Yârin ona bir selâmı yok mu?

Bindokuzyüzdoksandokuz yılı, eski edebiyatımızın son büyük şiir ustalarından biri olan Şeyh Galib''in ölümünün 200. yılı. Yazdığı şiirlerle, bilhassa Hüsn ü Aşk''ıyla Divan edebiyatının ahir ömründe 18. yüzyılın son yıllarını bir ateş yalımı gibi kaplayıp kaybolmuştur. Ama ne kaplayış... Ve tüm haşmetiyle üst perdeden son görünüş.

Aynı zamanda ilk görünüş. Yeni dönemin günümüze kadar şavkıyan ilk ışıklarını da onun şiirlerinde buluruz. Uzun soluklu bir şairdir. Kendi zamanının birçok şairi üzerinde etkisini gördüğümüz gibi, daha sonraki yıllarda yaşamış Abdülhak Hamid, Cenab Şehabeddin, Ahmet Haşim, Sezai Karakoç gibi büyük sanatkârlar üzerinde de bariz izleri vardır.

17 ve 18. yüzyıllarda yaşayan şairlerimiz üzerinde derin akisler bırakan Hind Üslûbu dediğimiz Sebk-i Hindî tarzını Şeyh Galib, yerli ve kendine has bir biçimde yoğurmuş, çağdaşlarından farklı "bir başka lügat" kullanmıştır. Bu tarzın kuru ve malzemesi elinde kalan yavan bir mukallidi olmayıp, elindekini özgün bir şekilde işlemiştir. Bunun için şiiri uzun soluklu ve yüksek ufuklu olmuştur.

Şair, Hüsn ü Aşk''ın son sayfalarında kendisini överken aslında hiç de haksız sayılmaz:

Tarz-ı selefe tekaddüm ettim

Bir başka lügat tekellüm ettim

Zannetme ki şöyle böyle bir söz

Gel sen dahi şöyle böyle bir söz

Gördün mü bu vâdî-i kemîni

Dîvân yolu sanma bu zemini

Gencînede resm-i nev gözettim

Ben açtım o genci ben tükettim

Esrârını Mesnevî''den aldım

Çaldımsa da mîrî malı çaldım

Yaşadığı yüzyıl ve gösterdiği sanat bakımından Şeyh Galib, eski ve yeni edebiyatçıların mutlaka yolunun düşmesi gereken bir Mekteb-i Edeb''tir.

"Yârin bize bir selamı yok mu? İnsafin o yerde namı yok mu?" diyen şairin sesini iki asır sonra devletlülerimiz duyar mı dersiniz?

Orhan Şaik Gökyay''ın makalelerinden meydana gelen ve İletişim Yayınları arasından çıkan ikinci kitabının adıdır "Kim etti sana bu kârı teklif?" Eski kültür, tarih ve edebiyatımızın son büyük kırkambarlarından biri kabul edilen yazarın geniş bir ufkunun olduğunu sadece yazıların başlığından bile çıkarabiliriz. Aynı zamanda şair olan, okul kitaplarında "Bu vatan kimin?" isimli şiirini çocuk yaşlarda okuduğumuz Orhan Şaik Gökyay, ele aldığı konuyu kılı kırk yararcasına işleyen müdekkik, muhakkik ve mütecessis bir araştırıcıdır.

Burada; Gökyay''ın bu kitabına adını veren Şeyh Galib''in bir mısraı üzerinde durmak istiyorum. Bu anekdot hem kitapta yer alan yazıların çerçevesini, hem de yazarın araştırıcı kimliği hakkında yeterli ipuçları verecektir.

Şeyh Galib, Hüsn ü Aşk''ın ilk sayfalarında, bu ünlü eseri yazış sebebini "Der-beyân-ı sebeb-i telif" bölümünde anlatırken, şairlerin, erdemli kişilerin, ilim ve irfan sahiplerinin bulunduğu bir meclise yolunun düştüğünü anlatır. Burada şair Nâbî''nin Hayrâbâd isimli mesnevisi okunmaktadır. Mecliste bulunanlardan biri, bu eserin erbabı nezdinde muteber olduğunu, ona nazîre yazmanın mümkün olmadığını, şairin bunu ihtiyarlık çağında söylediğini dile getirir. Şeyh Galib de buna itiraz eder. Ve Nâbî''nin bu mesnevisinin Feridüddin-i Attar''ın bir kopyası olduğunu, Farsça manzumeye benzer beyitlerle ve zincirleme tamlamalarla dolu bulunduğunu, Hazret-i Peygamber''in Burak''ının vasıflarını Nefî''nin Rahşiyyesinde daha güzel bir şekilde görebileceğimizi, Burak''ı tavsif ve övmek sana lâzım mıydı dedikten sonra, "Bu kârı ana kim etti teklif?" mısraını söyler. Mevlevî şairimiz, ünlü mesnevisini de bu olaydan sonra yazmıştır.