Hukuksuzluğun pazarlanması

Coğrafyamızda zaman zaman yaşanan hukuksuzluk örneklerinde, günümüz modern ve postmodern anlayışların da etkisiyle farlılıklar gözlemlenmekte. Artık günümüz hukukçuları, iyi bir pazarlama bilgisine ve yeteneğine sahipler. Fakat bu özellikler halihazırda hukuksuzluk adına kullanılıyor. İyi bir pazarlamacı yetiştiren hukuk sisitemiyle, 'hukusuzluğun pazarlandığına' değinen Ömer Torlak yazısında, pazarlama yöntemlerini iyi bilen hukukçuların sayısı arttıkça, hukuksuzluk örneklerinin de artacağını belirtiyor.

ÖMER TORLAK

Bulunduğumuz topraklarda dönem dönem yaşadığımız hukuksuzluk örneklerine bugünlerde farklı açılımlar kazandırıldığı anlaşılmakta. Örneklerin farklılaşmasında modern ve postmodern yaklaşımların etkisi olduğu söylenebilir. Fakat, hukuksuzluk örneklerinin değişik boyutlarda sunulması, ister istemez, "hukuk eğitiminde bir değişim olup olmadığı" sorusunu akla getirmektedir. Çünkü, en temel hukuk ilkelerinin dahi gözardı edildiği/ettirildiği pekçok hukuksuzluk örneğinde, farklılaştırılmış bir sunuş, ikna, yönlendirme ve benzeri becerilerin kullanıldığı görülmektedir.

Soruşturma aşamasındaki bir davanın öncelikle bir tutundurma aracı olarak medya ile kamuya tanıtılması, bu konuda yeni bir sunuş ve ikna becerileri kazanmış farklı bir hukuk adamı profili geliştiğinin önemli göstergesi olsa gerek. Benzer şekilde, aynı konudaki iki farklı davanın yansıtılmasına birbirine tam anlamıyla zıt yaklaşım sahiplerinin, başka becerileri de en az hukuk mantığı kadar, hatta ondan daha iyi kullanabildikleri anlaşılmaktadır. Ayrıca, bazı dosyalarla ilgili olarak hukukçuluk yönünün çoğu kez medyatik halkla ilişkiler boyutuyla arka plana itilmesi, kimi hukukçuların hukuktan ziyade iyi bir pazarlama bilgi ve yeteneğine sahip olduklarının işareti sayılabilir.

Pazarlama uygulamalarının başarısında, hedef pazarın ihtiyaç ve beklentilerinin bilinmesi önemlidir. Hedef pazardaki kullanıcıların istek ve ihtiyaçlarının tam anlamıyla karşılanamadığı durumlarda, pazarlama uygulamacılarının bilerek ya da bilmeyerek ikna etmeye ve kandırmaya yönelik tutundurma çabaları yoğunluk kazanır. Farkında olarak bu tür faaliyetlerde yoğunlaşarak pazarlama yapanların uğraşları, ilgili mal ya da hizmetin özelliklerinden uzaklaşarak farklı yönleri vurgulamaya başlar. Bu çerçevede, abartı, yanlış bilgi, gizleme ve kandırma odaklı düşünce ve faaliyetler asıl hedeften uzaklaşmaya neden olabilmektedir.

Öte yandan, pazarlama çabaları kompleks faaliyetler bütünüdür. Pazara sunulan mal ya da hizmetin kullanıcıların istek ve ihtiyaçlarına uygunluğunun sağlanmış olması gerekli, ancak yeterli değildir. Beklentilere uygun olan bu mal ya da hizmetin aynı zamanda, kullanıcıların ulaşabilecekleri satış noktalarında bulunması, ödeyebilecekleri bir fiyat karşılığında sunulması ve kullanıcıların da mal ve hizmetlerden haberdar edilmiş olması gerekir. Mal ya da hizmeti tüketecek olanların ilgili mal veya hizmetin nitelikleri, kalitesi, kullanım şartları yanında aynı ihtiyacı karşılayacak alternatif mal veya hizmetlerle farklılıklarını bilmeleri de sağlanmalıdır. Bu noktada, tüketicilerin doğru bilgilendirilmeleriyle ilgili tutundurma çabaları önem kazanmaktadır. Bir diğer ifadeyle, tüketicilerin doğru bilgi alma yolları tıkanmamış olmalıdır.

Tüketicilerin doğru bilgi elde etmelerinin önü çok değişik şekillerde tıkanabilir. Bizzat mal veya hizmet sunanlar, rakipler, reklam ajansları, toptancı, perakendeci ve bayi gibi aracı kurumlar, esnaf ve ticaret odaları, reklamların yayınlandığı ortam ve araçlar olarak medya ile bilimsel kuruluşlar, tüketicilerin doğru bilgilenmesinin önünde engel olabilirler. Bu kuruluşlardan ticari endişe ve çıkarlarını her şeyin önünde görenler, yanlış, eksik ve yanıltıcı bilgiler, karalama, kandırma ve abartmalarla, tüketicilerin doğru bilgilenme şansını zayıflatmış olurlar.

Bunun sonucunda tüketiciler, sağlıklı ve yeterli bilgilerden yoksun bir şekilde satınalma kararlarını vermek durumunda kalırlar. Bu çerçevede, tüketiciler kendilerine sunulan veya ulaşan bilgilerden etkilenmeleri doğrultusunda, benzer şartlarda birbirinden çok farklı kararlar alabilirler.

