Bayram sonrasında Türkiye patates ve soğan fiyatlarındaki yüksek artışı en önemli gündem maddesi olarak konuşmaya başladı. Hatta seçimlerde propaganda malzemesi de yapıldı.Nedeni ise kısa süre öncesine göre fiyatlarda yaşanan aşırı artışlar. Patates ve soğan fiyatları 6-7 lira aralığında markette satılıyor halen.Şaka gibi.Bu arada ekonomi bakanının bu ürünleri dışarıdan ithal edeceğini dile getirdiğini görmekteyiz. Hatta yine fiyat artışlarından birtakım spekülatörlerin sorumlu olduğu ve olması
Bayram sonrasında Türkiye patates ve soğan fiyatlarındaki yüksek artışı en önemli gündem maddesi olarak konuşmaya başladı. Hatta seçimlerde propaganda malzemesi de yapıldı.
Nedeni ise kısa süre öncesine göre fiyatlarda yaşanan aşırı artışlar. Patates ve soğan fiyatları 6-7 lira aralığında markette satılıyor halen.
Şaka gibi.
Bu arada ekonomi bakanının bu ürünleri dışarıdan ithal edeceğini dile getirdiğini görmekteyiz. Hatta yine fiyat artışlarından birtakım spekülatörlerin sorumlu olduğu ve olması gerekenin çok üzerinde bir fiyat artışı yaşandığı dile getirilmektedir.
***
Türkiye tarımsal ürünlerdeki bu iniş çıkışları sık sık yaşamaktadır. 4-5 ay önce patatesin fiyatlarının aşırı düşmesi, Niğde’de 20 kuruşa kadar gerilemesiyle, çiftçinin elinde kalan 200 bin ton patatesin çöpe atılmasını konuşuyorduk. Bugün ise patatesin fiyatının 6 liraya çıkmasından dolayı yine patatesi konuşuyoruz.
Önceki yıl 15 lira olan sarımsak bu yıl 1,5 liraya kadar gerilemiş. Geçtiğimiz aylarda 60 kuruşa piyasada alıcı bulmayan soğan bugün 6.5 lira.
Öncelikle şunu belirtmek gerekir: Türkiye yılda 5 milyon ton patates üretmekte ve bunun büyük bir kısmını iç piyasada tüketmektedir.
Ürünün fazla olduğu yıllarda 200 bin tonla 300 bin ton arasında da patates ihraç etmektedir. Eğer bu yıl patates ithal edilirse Cumhuriyet tarihinde bir ilki yaşamış olacağız. Umarım bu yanlış hamle politik bir söylemin ötesine geçmez.
***
Tarımsal ürünlerde kurları aratmayan bu yüksek oynaklığın nedenlerine bakalım.
Bir bilgi verme noktasında; patates piyasaya çıktıktan hemen sonra tüketilmesi gereken yazlık ve daha dayanıklı olan kışlık olarak üretilmektedir.
Yazlık üretim devreye gireceği için kışlık patates tamamen piyasaya sürülmüş ve depolar boşaltılmıştır. Yeni ürün patatesin özellikle Adana bölgesinde erken hasat edilmesi ve hava şartlarından dolayı veriminin yüzde 50’ye yakın azalması patates arzını beklenenin çok altına indirmiştir.
Fiyatların artışındaki bir başka etken de geçen yılın fiyatların aşırı düşmesi nedeniyle zarar eden üreticilerin ekim alanlarını ciddi düzeyde kısmasıdır. Bir taraftan ekim alanları kısılmış, diğer taraftan ekim yapılan alanlarda verimlilik düşmüştür. Bu nedenle de ciddi şekilde ürün arzında yetersizlik ortaya çıkmıştır.
Yukarda bahsettiğimiz iki temel nedenle fiyatlar aşırı artmıştır. Bu artışta tarım bakanlığı yerine piyasaya sürülen ürün arzını regüle ederek büyük kazanç sağlayan spekülatör, tüccar ya da aracıların da önemli etkisi olmuştur.
Tarla fiyatlarıyla raf fiyatları arasındaki aşırı fark sürekli gündeme gelmiş ama bir çözüm üretilememiştir.
***
Burada iktisat dersi alanların yakından bildiği basit bir teoriye hatırlatarak fiyat oynaklığının temel nedenlerinden birini ortaya koymak istiyorum. Mordecei Ezekiel adındaki bir bilim adamı Cobweb (Örümcek Ağı) denilen bir teori geliştirmiştir. Bu teoriye göre tarımsal ürünlerde bir önceki yılın fiyatları bir sonraki yılın üretimini belirler (Patates 20 kuruşa iner ve çöpe dökülürse üretici patates ekmekten vazgeçer, para eden başka ürüne yönelir). Yani bu yılki ürün fiyatı düşükse, gelecek yıl çok daha az ürün üretilecektir. Ürün azlığı nedeniyle de fiyatlar yükselecektir.
Bu dalgalanmanın boyutu arz ve talebin esnekliğine bağlıdır. Eğer, talep esnekliği arz esnekliğinden yüksekse dalgalanmaların boyutu çok daha büyük olacaktır. Tersine ise dalgalanmalar gittikçe engellenecektir.
***
Gelinen noktada bazı tespitleri yapalım ve önerilerimizi sonraya bırakalım.
1- Tarım sektörü içsel ve dışsal etkilere çok açık; yani arz ve talep oynaklığı, dolayısıyla da fiyat oynaklığı çok yüksek bir sektördür.
2- Tarım sektörü, sanayi veya diğer sektörlere benzemez. İnsanların hayatiyeti ile ilgili, çok stratejik bir sektördür. Tarımsal ürünlerin güvenliği toplumun geleceği açısından büyük önem taşımaktadır. Bu bilinçle tarım politikaları yönlendirilmelidir.
3- Eğer bir hükümet tarımdaki spekülatörlerden yakınıyorsa, tarımı iyi yönetemiyor, sektöre hakim değil (ciddi tarım envanteri ve projeksiyon zaafı var) demektir.
4- Nasıl ki bir iktisatçıdan ya da ziraat mühendisinden Sağlık Bakanı olmaması gerekiyorsa bir doktordan (hekimden) Tarım Bakanı olmamalıdır. Tarım sektörü doğrudan ülke insanının yaşam güvenliğini ve refah standardını etkileyen önemli bir alandır. O nedenle yeni dönemde Türkiye tarım politikalarına olmadığından daha fazla önem vererek yeni düzenlemelere gitmelidir.
Devam edecek…!
#Ekonomi
#Patates
