İçinde kadın saçı geçmeyen yazı

Tahran''a doğru yol alırken, kendi kendime, "Ne yaparsam yapayım, kadınların saçlarını konu edinmeyen yazılar yazayım" sözü verdim. Son birkaç yıldır, İran''a yolu düşen her gazeteci, sokakta gördüğü kadınların örtülerinin biçimine ve saçlarının görünen kısmına bakarak rejimin durumu ve geleceğiyle ilgili değerlendirmeler yapıyor. O tür yazıları okuya okuya bende böyle bir tepki oluşmuş. İran''dan yazacağım yazılarda alışkanlıklarınıza aykırı olarak o ayrıntı eksik kalırsa, bilin ki, önceden verilmiş karar yüzündendir.

Kadınların saçı bu izlenim yazılarında eksik kalacak, ama kadını ve erkeğiyle insan unsuru bol olacak. Çünkü, bu defa dikkatimi, 20. yıldönümü yaşanan devrimin ortaya çıkardığı insan üzerinde yoğunlaştırdım. Türkiye''den başlayıp dönüş ânına kadar etrafımda gördüğüm ve temasa geçtiğim insanları gözledim. Hemen kaydedeyim: Gördüğüm ve görüştüğüm İranlılar, insan olarak, benden geçer not aldılar.

On ay kadar önce İslâm Zirvesi için Tahran''a geldiğimde kaldığım Lâle Oteli''nde kurulu basın merkezinde onlarca internet bağlantılı bilgisayar vardı. Bu defa yola düşerken, zihnimde takılı on ay öncenin görüntüsü ile, yazı geçmede sıkıntı yaşamayacağımı düşünüyordum. Kaldığımız Azadi Otel''de ilk şoku yaşadım: Otelde internet bağlantısı olmadığı gibi, telefon sistemi yüzünden, bilgisayarla yazı geçme ihtimali de yoktu.

''İnsan unsuru'' böyle sorunlu noktalarda önem taşıyor. İki kez yazı geçmem gerekti, ikisinde de pek çok insan, kendi rahatlarını bozma pahasına bana yardımcı oldular. Tahran''ın öteki ucundaki bir şirket kendi bağlantılarını kullanabilmem için kapılarını bana açtı. Bir tatil günü, şirketin yetkilisi uzaktaki evinden otele geldi, beraberce gidip şirketi açtık, işim bitip otele döndüğümde, tatil rahatını bozduğum genci, şirkette unuttuğum bilgisayarımın en önemli parçası elinde beni beklerken buldum. İnternet''e bağlanılan özel numaraların târifesi normalin bir kaç katıymış; değil para istemek ses bile çıkarmadılar. Bir şeyi bilin: Kaldığım 72 saat içerisinde, hangi vesileyle olursa olsun temasım gereken insanları, misafirperverliğin şâhikasında gördüm. Hiç üzerine vazife olmayan konularda yardıma koşuşlarını bizim burada yapacak pek az kişi çıkar. Bu önemli bir haslet bence.

Yazı geçme vesilesiyle gittiğim sırada öğrendim: Bana yardımcı olan gencin çalıştığı şirket bilgisayar programı üretiyor. Dini program üreten şirket merkezinde, her odada, cihazlar önünde habire çalışan kadınlar ve erkekler vardı. Şimdiye kadar ürettikleri programlar, Kur''an tefsiri, hadis mecmuaları, çocuklara dini hikayeler gibi alanlarda... ''Hüda'' adlı Kur''an tefsiri programı aralarında Türkçe de bulunan yedi dilde, diğer programlar da Farsça yanında Arapça ve İngilizce olarak düzenlenmiş. Bir kaç ülkede temsilcileri de bulunan şirketin sahibi ünlü bir dinadamı imiş.

Otele iner inmez karşıma Türk işadamları çıktı, onlarla konuşurken pek çok şey öğrendim. Sürekli çalışılan belli başlı bir kaç ticari alan var İran ile Türkiye arasında; bunların başında deri ve bazı kıymetli maddeler geliyor. Ancak Türkiye''de deride kriz yaşanıyor; şimdilerde iş alanı giderek petrol ürünlerine kaymış. Türkmenistan''dan satın alınarak gemilerle İran limanlarına taşınan mazot oradan tankerlere yüklenip Türkiye''ye sevk ediliyormuş. Şehirler arası seyahatlerde sık sık karşımıza çıkan, "Ucuz mazot" duyuruları, işte böylesine zahmetle taşınan ürünlerle ilgili...

Yirmi yıl önce, devrimi başarıya ulaştıran burjuvazinin ağırlığını ayaklananlardan yana koymasıydı. Bunun en belirgin göstergesi de, kentin merkezindeki Kapalı Çarşı esnafının tutumu olmuştu. ''Bazari'' denilen dükkân sahipleri, yönetime meydan okudular; dükkânlarını aylar boyu kapalı tuttular.

Tahran''ın kapalı çarşısını gezmek, gezerken esnafın, müşterilerin yüzüne bakmak bile bir keyiftir. Bir çoğu Azeri kökenli olduğu için esnafla konuşmakta zorluk da çekilmez. Daracık sokaklardaki küçücük dükkânlarda envâ-yı çeşit malı pazarlar esnaf. Halıcılarda, kuyumcularda alın teri göz nuru ürünü eserler sergilenir. Bir çok kez, "Vaktim olsa da, bütün günümü, işlek bir dükkâna gün boyu gelen gidenlerle konuşarak geçirsem" diye düşünmüşümdür.

Kapalı Çarşı her zamanki gibi çok kalabalıktı, ama görüntüye bakılırsa, işler bayağı kesat. Bir Türk işadamı, "Daha önce kapımıza kadar gelip malımıza tâlip olanlar, en ufak siparişi bir milyon doları aşanlar, şimdi yüzümüze bakmıyorlar; bir sanayiciden ufak sayılacak bir alacağımız var, adam ödeyemediği için ortada görünmüyor" diye durumu özetledi bana. Bu defa da onurlu duruşları dikkatimi çekti çarşı esnafının. Siyasi ve ekonomik gelişmelere biraz soğuk baktıkları da gözden kaçar gibi değildi.

Bankalarda pek para bozduran olmuyor galiba ki, 100 doları riyallerle değiştirmek için gittiğim bankadaki bayan görevli epey şaşırdı. Bir kaç kez beni geri püskürtmeye çalıştı, sonunda karaborsaya gitme gibi bir niyetim olmadığını anlayınca yelkenleri suya indirdi. Duyduğuma göre, bankalar, serbest piyasanın hemen hemen yarısına alıyor yabancı parayı.

Gördünüz; İran''dan izlenim yazdım, bir kaç kez kadınlardan da söz ettim, ama saçlarına hiç değinmedim. Oluyormuş demek.