Suriye''nin bölünmesi bölgeyi istikrarsızlaştırır

Suriye''deki iç savaş 2 yılı geride bıraktı. Rejime bağlı ordunun düzenlediği operasyonlarda binlerce kişi hayatını kaybetti ya da yaralandı. Yüzbinlerce Suriyeli ise başta Ürdün, Türkiye ve Lübnan olmak üzere komşu ülkelere mülteci olarak sığındı. Mevcut konjonktürde Suriye Ordusu ve Esad''a bağlı paramiliter Şebbiha milisleri ile Özgür Suriye Ordusu üzerinden kendisini ifade eden rejim karşıtı muhalifler, kanlı bir savaşın tam ortasında bulunuyorlar. Özellikle Suriye muhalefetinin bir türlü yeterli etkinliğe kavuşturulamaması ve sahada savaşan milisler ile Suriye Muhalefeti''nin çatı örgütü arasındaki iletişim eksikliği ve anlaşmazlıklar Suriye Yönetimi''nin işine yaramakta ve çatışma ortamının sürekliliğini beraberinde getirmektedir. Bugünlerde ise Esad Yönetimi''nin farklı bir yönelim gösterdiğini ve kimlik tabanlı ayrımı toprak bazında anlamlandırmaya yöneldiğini görüyoruz.

Suriye Krizi''nin bu denli uzun sürmesinde, muhaliflerin kendi aralarındaki anlaşmazlıkların yanı sıra uluslararası toplumun sürece müdahale edebilme yönündeki etkisizliği de önemli bir rol oynamaktadır. Mevcut konjonktürde Türkiye, Suudi Arabistan ve Katar dışında Suriye muhalefetine her türlü desteği veren ve Suriye odaklı bir farkındalık yaratmaya çalışan başka bir bölgesel/küresel aktör bulunmamaktadır. Böyle bir görünümün ortaya çıkmasının birtakım nedenleri bulunmaktadır. Her şeyden önce, ABD ve müttefikleri arasında Suriye''ye askeri müdahalede bulunma ya da muhaliflere silah desteği verme yönünde bir anlaşmazlık bulunmaktadır. Avro-Atlantik Dünyası, Libyalı muhaliflere verdiği askeri desteği henüz Suriyelilere yönlendirmiş değildir.

Arap Baharı''nın başarısını kendi sistemsel etkinliği ve toplumsal meşruiyeti açısından kritik önemde gören ve otoriter yönetimlere karşı ayaklanan kesimlere vereceği her türlü desteğin kendisine olumlu yönde döneceğini bilmesine karşın, ABD''nin temkinli davranıyor oluşu, oluşan bölgesel dengeler ile de ilgilidir. İran''ın nükleer programına dair kriz ve Suriye''deki iç savaş sonrasında Ortadoğu''nun kuzeyinde oluşan bölgesel kutuplaşma ve bu kutuplaşmanın büyük çaplı bir savaşa dönüşmesi endişesi, birçok ülkede olduğu gibi, ABD''de de tedirginlik yaratmaktadır. Zira İran''ın temel hedefi kendi üzerine odaklanmış olan uluslararası tepkiyi bölgedeki müttefikleri aracılığıyla dağıtabilmek ve nükleer programına dair krizi bir süre daha savuşturabilmektir.

İran; Irak''ta Maliki Hükümeti, Suriye''de Esad Rejimi ve Lübnan''da Hizbullah aracılığıyla bölgesel bir kutup oluşturmaktadır. Bu kutbun en önemli destekçisi ise, Arap Baharı ve İran Krizi çerçevesinde Ortadoğu''daki Avro-Atlantik etkinliğinin daha da artmasından endişe eden sistemsel çok kutupluluk yanlısı Rusya''dır. Rusya, İran''ın olduğu gibi Esad''ın da en önemli koruyucusu durumundadır. Suriye''de bir deniz üssü bulunan ve bu ülke ile çok yakın askeri ve ekonomik bağları olan Rusya, mevcut rejimin devamlılığından yana görüş bildirmektedir. Rusya''ya göre çözüm, Beşşar Esad''ın yapacağı geniş çaplı siyasal-yönetimsel reformlara paralel olarak gerçekleştirilmelidir. Zira Rusya, Esad''ın devrilmesi ile gelecek yeni hükümetin Tartus''taki Rus deniz üssünü ve Rusya ile yapılan askeri anlaşmaları ortadan kaldırmak istemesinden endişe etmektedir.

