Afganistanda "büyük oyun"

Bir müddettir iç savaşa dönüşen iktidar çatışmaları nedeniyle kimsenin hatırlamak istemediği Afganistan yeni gelişmelere gebe. On yıl süreyle, işgalci Ruslar''a karşı sürdürdükleri yüzbinlerce can kaybı ve milyonlarca mülteciye malolan mücadeleden sonra, cehaletin ve kapalı aşiret toplumuna özgü dar çekişmelere kurban edilen bu ülkenin düştüğü durum gerçekten acı verici. Afganistan''dan gelen her haber, yine kardeş kanının dökülmesine, bir medeniyet dini olan İslam adına ilkelliğin bayraktarlığını yapan anlayışın yeni uygulamasına şahit olmak anlamına geldi.

Aslında, geleneksel olarak Afgan toplumu aşiret esasına dayalı ve aşiret ilişkilerinin her şey demek olduğu bir mozaikten ibaret olagelmiştir. Belki tarihinde, Sovyet işgaline karşı sergilediği on yıllık mücadele kadar ortak bir hedef etrafında bu kadar uzun süre birleştiği olmamıştı. Normal dönemde de merkezi hükümetle sıradan vatandaşın alışverişinin zaten çok kısıtlı olması, her etnik, mezhebî ve aşiret biriminin kendi dünyasını yaşaması anlamına gelmekteydi. İşgalle birlikte kurulu düzenin bozulması eski dengeleri altüst etti. Direniş sırasında ortaya çıkan siyasi grupların karar mekanizmalarında belirleyici hale gelmeleri Afgan siyasi ve sosyal hayatında yeni bir şeydi. Bunlara dış müdahaleler de eklenince yeni dengelerin oluşması mümkün değildi. Her tür anlaşmazlığın normal şartlarda silahla çözüldüğü bir geleneğin temsilcileri için çatışma kaçınılmaz hale gelmişti.

Ancak burada en büyük vebal, kendi toplumlarının zaaflarını bildikleri kadar islami hassasiyete sahip olmaları beklenen siyasi direnişin liderlerinin de bu çekişmeleri aşacak uzlaşmayı sergileyememiş olmalarıdır.

Bir müddettir Pakistan''ın başkenti İslamabad''da Taliban temsilcileri ile muhalif cephe temsilcileri barış görüşmeleri yapıyor. Daha doğrusu birbirlerini en uç ithamlarla suçlayan bu grup temsilcileri görüşmelere/karşılıklı konuşmaya razı edilmiş durumdalar. Yapılan açıklamalara göre oluşacak yeni siyasi yapıda tüm grupların temsil edilecekleri hükümet yapısının şekillenmesi için çalışılıyor. Ve bu yönde her iki tarafın da önemli sayılacak adımlar attığı yönünde haberler geliyor.

Eğer son anda bir Afgan klasiği sahnelenmez ve tüm konuşmalardan eli boş dönülmezse, bölgede yeni bir dönem için perdenin aralanmaya başladığının işareti sayılabilir. Fransızlar''ın saygın yayın organlarından Le Monde Diplomatique''in yorumuna göre, gelişmelerin bu noktaya gelmesinde anahtar rol Üsame bin Ladin''dir. Suudi Arabistan yöneticileriyle Taliban temsilcilerinin bu ay içinde yaptıkları bir protokolle Suud yönetiminin Taliban''ı tanımaya hazırlandığı bildiriliyor. Ayrıca Taliban ve Amerika arasında yapılan bir dizi gizli görüşmeler Taliban''ın Üsame''ye desteğini çekmek karşılığında Amerikan yardımını almak ya da cezalandırmak tercihiyle karşı karşıya kalmış bulunuyor.

Şu an için bir şeyler söylemek erken olsa da Taliban''ın çok zor bir tercihle karşı karşıya kaldığı muhakkak. Ancak muhalif güçlerle görüşmelerin ileri noktaya gelmesi Taliban''ın bu yönde anlaşmaya yakın durduğunun bir işareti sayılmalıdır. Hatta, El-Hayat gazetesinin verdiği bir habere göre bu ayın başında Taliban güçleriyle Ladin mücahidleri arasında silahlı çatışmalar bile yaşanmış.

Eğer tüm bu gelişmeler Amerika, Suudi Arabistan ve İran''la arasının açık olduğu Taliban''la diplomatik tanınma yolunu açarsa ikinci büyük adım için yollar açılmış olacaktır: Orta Asya''dan gelen boru hattının Afganistan üzerinden Okyanus''a indirilmesi projesi. 19, yüzyılda Britanya İmparatorluğu ile Rusya arasında Orta Asya''da oynan büyük oyuna benzer biçimde esas "büyük oyun" da bunun için oynanıyor zaten. Yoksa Amerika''nın Taliban''ın "İslam yorumu" bahanesi görünüşte bir gerekçeden öteye gitmemektedir.