Exxon Mobil'e Bağdat resti

Apple'ı geçerek dünyanın en değerli şirketi haline gelen ExxonMobile iki yıl önce Kürtlerle imzaladığı petrol anlaşmasıyla Irak'ın güç haritasını kökten değiştirdi. Çin ve Rusya ile birlikte dünya siyasetinde köklü değişimlere yol açtığı için 'jeopolitik dağ' diye nitelenen petrol devi ExxonMobil'in 2011'de Kürtlerle anlaşmasından sonra, Erbil yönetimi Bağdat'tan giderek daha bağımsız hareket etmeye başladı.

Irak'ın parçalanmasına, hatta bağımsız Kürt devleti senaryolarına kadar gelip dayanan gelişmeler üzerine Exxon'un CEO'su Rex Tillerson geçen hafta Irak Başbakanı Nuri Maliki ve Kürt Yönetimi Başkanı Mesud Barzani ile bir araya geldi. Maliki, ExxonMobil CEO'suna Basra'daki Kurna kuyusundaki 50 milyar dolarlık hissesini Çin ve Rus şirketlerine satmamasını istedi.

2011'de Kürt yönetimiyle aralarında Kerkük'ün de bulunduğu 6 bölgede petrol anlaşması yapan ExxonMobil CEO'su Tillerson ise hem Maliki'ye hem de Barzani'ye kesin kararlarını bir hafta içinde açıklayacaklarını söyledi. Irak Petrol Bakanı Abdül Kerim Luabi de, ExxonMobil'in nihai kararını birkaç gün içinde vereceğini kaydetti. Reuters'a konuşan ABD'li bir diplomat ise, 'Eğer ExxonMobil, Bağdat ile anlaşırsa Kürdistan yönetimi büyük prestij kaybına uğrar. ExxonMobil burada siyasi ve oyun kurucu bir rol oynuyor' dedi. ABD'nin Exxon'a sessiz onay vermesinden sonra Fransız Total, Rus Gazprom ve Neft şirketleriyle Amerikan Chevron gibi petrol devleri de Kürt yönetimiyle anlaşmalar imzalamıştı.

Önceki gün İsveç'teki Davos zirvesinde Kürt Bölgesi Başkanı Mesud Barzani ile görüşen Tillerson, bazı güvenlik endişelerini dile getirdi. Ancak Kürt yetkililer ExxonMobil'in önceki anlaşmalarına bağlı kalacağını söyledi. Bağdat ise ExxonMobil'e 'tarafını seç!' baskısını sürdürüyor. Petrol Bakanı Luabi, 'Biz ExxonMobil'in Basra'daki Kurna kuyusundan çekilmeyeceğini ve Kürdistan ile yaptığı anlaşmayı askıya almasını umuyoruz' dedi.

Reuters'a konuşan bazı kaynaklarsa ExxonMobil'in Basra'daki pazarlık payını yükseltmek için Kürtlerle dirsek temasına girdiğini düşünüyor.

Devletlerden daha etkili oldukları belirtilen 'Yedi Kızkardeşler', Standart Oil adlı petrol şirketinin antikartel yasası ile bölünmesiyle ortaya çıkan Exxon, Mobil, Chevron, Gulf, Texaco Amerikan, Royal Dutch Shell ve British Petroleum'un oluşturduğu gruba verilen isimdir. Bu şirketler, 1928'de aralarında ortak kota ve fiyat birliği oluşturarak monopol kurdu.

Apple, 'dünyanın en değerli şirketi' unvanını petrol şirketi Exxon Mobil'e kaptırdı. Wall Street verilerine göre, Apple'ın piyasa değeri 413 milyar dolar. Exxon'un diğeri ise 418 milyar dolar. 1997 yılında hisse senedi 3,19 dolara kadar gerileyen ve iflasın eşiğine gelen Apple, Steve Jobs liderliğinde yükselişe geçmiş ve elde ettiği kâr bakımından sektörün bir numarası olmuştu.

Irak'ta Erbil ve Bağdat arasındaki çatışmanın bir benzeri bugüne dek birlikte hareket eden petrol devleri arasında da yaşanıyor. Petrol devleri tarihte ilk kez birbirlerine rakip hale geldi.Dünyanın en büyük petrol şirketlerinden ExxonMobil ve BP, Irak'ta karşı karşıya geldi. ExxonMobil, bölgesel Kürt Yönetimi'nin arkasında duruyor ve verdiği destekle Kürt politikacıların küresel petrol piyasasında 'bağımsız' hareket etmelerine olanak sağlıyor. Bağdat, Ocak ayı ortasında İngiliz Petrol devi BP ile Kerkük civarında petrol arama anlaşması yaptı. BP'nin petrol arayacağı bölge Exxon'un arama sahasının hemen batısında yer alıyor ve Kürt yönetimi burada hak iddia ediyor.

ExxonMobile, bölgesel Kürt yönetimi ile anlaşma imzalayan diğer petrol şirketleri olan Gazprom, Neft, Chevron ve Total'ın oluşturduğu gruba liderlik ediyor. Pek çok petrol şirketi daha uygun şartlar sunan Kürt yöentimi ile anlaşmalar imzalıyor. Londra destekli BP ise Irak Başbakanı Nuri Maliki'yi savunmakta kararlı. Bunun en önemli nedeni ise Irak'ın güneyindeki dev petrol sahası Rumaliya'da petrol çıkarmak için merkezi yönetimle çok avantajlı bir anlaşma sağlaması. BP sözcüsü Toby Odone gelişmeleri 'Bizim yaptığımız, Irak'ın istediği doğrultuda kısa dönemli teklifler vermek ve bu doğrultuda ilerleme sağlamak' diye yorumladı.

İngiliz haber ajansı Reuters'a konuşan kaynaklara göre Iraklı Kürtler için Amerikan petrol devi ExxonMobil'in tavrından daha önemli olan şey, petrollerini dünya pazarlarına ulaştıracak bir koridor bulmaları. Burada da , Türkiye'nin siyasi ve jeopolitik desteği belirleyici konumda görünüyor. Reuters'a isim vermeden konuşan kaynaklardan biri, 'Türkiye, Kuzey Irak için yeni ve hayati derecede bir enerji koridoru olabilir. Ankara, yatırımlar yaparak ve alternatif boru hatları inşa ederek Rusya ve İran'a enerji bağımlılığını da azaltabilir. Ancak Ankara'nın Erbil'e yanaşması ve destek vermesi bu kez Bağdat'ın nüfuzunu azaltır. Irak'ı istikrarsızlaştırabilir. Türkler elbet Kürt enerjisine ulaşmak istiyor. Ve bunun komşularla ilişkileri torpillemeye değdiğini de görüyorlar' dedi.