ABD gücünün ve zaafiyetinin sınırlarında Türkiye

BM Güvenlik Konseyi''nin İran''a koyduğu ambargo kararına "hayır" oyu kullanmasıyla Türkiye ile Amerika arasında başlayan gerilimin ardından hafta sonu gerçekleşen ilk buluşma yeni küresel dengeler ve küresel bunalımlar açısından ilginç ip uçları veriyor. PKK saldırılarının birden (daha doğrusu göstere göstere) başlaması, İsrail hattında yaşanan gerilimin bir anda Türk medyasında parlatılması ile Obama Erdoğan görüşmesi sonun da yapılan açıklamalar kadar görüşmenin göstergeleri.daha fazla dikkate değer.

ABD dışişlerinin iki numaralı ismi görüşme öncesi aba altından sopa gösteren açıklama yaparken görüşmenin ortaya koyduğu sonuçlar başka bir dengeye, başka bunalımlara işaret ediyor.

Avrupa ve Avrasya işlerimden sorumlu yardımcısının "eksen kayması"nı ima eden ve adeta sadakat tazelemeye çağıran sözleri apaçık bir had bildirmeye yönelikti. Türkiye''nin küresel dengelerde yerini hatırlatan, kendine açılan alanı fazla abartmamasını ihtar eden bir diplomatik tehdit. Bu yönüyle bakıldığında Türkiye''nin batıyla ilişkilerde en güçlü olduğu yanını NATO üyeliğini bile üstü kapalı sorgulayan bir uyarı olarak okunabilir..

Diğer tarafta Erdoğan''la Obama görüşmesinden sonra, Amerikan yönetiminin, "İsrail''den Gazze ambargosunun kaldırılmasını" talep edeceğinin açıklanması ilk bakışta çelişkili bi.r tavır gibi algılanabilir. Şöyle ki; nükleer ambargoya "hayır" oyundan ve İsrail''le gerginleşen ilişkilerden dolayı Türkiye''nin adeta hizaya çekilmek istendiği bir buluşmadan sonra İsrail''e uyarı çıkması nasıl yorumlanmalı?

Aslında birbiriyle ilişkili aynı zamanda birbiriyle çelişkili görünen bu durum yeni küresel dengelerin kavşağında ABD''nin gücünü ve zaafını somut biçimde ortaya koyan bir örnek. Amerika''nın hala muktedir olduklarıyla olamadıklarını yani kendi krizini deklere eden gösterge olarak okunmalı.

Aynı zamanda Türkiye''nin imkanları ve umutlarıyla gücünün sınırlarını test eden bir süreçti yaşadıklarımız.

Bu arada, her iki aktörün dışında İsrail faktörünü üzerinden tüm bu yaşananlara bir göz atmak daha açıklayıcı olabilir.

Önce ABD''nin gücünü gösterdiği alana bakalım . Güvenlik Konseyi''nde Amerika ve beş daimi üyesi İran gibi "sistem dışı" bir ülkenin nükleer güç sahibi olmasına izin verilemeyeceği konusunda birleştiler. Nükleer teknoloji ve kapasite dünya sisteminin en kritik konularından beklide birincisidir ve "bu işin şakaya gelir tarafının olmadığı"nı göstermiş oldular. Sadece Amerika değil Çin ve Rusya bile yanı başlarında yeni bir nükleer güce izin vermeyeceklerini gösterdiler. Bu açıdan bakılınca Türkiye''ye tepkinin anlamı daha bir anlaşılabilir. Böylesi kritik bir konuda Ortadaoğuda açılan alanın sınırları işaret edilmiş, gerektiğinde aba altından sopa gösterilmiş oldu. Türkiye açısından da bölgesel etkinlik alanının sınırları hatırlatıldı. Bu alanın hiç de sanıldığı gibi küresel olmadığı gibi nükleer teknolojinin söz konusu olduğu bir durumda bölgesel etkinliğinin sınırları gösterilmiş oldu.

ABD, tek küresel güç olduğu günleri hatırlatan bir hamle ile İran''a ambargo kararı aldırarak yani gücünün zirvesinde olduğu bir noktada aslında kendi iç ve küresel zafiyetleri de açığa çıkmış oldu. İşte tam b u noktada İsrail faktörü devreye giriyor.

Amerika bir yanda Türkiye''nin Ortadoğuda önünü açarken bir yanda İran''ın bölgesel etkinliğini kırmak tabir caizse İran eksenli oluşan İsrail karşıtı dengenin yerine Türkiye''yi ikame etmek istedi. Yani Türkiye''nin, hem İran''ın önünü kesecek hem den oluşturulmak istenen yeni Ortadoğu dengelerinde İsrail''i de dengeleyecek toparlayıcı bir güç merkezi olması için adeta yeşil ışık yakılmıştı.. Bu yeni role Araplar da razı görünüyordu.

Ta ki Mavi Marmara katliamıyla İsrail bu dengeye müdahale ederek adeta Amerika''nın hesabını bozmaya zorladı. Ortadoğuda soğuk savaş döneminden kalma şiddet sarmalına dayalı dengeyi yeniden kurmaya çalışan, bu arada Türkiye''nin karizmasını da çizmek kastıyla bir çıkış yaptı.

Bu çıkış sadece Akdeniz''de dökülen kanla sınırlı değildi. Devamında Amerikan iç politikasını ve küresel güç stratejilerini kendi alanına çekmeye çalışan bir oyun kurmaya çalıştı ve bu süreç devam ediyor.

ABD''nin gücünün sınırlarını test edildiği alan da burası. Amerika eski şiddet sarmalıyla sürdürülemez olan Ortadoğu dengesini yeniden kurarken İsrail ipoteğini aşacak mı aşamayacak mı? İsrail lobi, finans, siyaset gücünü kullanarak Amerikan yönetimini kendi eksenine çekmeye, bu arada ABD üzerinden Türkiye''yi cezalandırmaya çalışıyor. Bu amaçla Amerikan sisteminde etkili olduğu çevreleri harekete geçirdi bile. Ancak Amerikan müesses nizamının tamamının buna teslim olduğu anlamına gelmediği açık.

Obama''nın Gazze açıklaması bu şantaja boyun eğmediğini gösterirken, Türkiye''ye nükleer oylamadaki tavrından dolayı da sert çıkması vereceği tavizin sınırlarını gösterdi.

Yani, Amerika, Türkiye''ye karşı tavrıyla gücünün; Gazze''ye ambargo kaldırılması talebiyle de zafiyetinin son sınırını göstermiş oldu.