Çarşamba günü sizlere kızların üniversite diploması çeyiz mi drahoma mıdır diye sordum.Sorunun kadim bir geçmişi var esasında. Kızların eğitim görmesi kendisi için midir eşi için midir diye soruyordu Tanzimat"ın konak eğitiminden geçmiş kadınları.Fatma Aliye Hanım mesela. Levâyih-i Hayat (Hayattan Sahneler) adlı mektuplardan oluşan romanında, kadın kahramanlarını evlilik, saadet, eşlerin birbirinde aradığını bulması/bulamaması üzerinden konuşturur. Kadınlar eğitimli olmanın avantajlarını dezavantajlarını
Çarşamba günü sizlere kızların üniversite diploması çeyiz mi drahoma mıdır diye sordum.
Sorunun kadim bir geçmişi var esasında. Kızların eğitim görmesi kendisi için midir eşi için midir diye soruyordu Tanzimat"ın konak eğitiminden geçmiş kadınları.
Fatma Aliye Hanım mesela. Levâyih-i Hayat (Hayattan Sahneler) adlı mektuplardan oluşan romanında, kadın kahramanlarını evlilik, saadet, eşlerin birbirinde aradığını bulması/bulamaması üzerinden konuşturur. Kadınlar eğitimli olmanın avantajlarını dezavantajlarını tartışır. Neredeyse eğitim görmüş kadın mutsuz kadındır önermesini çıkarmak üzeredirler.
1890"ların sonunda okumuş yazmış kadınların "feryadını", bilahare paylaşacağım.
Önce günümüzün "feryat"larına bakalım. İlk okuyacağınız metin e-mektup. Diğerleri tivıtır hesabıma gönderilen mesajlar.
Kadınların yorumu:
Merhaba efendim,
Bence üniversite diploması drahomadır. Çeyiz kadının kendi kullanacağı, el işi örtüler, işlemeli yatak takımı (nevresim mukabili) ve en fazlasından tencere- tava setiydi. Bunlar kadınca, hayata hoşluk ve estetik katan ayrıntılardı. Diploma ise bizzat eşe verilen para (ya da kibarca aile bütçesine katkı mı demeli) anlamına geliyor. Bizim gençliğimizde (45 yaşındayım efendim) oğlan anneleri mesleği olan kız ararken "ikisi de okumuş olursa zihnen daha iyi anlaşırlar" diyerek hiç olmazsa söylem bazında olayı estetize ederlerdi. Şimdi ise "tek maaşla geçinilmez, öğretmen olsun yazın da çocuklarının başında otursun" diyerek aleni etinden sütünden faydalanılan mal arama aşamasına gelindi. Daha fazla yazmaya ve dahi düşünmeye yüreğim dayanmıyor. İMZA: Çalışan ve üç çocuk annesi olan, ve dahi (artık ikisi üniversitede ) evlatlarından para verdiği sürece hürmet gören bir kadın doktor.
— Soruyu cevaplayabilmek için, gerçekten bazı meselelerle yüzleşmek gerekiyor. Erkeklerin bu yüzleşme için hazır olmadığını düşünüyorum.
—Çok güzel noktaya değindiniz. Bence üniversite mezunu kızların diploması eşlerine verilen en büyük drahomadır.
—Kesinlikle drahoma! Kızlarımız da bu anlayışla büyütülüyor, bir mesleğin olsun tek maaşla geçinilmez. Çalışan bir anne olarak diyorum ki bu bir avuntu! Çift maaşla geçinebilen gördünüz mü? Keşke kızlarımıza tutumlu anne olmayı öğretsek de çocuklar annesiz büyümese… Evlilikler kapris uğruna bitmese! Nitelikli, okumuş, çocuk büyüten annelerimiz olsa.
—Evlendikten sonra çalışacaksa drahomadır, zengin biriyle evlendiyse, çalışmak keyfine kaldıysa çeyizdir.
—Erkek anneleri çalışan kız aradığına göre... Bir de öğretmen olursa iyi olur.Tatili boş günü var! Ha ataması yapılmış olsun!!! Kadrolu olmadığı için gelin olarak kabul edilmeyen arkadaşlarım var. İki gönül bir oluyor da kadrolu olmayınca seyran filan olmuyor.
—Kesinlikle drahomadır. Çünkü beyler hanımların "kendi ayakları üzerinde durmasını" istemektedir artık.
—Üniversite diploması bazı erkekler için marka değeri taşıyor. Bizim hanım ODTÜ mezunu derken eşinin diplomasının marka güvenliğine sığınmış oluyor beyefendi.
—Bilinçsiz ve amaçsız ebeveynler yüzünden yeni bir boyut kazanıyor diploma. Aileler yatırım amacı olarak görüyor. Kızlarının mezun olur olmaz evlenmesine karşı çıkan aileler var. Bence evvela üniversitenin amacının öğrenilmesi lazım. Diploma bir etiket. Yazık ki kadını köleleştiren bir etikete dönüşüyor.
—Erkek doğmak lazımdı. Olmadıysa erkek gibi çalışmak, erkek çocuk doğurmak lazım. Kadının itibar sahibi olmasının başka yolu yok.
—"Çalışmana gerek yok" diyen erkeği bulunca evlenin. Gözlemim o ki "şimdi"nin erkekleri diploma ve çalışma şartı koyuyor.
—Evlenilecek kişiye göre değişir İlahi emirlere hassasiyet gösteren bir erkek için çeyizdir.
Erkeklerin yorumu:
- Fatma Hanım samimi olmak gerekirse ne çeyizdir ne de drahoma. Hiç kimse sahip olduğunu başkasının tasarruf etmesine izin vermiyor.
—Sorunuzun cevabını vermek kadınlara düşer diplomanın sahiplerine yani!
—Drahoma; Hıristiyan ve Musevilerde gelinin damada verdiği para veya mal... Bizde ne alaka?
—Bu erkeğin tamamen bakış açısıyla ilgili. Bu durum Peygamber Efendimiz"in evlilikle ilgili hadislerini hatırlatma ihtiyacı doğuruyor bende. Bu durum benim için üzücü bir şey.
—Bence soruyu biraz daha açmalısınız, soru normatif bir soruya benziyor, belki nötralize edip tekrar sormakta fayda olabilir
—Hocam, diplomalar etiket oldu. Aileler evlatlarının diploma sahibi olunca Âlleme-i cihan oldu sanıyor. Büyük sözü unutuldu.
Gençler kendi bilir diyerek kaç kapıdan geri döndürüldük bilseniz. Dindarlık, eğitim, hep etiket! "Boynumuzda yafta!"
—Hocam hayata nakşedilince erkeğe ödül, "benim de var"''a dönüşürse çeyiz...
—Sadakasıdır.
-Bence ne çeyiz ne de drahomadır. Farzdır. Allah herkese faydalı ilim arkasından hayırlı diploma nasip etsin.
—Bu sorunun tek cevabı yok...
—Mesajı aldık, eyvallah… Ama bu tek taraflı bir konu değil. Erkeğin variyeti bayan için ne ifade ediyor, ona da değinmeli. Bir kıza talip olunduğunda ahlak mı, tapular, maaşlar mı belirleyici etkendir mesela!
