Yukarıdakilere dalkavukluk eden, aşağıdakilerden dalkavukluk bekler

İnsan, eserinin eseridir. Benim eserim diyebileceğimiz bir iş üstünde çalışırken, aslında kendimiz üstünde çalışıyoruzdur.

Bir eser meydana getirirken, aynı zamanda kendimizi de gözden geçirir, temize çekeriz. Adı yanıltmasın; temize çekmek, aklamak, her halükarda haklı çıkmak demek değildir. Sonuçta ortaya karanlık bir film, kötümser bir yazı, karamsar bir şiir, acı bir mektup da çıkabilir.

Bilerek veya bilmeyerek, farkında olarak ya da olmayarak, eserimizin eseri olmaya başlarız. Samimiyetle, halis muhlis alın teriyle vücut bulmuş her eser, önce sahibine tesir eder. Önce sahibinin hayatını değiştirir. Çocukların ebeveynlerinin bütün hayatlarını değiştirmesi gibi.

Eser dediysek, sanatın klasik türleri ve meşhur yüzleri yolumuzu kesmesin. Ne yaparsa yapsın, elinden gelenin en iyisini yapmaya çalışan her insan, sanatçıdır. Ümmetinin olmaması, bir peygamberin peygamberliğini tartışmalı hale getirmediği gibi, klasik formlarda eserinin olmaması da bir insanın sanatçı olmadığı anlamına gelmez.

Ümmeti olmayan peygamberler, insanların insanlığını tartışmalı hale getirir sadece. Peygamberliğin delili, peşinden gelen insanlar değildir. Tek bir şeydir: Peygamber vasıflarına sahip olunması.

Eserinin eseri olan insanlar, elindeki işe sadece aklını değil, gönlünü de katmakta, fark buradan doğmaktadır. Toplumda "sanatçı ruhlu" diye taltif edilen veya hafife alınan insanlar, dokundukları her şeyi bir sanat eserine dönüştürmekte, şahit olanları gönülden etkilemekte zorlanmazlar. Bunu planlamasalar da.

Onların her şeyi sanat eseri gibidir. Kimi insanların anneliğini, kimi insanların babalığını, kimi insanların arkadaşlığını, kimi insanların düşmanlığını, kimi insanların sessizliğini, kimi insanların sohbetini, kimi insanların sevaplarını, kimi insanların günahlarını sanat eseri yapan budur: Şifası olmayan, kendini vermek, kendinden vermek hastalığı. Akıl karı değildir, gönül karıdır.

Şu fani dünyada, her güzel şey bir yolculuktur; insanı alıp götürür. Dalıp dalıp gitmemiz bundandır.

Haftalardır Mithat Cemal"in kitaplarını okuyordum, geç kalmışlık duygusuyla birlikte. Mithat Cemal Kuntay"ın Mehmet Akif kitabını okurken de dalıp dalıp gittim; ama her seferinde aynı yere vardım: Mithat Cemal ile Mehmet Akif"in arkadaşlığı bir sanat eseriymiş. Bizatihi bir arkadaşlık da sanat eseri olabilirmiş.

Geçen haftaki iddiamızı hatırlayalım: Türkiye"nin kamplaşmasından karamsarlığa kapılanların umudu Mithat Cemal ile Mehmet Akif"in arkadaşlığındadır.

Türkiye"deki kamplaşmadan umuda kapılanların korkusu da bu arkadaşlıktadır. Biri Moda"da diğeri Fatih"te oturan, biri fesli diğeri papyonlu, biri laik diğeri dindar, iki ayrı dünyayı buluşturan arkadaşlıkta, ne ararsanız vardır.

O kadar hassas bir arkadaşlıktır ki, en küçük şeyler yüzünden bile çocukça kavgalar etmişler. Bir defasında, Mehmet Akif baklavanın Mithat Cemal istiridyenin avukatlığına soyunmuş, medeniyet savaşları bile vermişler. Güler misin, ağlar mısın…

Mithat Cemal ve Mehmet Akif 33 yıl boyunca, gün boyu birlikte yürümüşler… Onlar yürürken Türkiye"de ve dünyada çok şey değişmiş; fakat onların birbirine olan imanı/arkadaşlığı her şeye meydan okumuş. (Niye şaşırıyorsunuz; iman arka-daşlık demektir zaten.) Oysa başlangıçta her şey tam tersiymiş.