Normal şartlarda demokratik bir hukuk devletinde hedef pazar, toplumun tamamıdır. Bu hedef pazara hukuk sisteminin sunması gereken hizmet, müdahil ya da muhatap bütün topluma fark gözetmeksizin aynı şartlarda ve nitelikte bir hukuk süreci olmalıdır. Toplumdaki fertlerin, sosyal, ekonomik, kültürel, politik, etnik ve dini özellikleri, hedef pazara sunulacak hukuk hizmetinde olumsuz anlamda bir farklılaşmaya neden olmamalıdır. Tam tersine bu özellikler; herhangi bir hukuki olay ya da durumla ilgili olarak, mümkün olduğunca toplumsal genel fayda ve muhatap veya muhatapların özel konumlarına halel gelmemek kaydıyla, kötü niyet olmadığı ölçüde, müdahil fertlerin lehine kullanılmalıdır. Çünkü hukuk, caydırıcı olmaktan dışlayıcı olmaya yöneldiği oranda kendi ilke ve mantığıyla çelişmeye başlar.

Pazarlama uygulamalarında sonucu etkileyen unsur insan olduğu gibi, hukuk sisteminde de karar alıcı hukukçular, topluma sunulacak hukuk hizmetinin niteliği ve kalitesi üzerinde etkilidirler. Hukuktaki yorum ihtiyacı ve zorunluluğu dikkate alındığında, hukukçuların topluma sunulan hukuk hizmetleri üzerindeki etkilerinin ağırlığı daha iyi anlaşılmaktadır.

Hukukçu olarak kendi beklenti ve tercihlerini faaliyetlerine yansıtan biri, yaptığı kendince yorumlarla, aynen, yanıltıcı, eksik ve yanlış bilgi veren ve dolayısıyla hizmet kullananlar olarak toplumun hukuk bilgilenmesinin önünü tıkamış konumda olur.

Böyle bir hukukçu bir de benzer olay ya da durumlarda farklılaşan beklenti ve isteklerine göre birbiriyle uyuşmayan ve hatta tam anlamıyla zıtlaşan kararlar verirse, bu durumda müdahil veya muhatapların özelliklerini kendi tercihleri doğrultusunda dikkate almış demektir. Müdahil ya da muhatapların hukukçu ile olan ilişkilerinin derecesi de, benzer durumlarda farklılaşan kararların nedeni olabilir. Bu noktada, böyle bir hukukçunun hedef pazar olarak muhatapları ve genel olarak da toplumu istediği şekilde yönlendirebilmesi önemlidir. Hukuk bilgi ve yorumlarının, gizleme, eksiltme, artırma veya yanıltma şeklinde sunulması, hedef pazarda eksik ya da yanıltıcı bilgilenmelerle hareket edilmesine yol açmaktadır. İster istemez etkilenme yoluyla, bu tür uygulamalar diğer hukukçular üzerinde de etkili olmaktadır.

Hukukçuların farklı ve birbiriyle çelişen yorumları da bir ölçüye kadar kabul edilebilir. Ancak bu farklılıkta, muhatap veya müdahillerle olan ilişkiler ya da onların bazı sosyal, ekonomik, kültürel, politik, etnik ve dini özelliklerinin etkili olup olmadığı önemlidir.

Bunun ötesine geçerek, bir hukukçunun kendi beklentilerine uygun ve değişik olay ya da kişiler için onlarla olan ilişkileri veya özelliklerine göre farklılaşan hukuki yorumlarını (yani hukuk hizmetlerini) daha geniş bir kitleye tanıtmak ve onlar üzerinde de etkili olmak amacıyla, medyayı bir tutundurma aracı olarak kullanması, onun artık hukuktan ziyade pazarlama çabası içerisinde olduğunun göstergesidir. Böyle bir durumda hukukçunun, hukuk bilgisinden ziyade pazarlama becerilerini kullandığı söylenebilir. Üstelik bu çabalarında kendi menfaatleri doğrultusunda geniş toplum kesimini yanıltma istek ve ihtiyacı bulunan hazır bir medya aracı da bulunuyorsa, hem hukukçunun kişisel imajı güçlendirilir hem de hukuk hizmeti bekleyen toplumun doğru bilgi alma yolları engellenmiş olur.

Bazı durumlarda ise, hukukçuların hukuk ilke ve mantığına ters olarak hukuksuzluğu pazara sürmeleri, kendilerinden istenebilir ya da beklenebilir. Bu tür istek ve beklentiler, iktidarlar veya iktidar olmak isteyenlere ait olabileceği gibi, iktidarlar aracılığıyla kendi hakimiyet ve menfaatlerini sürdürmek isteyen güçler de, hukukçuların pazarlama becerilerini ön plana geçirmelerini arzu edebilirler.

Şayet, hukukçuların pazarlama becerileri hukuk yorumlarının önüne geçer ve bu pazarlama çabalarında tutundurma aracı olarak hazır bir medya bulunursa, o toplumda hukuk, güçlü, üstün ve elit bir tabakanın emrine girer. Zira, bilgilenme yolu büyük ölçüde engellenmiş olan pazarın çoğunluğu, doğru, abartısız, gerçek ve yanıltıcı olmayan bilgiden yoksundur. Dolayısıyla, kendisine sunulan abartılı, eksik, yanıltıcı ve şartlara özel hukuk hizmetlerini satın almaktan başka bir alternatifi şimdilik gözükmemektedir.

Pazarlama becerilerini iyi kullanmayı öğrenen ve hukuk mantığının önüne geçiren hukukçu sayısı arttıkça, daha çok hukuksuzluk örneği görecek gibiyiz.