Roman deyip geçmeyin

Türkiye''nin dünyaya kendini kapattığı çok belli; öyle olmasaydı, Paraguay''da siyasi bir cinayet işlendiğini bizim gazetelerde okumam gerekirdi. Oysa, Kosova''daki son gelişmeleri izlerken, ABD dışişleri bakanlığı adına yapılan açıklamalar arasında karşıma çıktı bu haber. Bakanlık basın sözcüsü James Rubin, salı günkü brifinge, "Paraguay devlet başkanı yardımcısı Luis Maria Argana bu sabah meçhul saldırganlar tarafından öldürüldü. Eylemi üstlenen çıkmadı. ABD hükümeti ve Bn. Albright adına, Paraguay hükümeti, halkı ve Sn. Argana''nın ailesine başsağlığı diliyorum" cümleleriyle başlamış...

Bu haber beni ''romancıların öngörüsü''ne hayranlığım sebebiyle ilgilendiriyor. Jeffrey Archer''in henüz piyasaya çıkmış ''The Eleventh Commandment'' (11. Emir) adlı ve bir Güney Amerika ülkesinde (romanda Kolombiya) başkan adaylarından birinin suikasta kurban gittiği sahnesiyle başlayan gerilim romanını okuduğum için habere daha bir ilgi gösterdim. ABD dışişleri bakanlığı her siyasi suikasttan sonra ne kadar üzüldüğünü açıklama âdetinde midir, bilemem; belki de Archer''ın taze çıkmış romanındaki entrika sebebiyle Paraguay''daki siyasi suikast konusunda biraz daha hassasiyet duyulmuştur.

Jeffrey Archer''ın romanı bir CIA suikastçısı etrafında örülü. CIA başkanının emriyle harekete geçip hedefi ortadan kaldıran ajan çevresinde hiç yadırganmayan bir sıradan insan görünümünde. Eşi ve kızı bile kendisinin ''öteki kimliğini'' bilmez; onun bir sigorta şirketinde çalıştığını sanır herkes. Ara sıra ortadan kaybolup dönmesini iş gezisi olarak açıklamasına alışmışlardır. Ancak, Kolombiya''daki cinayet önemli bir dönüm noktasıdır; çünkü kendisini ''ölüm emri'' ile Güney Amerika''ya yollayan CIA başkanı, eylemi ABD başkanına haber vermeksizin yaptırmıştır. CIA başkanı suikastçıyı kendi hesabına Rusya''ya da gönderir; hedef oradaki seçimde sandığı zorlayan radikal bir adayı ortadan kaldırmaktır...

Jeffrey Archer İngiliz, üstelik Lordlar Kamarası üyesi bir politikacı. Ancak, ülkesi James Bond zamanı önemini yitirdiği ve gizli operasyonlar ABD''nin özelliği haline geldiğinden beri, İngiltere merkezli gerilim romanı yazmanın inandırıcılığı kalmadığının farkında. "Asla yakalanmayasın, yakalanırsan bizimle irtibatını kullanamazsın" diyen CIA komutudur ''11. Emir'' zaten.

Romanı okurken 126. sayfaya geldiğimde "Hayda!" dediğimi hatırlıyorum. Sebebi, romancının, en önemli entrikalardan birinin içine Türkiye''yi de sokması. Dilimize ''Hırsızların onuru'' adıyla çevrilen son romanlarından birine Kuzey Irak''ı ve Kürt sorununu yan tema olarak seçtiği için Jeffrey Archer''ın bu defa da Türkiye''yi ihmal etmemesi beni şaşırtmamalıydı. Ancak son yıllarda yazılan gerilim romanlarında Türkiye''nin daha fazla kullanılır hale gelmesi beni şaşırtıyor...

John LeCarre İngilizlerin en ünlü casus romanları yazarıdır. Türkçe''ye de çevrilen ''Büyük oyun'' romanında Çeçenistan''ın ayaklanacağı konusunu işlemişti (ayaklanma oldu; TK) ve orada bir Türk silâh kaçakçısı tipi vardı. Yeni çıkan ''Single & Single'' adlı romanında ise, olayların neredeyse yarısı Türkiye''de geçiyor. Rus, Polonyalı, Gürcü mafya mensupları için bazen geçiş noktası, bazen de merkez oluyor İstanbul. ''Single & Single'' Türkiye''nin güneyindeki tatil beldelerinden birinde mafya tarzı bir infazla açılıyor. O beldenin belediye başkanı, polis şefi, yargıcı hepsi mafyanın emrinde birer tip olarak çıkıyor roman okurunun karşısına.

Türkiye''ye böylesine ilgiyi hayra yormak da mümkün. Romanları genellikle filme de çekilen LeCarre ile Archer''ın bu eserleri sebebiyle büyük bütçeli filmlerde İstanbul ve yurdumuzun başka köşelerine ilgi kayması olabilir. Okuduğu romandaki etkileyici sahneleri kendi özelinde yaşamak isteyen okurlar bile çıkabilir. Ancak, yine de, hep olumsuz olaylara sahnelik etmek Türkiye açısından fazla içaçıcı bir durum olmasa gerek.

Tokyo''da doğup ABD''de eğitim gördükten sonra Zürih''teki bir bankada çalışan Christopher Reich''in romancılık hayatının ilk ürünü olan ''Numbered Account'' (Sırdaş hesap) adlı romanını okumasaydım rahatsızlığım belki bu boyutta olmayacaktı.

Reich romanına sahne olarak Zürih''i seçmiş. Kahramanı bankada çalışan bir genç. İsviçreli bankacılar, gözlerini para bürümüş, iyi ile kötüyü ayırt etme hassasiyeti bulunmayan ruhsuz insanlar biçiminde çiziliyor romanda. Karanlık işlerin döndüğü banka Lübnan''ı kendisine merkez seçmiş radikal bir tipin uyuşturucudan elde ettiği muazzam paraları aklıyor. Lübnan''da yaşayan adam, Batı düşmanı ve Filistin dâvâsı savunucusu; hedefine varmak için yapmayacağı şey yok... Kurbanlarını villasının bahçesindeki havuzun dibine gömüyor. Adamın İsviçre bankasındaki sırdaş hesabının şifresi ''Paşa'' ve kendisi -sıkı durun- Türk... Benim anlayamadığım, uluslararası uyuşturucu ticaretini Beyrut''tan yöneten kişinin neden Türk olması gerektiği...

"Ülkemiz bütün dünyaca tanınıyor, bundan mutluluk duymalıyız" saflığına düşmeyin sakın; çünkü bu tür çok satan romanları okusanız, siz de, onlarda çizilen Türk tipini ve Türkiye portresini hiç beğenmezdiniz... Roman deyip geçmeyin; Archer''ın romanında işlediği Kolombiya''daki siyasi suikastın Paraguay''da karşımıza çıkması gibi, siyasi gerilim romanı yazanların muazzam bir öngörü kâbiliyeti oluyor...