz konusu olduğunda; gerçek bir hayata, gerçek bir probleme, gerçek bir hikayeye rastlamak çok zor Türk televizyonlarında.

Araba sahibi olmayana pas vermemek, bir adım ötesi son model araba sahibi olmayanla konuşmamak. Ki bir başka otomobil reklamı daha vahim mesajlar içermekte. Babası tarafından okula bırakılan ilköğretim öğrencisi küçük kız, kapının açılmadığı hususunda ısrarlı olunca baba iniyor ve kapıyı açıyor. Okul bahçesindeki arkadaşlarının meraklı bakışları altında arabadan inen küçük kız, arkasını döndüğü anda; buyurgan bir tavırla “akşama görüşürüz sakın geç kalma” diyerek okul kapısına doğru ilerliyor. “…. Marka otomobil ile bütün yolculuklar birinci sınıf” sloganıyla sona eriyor reklam. Kapının açılmadığı numara, küçük kız tarafından bilinçli olarak uydurulmuş bir durum. O arabanın içinde olmak yetmiyor, özel şoförünün olduğuna ikna etmeye çalışıyor arkadaşlarını. Yeşilçam''ın oldukça sık başvurduğu hikayenin ters yüz edilmiş hali. Yeşilçam anne/babanın kapıcı olduğundan utanan hikayeleri işlerdi. Çoğunlukla tatile giden bir daire sakininin evinde, anneden babadan gizli parti verirken; arkadaşlarının kapıcı butonuna basmasıyla, anne babasına emir vermek zorunda kaldığında seyirci de duygusallığın zirvesine çıkardı. Reklamda ise zengin, kariyer sahibi babaya özel şoför muamelesi yapılıyor. Yetişkin birey kalıplarına giren çocuk, anne babanın kendisine sağladıklarıyla yetinmiyor artık. Sahip olunacak ne varsa hepsine talip!

Reklam izleyicisi topluluğunun en önemli üyesi çocuklar. Çocuklar ailelerin marka seçiminde etkili olduğu kadar; çocukları küçükken yakalamak ve marka sadakati aşılamak kolay ve kalıcı bir yöntem. Çocuklar kendilerini reklamlarla tanıyorlar artık. Neden hoşlandıklarını, neye sahip olmak için nasıl bir tavır takınmaları gerektiğini reklamlardan öğreniyor. Reklamlarda iletilen mesajlar kimliklerinin oluşmasında; arkadaşlarıyla veya aile bireyleriyle kurdukları ilişkilerde oldukça etken. En önemlisi de değer yargılarını ters yüz edebilmekte.

Yetişkinler dünyasına ait ürünlerde çocukları hedeflemek başarı oranını artırdığı için her türlü ürünün reklamında çocuklar kullanılıyor. RTÜK''ün “Çocuklara yönelik ya da içinde çocukların kullanıldığı reklamlarda, onların fiziksel, duygusal, zihinsel, toplumsal gelişim özelliklerini olumsuz etkileyebilecek unsurlar bulundurulamaz" maddesi kağıt üzerinde kalıyor.

Ulaşım aracı olmaktan çıkan, statü sembolü haline gelen, fark edilmenin en güçlü simgesi otomobil söz konusu olduğunda; çocukların hayatın başında piyasaya dahil olmaları, tüketici tavrı geliştirmeleri çok erken değil mi?