Global köyün horozları

Amerika''nın dünya siyasetine yön veren aktörlerinin beslendiği siyaset felsefesine şöyle bir göz atanlar, Amerikalılar''ın aslında dünyanın iyiliği için çalışan insanlar oldukları kanaatine varır. Amerika dünyada demokrasinin, insanca bir dünyanın kurulmasından yana bir siyasi sistemin oluşması için çalışıyor ve bunun için de Amerikan vatandaşlarının vergilerinden milyarlarca dolar para harcıyor.

Amerikan siyasi düşüncesinin temelinde yatan bu iyilik misyonunu ABD''nin dünya sahnesinde belirleyici güç olarak çıkmaya başladığı tarihlerde izlediği politikalarda da görmek mümkün. En azından Amerika''nın Avrupalı büyük devletler gibi sömürgeci bir geçmişi olmadı. Hatta İkinci Dünya Savaşı sonrası İngiltere''nin dağılmasında dolaylı rolü oldu. ABD; İngilizler''in kolonyal geçmişlerinin günahını üstlenmek istemedi vs...

Buraya kadar her şey iyi; ancak, hür dünyayı tehdit eden komünizm gibi, hür dünyanın vazgeçilmez enerji kaynaklarının korunması gibi stratejik gerekçeler yüzünden ABD istenmeyen (!) operasyonlara başvurmak zorunda kaldı. Vietnam''da olduğu gibi yüz binlerin canına malolsa da bu faturayı göze almaktan çekinmeyecekti hür dünyanın savunucuları.

Bu operasyonların en önemli ayağı medya ilişkileri olmuştur. Özellikle CIA uluslararası operasyonlarda çoğu Amerikan merkezli dünyanın önde gelen saygın basın kuruluşlarını manüpule ederek, kimi yazarları satın alarak nasıl kullandığı hakkında bir şeyler duymuşuzdur..

Pazar günkü The New York Times gazetesinde İran''da 1953 yılında Musaddık yönetimine karşı CIA nin nasıl darbe yaptığını yine bu örgütün belgelerine dayanarak açıklayan uzun bir yazı çıktı. Yazının en ilginç noktası ise basının bu operasyon sırasında nasıl kullanıldığının su yüzüne çıkmasıydı.. Medya darbede hiç de küçümsenmeyecek bir rol oynamıştı. Hatta CIA belgelerine göre darbe şans eseri başarıya ulaşmış. The Associated Press gibi uluslararası haber ajanslarının gerek darbenin oluşum aşamasında, gerekse kaderini belirleyen kritik aşamalarda yayınladıkları haber ve kullandıkları dil açısından belirleyici rol oynadıkları anlaşılıyor. Kimi gazeteciler (The New York Times''in muhabiri de bunlar arasında) farkında olmadan ama bir kısmı da aktif olarak CIA ile işbirliği yaparak hür dünyanın stratejik çıkarlarına hizmet etmişler.

Bu yüksek çıkarlar ve tehdit algılaması her dönemde ismi değişse de sürekli olarak meşrulaştırıcı bir unsur olarak karşımıza çıkıyor. Hatta operasyonu planlayan görevliler Rıza Şah''ın, referandumda yüzde 90''ın üzerinde halk desteğini sağlayan Başbakan Musaddık''a karşı harekete geçmesi için öne çıkmasını istediklerinde "Ben maceraya atılmam" demesi üzerine kullanılan ikna edici argümanlar ilginçtir. Eğer Şah operasyonu destekleyip ülkesine dönmeye razı olmasa İran ya komunistlerin eline geçecekti ya da bölünmüş Kore gibi olacaktı. Oysa Musaddık''ın tek suçu İran petrolünü millileştirerek Anglo-İran Petrol Şirketi üzerinden ülkenin servetinin hortumlanmasına son vermesiydi.

Bu olayın üstünden yaklaşık 50 yıl geçti. Soğuk savaş dönemi kapandı ve komünist tehlike de kalmadı. Globalleşen dünya sisteminde askeri bloklar değil bilgi ve enformasyon akışı ve bu akışın aygıtları olan medya kurumları öne çıktı. Ancak global medya ağlarının çalışma yöntemleri, bağımsızlıkları, gizli servis ilişkileri gibi soğuk savaş dönemine ait ilişkiler hâlâ gündemde.

CNN gibi dünya kamuoyunu oluşturmada etkin rol oynayan medya aygıtları sanılanın aksine, neredeyse daha açıktan oynayarak bu tür ilişkilere girmekteler. Her ne kadar komünizm tehdidi kalmasa da yeni tehditler üretilmiş ve bu yeni tehlikelerin global köyün sıradan insanlarının zihninde diri tutulması için medya aktif biçimde kullanılmaya başlamıştır. Körfez Savaşı''ndan, İslami terorizm tehdidine kadar yeni dönemin sanal tehlikelerini üretmekte üstüne düşeni yaptı.

Alexander Cockburn''un bir yazısı CNN ve asker ilişkisinin post-Sovyet ya da soğuk savaş sonrası dönemde bile ne boyutlarda olduğun sergiliyor. San Jose Mercury News''te yazdığı yazıda CNN''in özellikle haber merkezinde, Amerikan ordusunun Psikolojik Harekat Dairesi''nde görev yapmış general rütbesinde elemanları istihdam ettiğini isim vererek açıklıyor.. Üstelik CNN yönetimi, Eason Jordan (CNN haber dairesi başkanı), bunu reddetmediği gibi bu durumun hükümetlerin resmi politikalarından bağımsız olmaları ilkesini zedelemeyeceğini belirterek medya-asker ilişkisini meşrulaştırıyor. Yani Amerika''nın fakir Sudan''da ilaç fabrikasını bombalarken burasının nasıl kimyasal silah üreten bir askeri hedef olduğu CNN ekranından bu tür süzgeçlerden geçerek veriliyor; tabii bunun teknik ayrıntılarıyla birlikte.

CNN gibi bir kurumun böylesi bir sırrının açığa çıkması yöneticileri çok rahatsız etse de naklen savaş yayını yapan bir kurumun sahip olduğu şöhret ve etkiye başka türlü ulaşması da düşünülemez. Tıpkı bir zamanlara hür dünyanın savunması için kurulan ilişkileri meşrulaştırmak, halk desteğini almak için bazı argümanlar geliştirildiği gibi, global dünyayı bekleyen fundamentalist terörden korumak için de psikolojik harp daire başkanlarına ihtiyaç duyan bir medyatik dünya kuruldu bile.