Amerika"daki etnik azınlık: Müslümanlar

Radikal''in 16 Ekim 1999 tarihli Cumartesi ekinde "Batılılar için İslâm" başlıklı bir haber-röportaj vardı. Çektiği çeşitli belgesellerle üç Emmy ödülü kazanmış olan Gardner Film''in yeni belgeselinden söz eden yazı, Zarife Öztürk''ün imzasını taşıyor.

Üç bölümlük belgesel, "İslâm: İmparatorluk ve İnanç" adını taşıyormuş ve İslâm uygarlığının ilk bin yılını Amerikalı ve Avrupalı izleyicilere anlatmayı hedefliyormuş. Suriye, İspanya, Tunus, Mısır ve Filistin''deki çekimleri bitirmişler, Türkiye''den sonra İran''a geçip projenin son çekimlerini orada yapacaklarmış. (Radikal''de ''Filistin'' yerine ''İsrail'' denmiş.)

Daha önce Hıristiyanlık''la ilgili bir belgesel çalışması yapılmış. Yeni çalışmada İslâm''ın anlatılmasının uygun olacağını düşünmüşler. Yönetmen Robert Gardner''ın bu konuda ilginç gerekçeleri var: "Amerika''da İslam yanlış ve kötü politika ile, hatta terörizm ile bağdaştırılıyor. İslam''ın tarihi pek bilinmiyor. İslam''ın dünyaya verdiği birçok bilimsel, kültürel ve sanatsal armağan da var. Batıdakilerin birçoğu kendilerine ait kabul ettikleri bilim, tıp, felsefe ve kültürün, İslam dünyasında doğmuş olduğunu anlamıyor." (Türkiye''de bunu anlamayan var mı arkadaşlar?)

Belgeseli hazırlarken "siyasi amaçları olan kişilerle değil, İslam''a eğitimsel açıdan bakan insanlarla görüşmeyi tercih" etmişler. Yapımcı Char Gardner, başlangıçta petrolün keşfedildiği 1922''ye dek gelmeyi düşünürken, sonradan Kanuni dönemiyle bitirmeye karar verdiklerini, "belgeseli olumlu bir yerde, olumlu bir bakış açısıyla tamamlamak" istediklerini açıklıyor.

Üç bölümlük belgeselin ilk bölümünde Hazreti Muhammed ve İslâm''ın ilk yüz yılı, ikinci bölümde İslâm''ın Avrupa üzerindeki etkileri; bilim, sanat, felsefe boyutları; üçüncü bölümde de Osmanlı''nın yükselişi anlatılacakmış. Koca Osmanlı''yı bir saate nasıl sığdıracakları sorulunca verdikleri cevap şu: "Osmanlılardaki uygarlık seviyesini temsil edecek konular(ı) seçtik. Güç, bürokrasi, devşirme sistemi, bunlardan bahsedeceğiz. Batı''daki birçok kişinin bunlardan haberi yok." (Türkiye''de bunlardan haberi olmayan var mı arkadaşlar?)

Zarife Hanım, böyle bir belgeselin Batı seyircinin ilgisini çekeceğinden kuşku duyduğunu belirtince Gardner''lar şunu demişler: "Global bir toplumda yaşıyoruz artık ve dünya nüfusunun beşte biri Müslüman. Yani komşularımızı tanımıyoruz. Bunun ötesinde Amerika''daki Müslüman ve Yahudi nüfus da aşağı yukarı eşit; Müslümanların sayısı gittikçe artıyor. Amerika''daki en büyük etnik azınlık yakında Müslümanlar olacak. Amerikalıların İslam''a karşı çok dar ve önyargılı bir bakış açısı var. Birlikte yaşadığımız insanları daha iyi tanımamız gerektiğini düşünüyoruz." (Türkiye''de de İslâm''a karşı çok dar ve önyargılı bakanlar, birlikte yaşadığı insanları tanımayanlar mı var? Onlar için kim, ne zaman, hangi belgeseli yapacak, dersiniz!)

İslâm''ın ilk bin yılı ile bugünkü Müslümanların ne ilgisi var? Batılılar İslâm''ı bir uygarlık olarak görürken, bugünün Müslümanları neden onu folklorik ya da kültürel bir çeşni gibi algılayabiliyorlar? Batılılar, bugünkü Müslümanları tanımak için bile tarihe bakarken, Müslümanların ne kendilerini, ne Batılıları tanımak için tarihe bakmak ihtiyacını duymayışları tuhaf değil mi?

Siz bunlara benzer sorular sorabilirsiniz. Ben asıl Amerika''daki Müslümanlardan ''etnik azınlık'' diye bahsedilmesine takıldım. Burada bir dil sürçmesi olduğu düşünülebilir ama aslında müthiş bir hakikat de saklı. Amerika''da yaşayan zenci beyaz Amerikalılar, Araplar, Türkler, Doğu Türkistanlılar, Pakistanlılar, Endonezyalılar, Filipinliler... dilleri ve ırkları ne olursa olsun bütün Müslümanlar, sanki ''İslâm ümmeti'' dairesine girmekle aynı ''etnisite''yi da kazanıveriyorlar. Doğrusu çok büyük bir kazanç bu. Osmanlı biraz da bu kazancı kullanarak büyümüştü. Birçok kazancımızı heba ettiğimiz gibi yazık ki, bunu da heba ettik.

Şimdi 2000 yılının sonbahar aylarında PBS kanalında gösterime girecek olan "İslam: İmparatorluk ve İnanç" belgeselini bekliyoruz!