Ürdün Haşimi Krallığı ne yapmak istiyor?

Şerif Ali Haydar, Osmanlı Devleti’ne isyan eden Şerif Hüseyin’in yerine atanan son Mekke Emiri’dir. Birinci Dünya Savaşı’nın sonunda, barış müzakerelerinin yapılacağı sırada, Osmanlı hükümetine uzun bir rapor sunarak yapılacak düzenlemelerde kendisinin ve ailesini hukukunun gözetilmesini talep etmiştir.

Devlet Arşivlerinden bir kopyasını edindiğim bu raporda Şerif Ali Haydar özetle ailesinden şöyle söz etmektedir:

Hz. Peygamber zamanından başlayarak III. Selim zamanına kadar Mekke Emirliği müteselsil olarak ve hiç kesintiye uğramadan ataları Şerif Katade ailesinde kalmıştır. III. Selim zamanında Vehhabi meselesini söndürmek için Mısır Valisi Mehmet Ali Paşa görevlendirildiğinde o tarihte Emir olan büyük dedesi Şerif Galib görevden alınmıştır.

Bu durumu Mehmet Ali Paşa’nın kendi menfaatine aykırı olması ile izah eden Şerif Ali Haydar, Mekke Emirliği’nin ailenin diğer koluna geçmesini de raporunda şöyle anlatmaktadır:

Mehmet Ali Paşa Hicaz’da iken kendi hizmetinde bulunan İbn Avn’ı emir tayin edip Mekke Emirliği’ni iki yüz yıldır hiç emir yetirmemiş olan Şerif Hüseyin’in ailesine vermiştir. Nitekim emirliğin bu aileye geçmesini, Osmanlı Devleti adına kendi ailemden alınmasından daha vahim bir hadise olarak görmekteyim.

Şerif Ali Haydar bu ifadelerinden sonra sözü Şerif Hüseyin’in isyanına getirerek fikirlerinde ne denli isabet ettiğini açıklamaktadır. Elbette burada raporun tamamını anlatacak değilim. Ama aynı raporda Şerif Hüseyin’in 1916 yılında İngilizlerin teşviki ile isyan etmesinden sonra hükümetin hızlı bir şekilde kendisini nasıl Mekke emiri atadığını ve sonraki gelişmeleri anlatmaktadır.

Elbette 2018 yılındaki son yazımda durup dururken bu konuyu niye ele aldığımı merak ettiniz. Anlatayım.

Bana göre; gelecekte tarih, 2018 yılını ele alırken iki büyük olaya odaklanacaktır. Birincisi, ABD’nin Kudüs’ü İsrail’in başkenti olarak ilan etmesinden sonra 2018 yılının ilk aylarında yaşananlar olacaktır. İkincisi de Suudi Arabistan İstanbul Konsolosluğu’nda Gazeteci Cemal Kaşıkçı’nın vahşice katledilmesi meselesi olacaktır.

Bu olayları hatırlatarak, konuyu değiştirdiğimi düşünmeyin. Devam ediyorum anlatmaya.

ABD’nin girişimi ve Netanyahu’nun Yahudi Devleti ilanı ile Kudüs’ün işgali yeni bir aşamaya geçmiştir. Bu yüzden konuyu gündemde tutmak için 2018 yılını Kudüs ile kapatmak istedik. Bu maksatla 29-30 Aralık günlerinde siyasetten uzak, ama Kudüs’ün İslami kimliğini hatırlatan ve Osmanlı asırlarına odaklanıp orada yaşanan ilmi hayatı ele alan bir sempozyum düzenledik. Son ana kadar her şey normal devam etti. Kudüs vakıfları, bilginleri, medreseler, son dönem okulları, müellifler ve eserleri konularında gelen tebliğ teklifleri arasından bilim kurulunun seçtiği tebliğlerin sahipleri Türkiye’ye davet edildi. Sponsorlarımız hiçbir fedakârlıktan kaçınmadılar. Gelecek konuklarımız için otel ayırdılar, uçak bileti gönderdiler.

