"Takkeli mi takunyalı mı nerden anlayacağız?"

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Sayın Faruk Çelik"in Perşembe günü yapmış olduğu açıklamayı şaşırarak dinledim. Taşeron sistemini "emeğin sömürüsü" olarak eleştiriyor keşke bu sistem daha önce konuşulabilseydi diyor...

Konuşmayan kim? Ya da bu memlekette doğru gitmeyen işlerin yegane sorumlusu konuya gereken kelimeleri ayırmayan medya mensupları mıdır?

Taşeron sistemini eleştirmek için işçiler yıllardır eylem yapıyor.

Sayın Bakan"ın bu cümlelerinden çıkan sonuç nedir? Yaptığımız işlerin tek denetleyicisi, iş kazaları ve tabi afetlerdir.

Türkiye"nin hemen hemen her sahada ve her safhada bir denetim sorunu var mı? VAR. Eğitimden sağlığa, trafikten inşaata, iş güvenliğinden gıda üretimine kadar her sahada bir denetim sorunu, bir denetim yetersizliği söz konusu.

Denetim deyince hemen herkesin aklına Uğur Dündar"ın bir zamanlar dedektif müziği eşliğinde gerçekleştirdiği kameralı baskınlar geliyor. Fırınlar denetlenir unun içinden bilumum haşerat çıkar, kırmızıbiber diye satılan tozun içinde biber hariç her türlü şer/çer- çöp bulunur.

Bu programlar seyredilir, kimisi şu Dündar ne yaman adam der, kimisi adam kendine çark kurmuş para vermeyeni kamera eşliğinde baskınla rezil ediyor diyerek bir komplo teorisi inşa eder.

Bu denetimi neden devletin yetkili birimleri birbirini denetleyecek şekilde gerçekleştirmiyor da, bizim için en hakiki konu olan sağlığımız bir reality şow malzemesi oluyor diyenimiz çıkmaz.

Devletin birimlerinin birbirini denetlemesinde sorun var, peki sivil toplum ne yapıyor? Bütün enerjisini "hayat tarzı" bekçiliği üzerinden çarçur ediyor.

Mesela, Türk Tabipler Birliği bir sivil toplum örgütü olarak halk sağlığını ilgilendiren konularda ortaya çıkmaz, ama ne hikmetse ucu siyasete epey değen konularda herkesten rol çalar.

Türkiye Mimarlar Odası, yeni yapılaşma ile ilgili olarak sosyologlar, psikologlar ile işbirliği yaparak kentsel dönüşümün sıkıntıları üzerine bilinçlendirici, bilgilendirici raporlar, programlar hazırlıyor da biz mi görmüyoruz mesela?

Hatayı, suçu gelin ettik güvey giren olmadı; elimizde kullan kullan bitmeyen bir cümle kaldı: Batı ülkelerinde bu işler şöyle yapılır,böyle kotarılır falan filan.

Batı ülkelerinde denetim işinin ne kadar güzel olduğuna güzelleme yapmaktan öte geçmiyor toplumsal duyarlılığımız.

Batı insanının aklı ve zekası bizden daha mı parlak?

Ya da orada yaşayan insanlar bizden daha mı ahlaklı insanlar?

İkisi de değil. Siyasi mekanizma cezaları, caydırıcı gücü yüksek bir oran olarak ortaya koyuyor. Cezaları uygulayanlar, sıkı bir denetime tabi tutuluyor, kurallara uymayanlar her ihlalde geometrik bir artışla gelişen cezalara muhatap ediliyor hepsi bu. İşin püf noktası bu kadar sade ve yalın.

Biz ne yapıyoruz? Biz her safhada kuralı çiğnerken kendimizi pek uyanık zannediyoruz. Ama kurallara uymayan başkası olduğunda, "ahlaksız, burası Türkiye, yurdum insanı işte ne olacak" indirgemeciliğine/hakaretine başvuruyoruz. Uyanıklar "inisiyatif" kullanıp kuralları çiğnerken ona ceza yazması gerekenler de "inisiyatif" kullanarak onu rüşvet karşılığı "affediyor".

İki gün önce dolmuş kuyruğunda iki şoförün konuşmasın tanık oldum. Konuşma, içinde bulunduğumuz durumun siyasi ve ahlaki bütün kodlarını bünyesinde topluyordu. Buyurun:

—Geldi bana ceza yazdı. Memur bey ceza yazma ol şu bin TL"yi dedim. Adam parayı alacağına beni alkol muayenesine gönderdi. Bak sen şu şerefsize. Alsana parayı. Ama bunların derdi trafiği düzenlemek değil ki, benim hayat tarzıma müdahale edecek. Sana ne kardeşim içerim içerim. Bunlar var ya bunlar. Ya bak ne diyecem, bunlar deyince artık aklım karışıyor. Takunyalı mı takkeli mi nerden anlayacağım ki...

İşlerin yoluna girebilmesi için öncelikle görevini kusursuz yapan insanlara saygı duymamız gerekiyor. Rüşvet almayan polisi şerefsiz değil mesleğini gereği gibi yapan biri olarak idrak etmemiz gerekiyor.

Yukarıdaki konuşmaya başkaları da tanık oldu. Ama rüşvet almayan memur bizim istikbalimizdir diyen çıkmadı. Alkollü araç kullanımının kazalara neden olduğu hiç söz konusu edilmedi. Ya ne oldu? Polisin takkeli mi yoksa takunyalı mı olduğunun nasıl anlaşılabileceğine dair Cem Yılmaz performansı sergilemeye çalışan birkaç ahmak cümle...

Denetim meselesini sadece siyasi açıdan değerlendirerek bir arpa boyu yol alamayız. Siyasetin ortaya koyduğu/koyacağı denetleme iradesine zihniyet olarak hazır olmamız gerekiyor. Nasıl hazır olacağız? Neredeyse bütün sigorta reklamlarında hırsızlar karizmatik ve iş bilen, aile reisleri ahmak ve aptal.

Ya da şunu hatırlayın: Adamın biri deprem olsa benim falan tarihte yaptığım binalar yıkılır çünkü deniz kumu kullandım dedi. O günden bu yana servetine servet katmaya devam ediyor.

Çünkü adamın cümleleri bir suçun itirafı olarak değil dürüstlük numunesi olarak takdim edildi.

Bilmem anlatabildim mi?