Zihniyet değişimi

Bir süredir zihniyet değişimini diziler aracılığıyla tespit ve takip etmeye çalışıyorum. Seyirci kendisine sunulanlar arasından tercihte bulunarak talep yaratırken; ben arz eden taraf yapımcı, kanal, senarist, neden bu projeleri bu yapımları tercih ediyor sorusu üzerine odaklandım. Bu soru üzerinde düşünürken George Gerbner"in Medyaya Karşı kitabı çıktı karşıma. Gerbner 1968"de başladığı 40 yıl devam eden bir araştırma projesiyle, başta ABD televizyonları olmak üzere tüm dünya televizyonlarının içeriklerini çözümleyerek, izleyici kitlesinin tutum görüş ve kanaatlerini ölçerek, televizyondan nasıl etkileniyoruz, seyrettiğimiz dünya ile yaşadığımız dünya arasındaki fak ne sorularına cevaplar arıyor. Şiddet indeksi, kötü dünya sendromu, mutlu şiddet, anaakımlaştırma gibi iletişim kavramlarını yaratıcısı Gerbner. Televizyon ile büyümenin kişiler üzerindeki etkisini ortaya seren kültivasyon analizi, zihniyet değişiminin neden nasıl olduğunu tüm detaylarıyla ortaya seriyor.

Dramalar aracılığıyla tekrarlanan konu ve temalar; ezberi, anlayışı, algıyı, zihniyeti hiç farkında olmadan değiştirme gücüne sahip. Yeni bir dizi yayına gireceği zaman en çok tekrarlanan cümledir "biz Dallas"la büyümüş kuşağız bize bu entrikalar vız gelir". 1970"li yıllarda çekilen, tün dünyaya ihraç edilen, izlenme rekorları kıran Dallas ülkemizde de heyecan ve iştahla izlendi. Tek kanal dönemiydi, TRT rakipsizdi, reyting sokaktaki insan sayısıyla ölçülürdü. Reyting rekoru kırdı ifadesinin karşılığı yayınlandığı saatte sokaklar boşalırdı ifadesidir. Ne kadar çok seyredildiğinin, ne kadar etkili olduğunun ölçüsü, Dallas"la büyüdük ifadesinin yanında, aileyi merkeze alan dizilerde halen daha Dallas matematiği ve mantığının kullanılmaya devam ediyor olması. Genç kuşakların, farklı yaşam tarzına sahip kişilerin yazacağı senaryolara umut bağlayan beni hayal kırıklığına uğratacak kadar. Entrika formüllerinin hepsinin kullanıldığı Huzur Sokağı"ndan sonra, Diğer Yarım"ın yalanı merkeze almasını ve altının kalın çizgilerle çizilmesini eleştirenlere senaristinin verdiği cevaptan sonra özellikle. Başörtülü genç kızların toplumda yok sayılması, görünmezliği üzerine oldukça etkileyici sahneler barındırmasıyla dikkat çekti Diğer Yarım. Esma radyo dinleyen, radyodaki sese aşık olup mektuplar yazan ve annesine yalan söyleyerek buluşmaya giden bir genç kız. Yanlış anlaşılmasın yalan söylemesine değil itirazım, söylediği yalanın normalleştirilmesi, meşrulaştırılmasına. Senaristin diziden bahsederken "Esma hepimiz gibi annesine yalan söyleyen bir genç kız, hidayet dizisi çekmiyoruz" diyerek yalanı savunması. Yalanla hidayet arasında doğrudan ilişki kurulması.

Dizi varlığını kocaman bir yalana borçlu. Boşanan çift ikiz kızlarını paylaşmakla kalmamış diğer kızını tamamen hayatından çıkardığı gibi her iki taraf da annen/baban öldü yalanını söylemiş kızlarına. Anneden babadan ikizinden mahrum geçen yıllar yalanın kararttığı hayatlar hızlıca geçildi, yalanın eğlenceli hale getirdiği hayatlara dönüştü. Kızlar anne babaya kendilerine yalan söylendiği için kızgın ve kırgın, ders vermeye niyet ederek yer değiştirdiler. Yalan ortaya çıktı, kızlar teyzelerine taşındı ama yalan yalanı doğurmaya devam etti. Erkek arkadaşlarıyla buluşmak için dışarı çıkmaya niyetlenen kızlar teyzelerinin çayına uyku ilacı atmakta sakınca görmediler. Hidayet dizisi olmadığının ben de farkındayım yazılan ve çekilen dizinin. Anlamakta zorlandığım hidayet dizisi olmaması bu kadar kolay yalan söylenmesini yalanın bir alışkanlık haline gelmesini mi gerektiriyor?

Yalanın gölgesi uzun olur; söylenmiş her yalan doğruların üstünde gölge olduğu gibi doğruluğa olan inancı da sarsar. Yalan öğrenilen bir davranış şeklidir.

Ne edebiyat ne de sanat genelleme üzerinden yapılmaz, yapılmamalı. Hikaye kişiye özeldir, anlatılan o şahsın hikayesidir. Gerçek hayatta olduğu gibi geçmişi, karakteri kararlarında rol oynadığı için onları yaşar. Hikaye eksiksiz ve doğru bir şekilde anlatıldığında seyreden ya da okuyanlar kendilerine ait detayları bulabilir. Ancak o zaman hikayenin gücü ortaya çıkar ve o hikaye geneli kapsar. Çıkış noktasını yalana borçlu bir başka dizi O Hayat Benim bu manada iyi yazılan bir senaryoydu. Özellikle Nurhan- Efsun- Bahar arasında yaşanan olaylarda her üçü de etkendi. Üçünden birisinin karakteri farklı olsa, olaylar karşısındaki tavrı değişse, hikaye bambaşka bir şekle bürünebilirdi. Yani en azından o hissiyatı veriyor seyrederken. Nurhan"ın yerinde olsanız siz de aynısını yapardınız dayatmasında bulunmuyor. Efsun hepimiz gibi biri demek yerine Efsun böyle bir kız demeyi tercih ediyor. Drama da gücünü karakterinin kendine has gücünden alıyor. Hepimizden biri hepimiz gibi kolaycılığından değil.