İran''ın kurguladığı bölgesel ittifakın karşısında ise Suriye muhalefetine destek veren Türkiye, Türkiye''nin çözüm süreci çerçevesinde kendisine eklemlemeye çalıştığı Irak ve Suriyeli Kürtler, Ürdün ile son dönemde Suriye''ye karşı hava saldırılarını yoğunlaştıran İsrail bulunmaktadır. Ancak İsrail, Suriyeliler ve bölgesel aktörler nezdindeki olumsuz görünümü nedeniyle daha çok ''perdenin gerisinde'' kalmaktadır. ABD ise bu ittifakın oluşumuna katkı sunan en önemli dış aktör olarak görülmelidir.

ABD ve Rusya''nın Suriye''nin geleceğine ilişkin ortak bir tutum takınabilme yönünde anlaşmaları, Esad Yönetimi''nin sonunu getirecek en önemli husus olacaktır. Bugünlerde Esad Yönetimi''nin izlediği politika ise, hem kendi iktidarını garanti altına almayı hem de ABD ile Rusya''nın Suriye konusunda uzlaşmalarını sağlamayı hedefliyor gibidir. Zira Suriye Ordusu ile Şebbiha''ların Suriye''nin kuzeybatısı ve batısına yönlendirdiği askeri yığınak ve geniş çaplı katliamlar, Esad Rejimi''nin toplumsal tabanını oluşturan Nusayrilerin yoğun olarak yaşadığı bu bölgede Suriye muhalefetinden arındırılmış bir bölge yaratabilme amacını taşıyor gibi. Bölgede Nusayrilerin yanı sıra Dürziler, Hıristiyanlar ve Sünniler de yaşamaktadır. Esad''ın hedefi ise kendisine karşı olan Sünnileri bölgeden temizlemek (Banyas Katliamı''nda olduğu üzere) ve kendisine ait ''kurtarılmış bir bölge'' yaratabilmektir. Akdeniz kıyısında yer alan bu bölge, Lübnan sınırından Türkiye sınırına dek uzanmaktadır. Lazkiye, Cable, Banyas, Tartus gibi şehirleri barındıran bölge, aynı zamanda Rusya''nın Tartus''taki deniz üssüne de ev sahipliği yapmaktadır. Yani Esad, başta Rusya, ABD ve Türkiye olmak üzere, tüm aktörlere bu bölgede iktidarını sürdürebileceğini ve buna razı olduğunu söylemeye çalışmaktadır. Rusya, Tartus''taki deniz üssünü koruyabileceği ve daha dar bir coğrafi kapsamda da olsa Esad Rejimi''nin devamlılığı sağlanacağı için, bu girişime sıcak bakabilir.

Aynı durum, bölgesel bir savaşın başlamasından çekinen ve Rusya ile çatışmak istemeyen ABD''nin de işine gelecektir. Bu durumun en fazla rahatsız edeceği aktörler ise Türkiye ve Lübnan olacaktır. Zira böyle bir durumda Hatay, Türkiye ile Esad Rejimi arasındaki sınır haline gelecek ve Türkiye''nin Esad karşıtı muhalefete verdiği destek nedeniyle bu bölgede yaratılacak siyasal yapı ile ilişkileri gerginliğe eklemlenecektir. Zaten Türkiye, bu nedenle, Suriye''nin bölünmez bütünlüğü içerisinde bir çözümü savunmaktadır. Böyle bir çözüm Lübnan''ı da karıştırabilir. Nitekim Esad''ın kontrolünde olacak Lazkiye merkezli bir yönetimsel yapı, Lübnan''daki Hizbullah ile çok daha yakın ilişkiler kuracak ve bu durum Lübnan iç siyasetine de gerginlik olarak yansıyabilecektir. Hizbullah''ın güçlenmesini sağlayacak olan bu girişim İsrail''i de tedirgin edebilecektir. ABD, müttefiklerinin karşı çıkacağı ancak Rusya''nın taraftar olacağı böyle bir adım atabilecek midir? Açıkçası bu şu an için cevabı olmayan bir sorudur.

Suriye''nin kuzeyinde ''de facto'' olarak kurulan Kürt Yönetimi sonrasında, koltuğunu korumak isteyen Esad Rejimi''nin, Akdeniz kıyısında Nusayrilerin yoğunlukta yaşadığı bölgede bir yönetim oluşturmak istemesi, Suriye''nin toplumsal ayrım çizgilerine atıfla bölünmek istendiğini göstermektedir. Bu çözüm ABD ve Rusya gibi küresel aktörlerin işine geliyor olmasına karşın, bölgesel aktörler üzerinde yapacağı olumsuz etki çerçevesinde ciddi bir bölgesel istikrarsızlığın doğmasına da yol açabilecektir.