Ancak son anda aksilikler ortaya çıkmaya başladı. Öyle programı bütünüyle etkileyen olumsuzluklar değil ama programı siyasallaştıran ve bizim bu yazıyı yazmamıza sebep olan sinir bozucu gelişmeler yaşandı.

İsrail’in kuşatma altında tuttuğu Gazze’den katılmak isteyen akademisyenlerin oradan çıkamayacaklarını anladık. Alışılmış bir zulümdü ve anlayabildik. Ardından ikinci şoku yaşadık. Filistin/Ramallah’tan gelmesi beklenen bazı akademisyenlere, Ürdün havaalanından transit geçiş yapıp Türkiye’ye gelmelerine izin verilmedi. Daha doğrusu Ramallah’tan Ürdün’e geçmeleri engellendi. Bilmeyenler için söyleyelim. İsrail tarafına geçmek istemeyen veya geçişi kabul edilmeyen bütün Filistinlilerin ülkeden çıkabilecekleri tek kapı Ürdün’dür.

Ürdün ise İngilizlerin isyan ettirdiği Şerif Hüseyin oğullarının son Haşimi krallığıdır. Yani yazının girişinde sözü edilen amca oğulları Şerif Ali Haydar’ın emirliğe yakıştıramadıklarındandır. Ali Haydar’ın raporunu aile içi bir rekabetin infiali olarak okumak mümkün ise de Şerif Hüseyin’in isyanından bugüne kadar yaşananlar onun ne derece haklı olduğunu göstermiyor mu?

Ürdün Haşimi ailesinin yeri geldikçe Kudüs’ün hamisi olduğunu söylerken, Kudüs için yapılan bir toplantıya katılacak ilim adamlarına izin vermemesi kabul edilebilir ve anlaşılır bir tavır değildir. Anlaşılır olsa da Hz. Peygamber’in torunları olmaları hasebiyle söylemeye dilimiz varmamaktadır. Diğer taraftan “Müslümanın Müslümana zulmünü” görmemek de mümkün değildir. Dinimiz ve kültürümüz “kardeşimize zalim de olsa, mazlum da olsa yardım edilmesini” öngörmektedir. Buna göre mazlum himaye edilecek, zalimin de zulmü engellenecektir. Nitekim şimdilik bu yazının da bu kabilden anlaşılmasını temenni ediyorum.

Maalesef bu durum ilk defa yaşanmadı. Ürdün adeta dümeni kırılmış bir gemide yol almaktadır. Bu yüzden bu tasarruflarını tekrarlamaktadır. Oysa Ürdün’ün menfaati ve geleceği İsrail’in yanında değil; kardeşlerinin, Filistinlilerin ve diğer Müslümanların yanında durmasındadır.

Aslında Ürdün 2018 sonunda bize bunu yaşatırken; kısa bir süre önce, 2011’den beri yürürlükte olan Türkiye ile Serbest Ticaret Anlaşması’nı da tek taraflı olarak iptal edip Türkiye’ye karşı yeni bir duruş sergilemiştir. Sanayi ürünlerine uygulanan gümrüğün sıfırlanmasını ve ticaret hacminin artırılmasını amaçlayan anlaşmanın iptal edilmesini egemen bir devletin tasarrufu gibi görmek kadar; tarihi sürecin bir uzantısı olarak da değerlendirilmesi gerekmektedir.

Belki bu konuya daha uzun bir yer vermek gerekmektedir. Ancak ipucu olarak sadece bu gelişmenin, ABD’nin İran’a ambargosu ve Ürdün’ün ABD tarafından serbest bölge ilan edilmesi ile alakalı olduğunu söylemekte yarar vardır. Hatırlayanlar için söyleyelim: ABD’nin 2003’teki Irak işgali akabinde Ürdün üzerinden yaşananlar tekrarlanmaktadır. Kısaca yakın tarihi ve bu tarihin içindeki yüce ve cüce aktörleri iyi okumak gerekmektedir.