"İlk tanıdığım zaman ona inanmadım:" diyor Mithat Cemal, "Bir insan bu kadar temiz olamazdı. Cabotin"di ve fena aktör melek rolünü oynamaktan bir gün yorulacaktı, gayritabii bir faziletten yorulan yüzünü bir gün görecektim. Fakat otuz beş sene bugün gelmedi."

Yaşam tarzları birbirine zıt bu iki insanı buluşturan, arkadaş kılan nedir? Bu soruya tek cümleyle cevap verilebilir belki. Aynı şeyleri sevmediler belki, ama aynı şeylerden nefret ettiler: İnsanın bayağılaşmasından.

"Bir de benim Akif"im var. Bu Akif, hayatımın otuz üç senesidir. Bu otuz üç senede o, bir tek defa bayağı olmadı. Onun iç yüzüne baktığım vakit gökyüzüne, denize bakar gibi ferahlardım."

Ortak noktaları: Bir tek insanda bütün insanları seviyor ya da sevmiyorlardı. Ne dalkavukluk ediyor, ne de dalkavukluk bekliyorlardı.

"Dalkavukluk etmeyen adam gördüm; fakat dalkavukluktan hoşlanmayan adam görmedim; bunun bir tek müstesnası vardır: Akif."

Büyük adamlara değil, ahlaklı bir esnaf olduğu için "Kebapçı Kamil"e" bile mersiye yazması bundandı.

Hayal kurmadan arkadaşlık mı yapılır? Kitapta gülüşlere gözyaşının karıştığı yerlerden birisi de burasıdır. Mithat Cemal ile Mehmet Akif, bir gün zengin olurlarsa, bir arsa alıp yan yana iki ev yaptırmanın hayalini de kurarlar. Hayalle birlikte kavga da başlar. Şimdi de arsanın nereden alınacağında anlaşamamaktadırlar. Nihayet Çamlıca"da mutabık kalırlar. Yan yana evleri yapılmış gibi, sıra seyahate çıkmaya gelmiştir. Bu defa da hangi mevsimde seyahate çıkılacağında anlaşamazlar. Niçin her vesileyle tatlı tatlı kavga ettiklerini ben de düşündüm. Ve cevabı buldum sanırım: Ancak o zaman hayatın yüklerini unutuyorlardı…

Yazının başındaki iddianın doğruluğu şuradan belli: Mithat Cemal"in kitabı beni dağıttı, o yüzden bu yazının dağınık kalması doğal.

Mithat Cemal Türkiye"nin Stefan Zweig"ıdır demiştim, bir örnek vereyim, tespitlerinin gücünü göstermek için:

"O mağrur olduğu için mütevazı idi. Tevazu onda gururun zekâsıydı. Eserleriyle heyet-i içtimaiyyenin ahlakını düzeltmeye kalkması da gururunun sanatlaşmasıydı. Zamanındaki cereyanların önüne dikilmesi de bir dağın gururuydu. Kendini dağ sanan adam bir su parçası kadar serseri ve güzel bir şair olamazdı."

Beni ve yazıyı "dağıtan" iki sahneyle bitireyim yazıyı. Hasta yatağındayken gelen ziyaretçilerin çokluğu ve çeşitliliği Akif"imizi çok şaşırtır. Mithat Cemal"e şöyle der:

"Meğer seviyorlarmış beni."

Ama favori sahnem şu:

Yine sokakta yürürken tartıştıkları bir gün, "karşıdan dörtnala gelen sürücü beygiri, Akif"le beni mecbur etti: Birbirimizin kollarını tutarak duvara sığındık. Yekpare bir dostlukla."

Duvara sığındık.

Yekpare bir dostlukla.