ABD yaptırımları Türkiye’ye karşı neden sonuçsuz kalır?

ABD; Trump döneminde hangi ülkeyle olağan bir sorun yaşasa, uluslararası tüm kuralları hiçe sayarak çeşitli yaptırımlar uygulamayı alışkanlık haline getirdi. Önce AB’yi ikna etmeye çalışıyor, hemen ardından ise BM’yi kullanmaya çalışıyor. Bunları iknada başarılı olamazsa, bu sefer kendi gücünü özellikle de uluslararası finans sistemini kullanarak sorun yaşadığı ülkeyle ticaret konusunda diğer ülkeleri sert şekilde uyararak tehditler savuruyor.

ABD’de Hazine Bakanlığı’na bağlı olan ve yaptırım programlarını uygulamaya koyan Yabancı Varlıkların Kontrolü Ofisi (OFAC), yaptırımları iki grup şeklinde organize ediyor.

İlk gruptaki yaptırımlar; söz konusu ülkenin ekonomisini ve hükümetlerini hedef alan, tüm ülkeye yönelik sonuçları olan yaptırımlar.

İkinci gruptaki yaptırımlar ise, gerçek ya da tüzel kişilerin yurtdışı varlıklarına yönelik yaptırımlar. Türkiye’de iki bakana yönelik olarak açıklanan yaptırımlar bu grupta yer alıyor.

ABD yıllardır dünyada bazı ülkelere yaptırım uygularken, Türkiye’ye de Kıbrıs savaşı sonrası yaptırım uygulamıştır. Bugün gerçek ya da tüzel kişi olarak OFAC yaptırım listesinde toplamda 7 Türk vatandaşı ile Türkiye’de kayıtlı 12 şirket bulunuyor.

ABD’nin çeşitli bahanelerle Türkiye’ye uygulamayı düşündüğü yaptırımların nedenleri ile diğer ülkelere uyguladığı yaptırımların nedenlerine baktığımızda, birçok açıdan ayrıştıkları görülmektedir. En başta; bazı ülkelere uygulanan yaptırımlarda diğer ülkelerin desteği alınırken hatta BM kararı ile uygulama yapılırken, Türkiye’ye uygulamaya kalktığı yaptırımlar konusunda uluslararası camiada yalnız kalmıştır. Çünkü hiçbir haklı gerekçesi bulunmamaktadır.

Bugün ABD’nin, AB’nin veya BM’ler kararıyla yaptırım kararı alınan ülkelerde temel gerekçelere baktığımızda, Türkiye’ye yönelik bu yaptırımların neden sonuçsuz kalacağını daha iyi anlarız.

Rusya’ya uygulanan yaptırımlar, 2014 yılında Rusya’nın Ukrayna’nın Kırım bölgesini ilhak etmesi üzerine, hem AB hem de ABD’nin ekonomik ve diplomatik alanlardaki uygulamalarıyla başlamıştır.

İran’a uygulanan yaptırımların tarihi biraz daha eski. 1979 yılı İran Devrimi sonrasında, kötü insan hakları koşulları gerekçe gösterilerek çeşitli yaptırımlar devreye sokulmuştu. 2006 yılında ise İran’ın nükleer programı gerekçe gösterilerek, kritik enerji sektörünü de kapsayan bir ekonomik ambargo uygulaması başlatılmıştır.

Kuzey Kore’ye uygulanan yaptırımlar da benzer şekilde, ağır insan hakları ihlalleri ve nükleer silah programı gerekçe gösterilerek uygulamaya konulmuştur.

Küba’ya, hem uyguladığı rejim hem de kötü insan hakları sicili nedeniyle 60 yıldır yaptırım uygulanıyor. Trump, son dönemlerde hafifletilen yaptırım kararlarını tekrar sertleştirerek, Küba’ya yönelik ambargoları ve seyahat yasaklarını tekrar uygulamaya koydu.

Sudan’a ise, bu ülkenin terörü finanse eden devletler listesinde yer alması ve Darfur Savaşı nedeniyle yaptırım uygulanmaktadır.

Yukarıda yaptırım nedenlerini saydığımız ülkelerdeki durumların Türkiye ile yakından veya uzaktan ilgisi var mı?

Üstelik bu yaptırımları, 15 Temmuz gibi hain bir darbe girişiminde üstü kapalı şekilde darbeyi tezgahlayanların arkasında olmalarına rağmen, Türkiye’nin bu mağduriyetini karşılamak yerine, farklı tarafta yer alarak yapmaktadır. ABD’nin bu şekilde yaptırım kararları uygulamaya kalkması, hem Türkiye ile ilişkileri olumsuz anlamda zedelemiş hem de bu konuda uluslararası camiada yalnız kalmasına sebep olmuştur.

Örneğin; Pakistan, Almanya, İtalya, Rusya ve İran açık olarak ABD’nin yaptırımları karşısında Türkiye’yi desteklediklerini açıkladılar.

ABD’nin Türkiye’ye yönelik son yaptırımları doğrudan ekonomik sonuçlar doğuracak bir adım olmakla beraber, temelde ekonomik veya ticari olaylardan değil siyasi olaylardan kaynaklanmaktadır. Bu durum, yıllardır stratejik ortak ve müttefik olan ABD ile Türkiye için özellikle de yaptırım uygulanan ülkeler içerisinde farklı bir durum yaratmıştır. Çünkü, Türkiye;

-Avrupa ve Asya kıtasının kesiştiği noktada bulunması nedeniyle, ABD ve AB için stratejik bir öneme sahiptir.

- Rusya, İran , Irak ve Suriye gibi Amerika’nın sorun yaşadığı ve ABD’nin her zaman karşı blokunda yer almış bu ülkelere sınırı olan tek ülkedir.

-ABD’nin yaptırım uygulamaya kalktığı tek NATO ülkesidir.

-ABD’nin kolay kolay vazgeçemeyeceği, stratejik önemi yüksek İncirlik üssünün sahibi ülkedir.

- Güney Kore’de, Afganistan’da, Bosna Hersek’te olduğu gibi, ABD’nin ve BM’nin ihtiyaç duyduğu her durumda yardıma koşan bir ülkedir.

Ayrıca, ABD’nin Türkiye’ye karşı uygulamaya kalktığı yaptırımlar, hem AB hem de BM’den bağımsız şekilde alınmış bir karardır. Dolayısıyla, sadece ABD tarafından uygulanan yaptırımların başka ülkelerin de katılımıyla uygulanan uluslararası ölçekteki yaptırımlardan daha az etkili olduğu bilinmektedir.

Bu sebepledir ki, ABD’nin bu yaptırımlardan istediği sonucu alması mümkün değil. Şunu hatırlatmak lazım, ABD ile Türkiye’nin hem iki ülke çıkarları için hem de bölgesel ve dünya barışı için yapacakları daha çok şey var. Bunu da şuan için Trump’la gerçekleştirme şansı diğerlerine göre daha fazla.

Bu dünyadan Barack Obama diye biri geçtiğini ve Trump’ın olmadığı bir senaryoda Mike Pence diye bir evanjelik’in başkan olacağını unutmamak lazım.