İran kendini vurdu

İran, günlerce reddettiği iddiaları sonunda kabul etti ve Ukrayna Havayolları’na ait uçağı çarşamba günü ‘yanlışlıkla’ düşürdüğünü açıkladı. İran Genelkurmay Başkanlığı, Ukrayna Havayolları’na ait yolcu uçağının “hassas askeri bir noktanın” üzerinden geçerken “insani hata” sonucu hava savunma sistemi tarafından yanlışlıkla düşürüldüğünü bildirdi. Tahran yönetimi, uzun süre uçağın motor arızası nedeniyle düştüğünü savunmuştu.

Genelkurmay Başkanlığı açıklamasında, uçağın vurulmasıyla ilgili olarak bölgede son dönemde artan gerginlikten dolayı ABD suçlandı. Açıklamada, ABD Başkanı Donald Trump’ın ve ordusunun, İran’daki birçok noktayı hedef alacaklarına dair yaptıkları tehditlerin ve bölgede yaşanan olağanüstü hava hareketliliğinin ardından, İran silahlı kuvvetlerinin de muhtemel tehditlere anında yanıt verebilmek için en yüksek seviyede teyakkuz haline geçtiği aktarıldı. Açıklamada, şunlar kaydedildi: “Ukrayna Havayollarına ait 752 sefer sayılı uçağı bu hassas ve kriz şartlarında İmam Humeyni Havalimanı’ndan hareket etti. Uçak, dönüş anında Devrim Muhafızlarının hassas askeri bir merkezine yaklaştı ve yüksekliği ile duruş şekli düşmanca saldırı yapacak gibiydi. Söz konusu uçak, bu şartlarda insani hata sonucu ve kasıtlı olmayarak hedef alınmıştır.” Genelkurmay Başkanlığının ölenlerin ailelerinden özür dilediği açıklamada, “Bu tür insani hataların bir daha tekrarlanmaması güvencesi veriyoruz. Sorumlular hakkında da yasal işlem yapılacaktır.” ifadelerine yer verildi.

İran Devrim Muhafızları Ordusu (DMO) Hava-Uzay Kuvvetleri Komutanı Tuğgeneral Emir Ali Hacızade ise, daha sonra yaptığı açıklamada konuyla ilgili detayları paylaşarak, tüm sorumluluğu üstlendiklerini söyledi. ABD’nin Irak’taki askeri üslerinin vurulduğu gece birliklerin savaş düzeyine geçtiğini aktaran Hacızade, hava savunma birliklerinden bazılarının Tahran’da konuşlandırıldığını, Tahran’ın batı kesimlerine konuşlandırılan hava savunma sistemlerinin olaya sebebiyet verdiğini ifade etti. Hava savunma sistemleri tarafından düşürülen Ukrayna uçağının seyir füzesi olarak algılandığını söyleyen Hacızade, hadise sırasında iletişim hatlarında sorun yaşandığını belirtti. Hacızade, hava savunma operatörünün sorun nedeniyle füze fırlatma izni alamadığını kaydetti ve, “Operatörün hedefi vurmak ya da vurmamak için 10 saniye içinde karar alması gerekiyordu. Nihayetinde bu kötü kararı verdi ve uçak vuruldu” diye konuştu.

Hacızade, ABD üslerine füze saldırılarının düzenlendiği gece hava sahasının sivil uçuşlara kapatılmasını istediklerini ancak bunun yapılmadığını kaydetti. İranlı hükümet yetkililerinin olaydan haberdar olmadığı için uçağın füzeyle vurulduğuna ilişkin iddiaları reddettiğini belirten Hacızade, “Olaydan haberdar olduğumuzda Genelkurmay Başkanlığını bilgilendirdik” şeklinde konuştu. İranlı komutan, İran’a ait sivil bir yolcu uçağını düşürmüş olabileceklerine dair tahminlerini yetkililere bildirdiklerini ancak yetkililerin bunu daha sonra açıklama kararı aldıklarını söyledi. Hacızade, “Ukrayna uçağının füzeyle düşürüldüğünü öğrenince ölmeyi diledim. Hadisedeki sorumluluğu kabul ediyoruz. Boynumuz kıldan incedir. Yetkililerin hakkımızda alacağı her türlü karara itaat edeceğiz” ifadelerini kullandı.

Ruhani resmen özür diledi

Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy, İran’ın Ukrayna Havayolları’na ait yolcu uçağını yanlışlıkla düşürmesi ile ilgili “suçun tam olarak kabul edilmesini” istedi. Zelenskiy, “Ukrayna, İran’dan resmi özür dilemesini bekliyor” ifadelerini kullandı. Açıklamadan saatler sonra , İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, Zelenskiy’yi telefonla aradı. Görüşmede Ruhani, 176 kişinin hayatını kaybettiği trajediyle ilgili İran adına özür diledi. Ruhani, trajedinin, ülkesinin hatalı eylemleri yüzünden meydana geldiğini tamamen kabul ediyor.” ifadelerini kullandı. Öte yandan Ukrayna Dışişleri Bakanlığı, İran’a olayla ilgili tazminat şartlarını içeren nota vereceğini açıkladı. Bu arada Ruhani Kanada Başbakanı Justin Trudeau ile de bir telefon görüşmesi yaparak olaydan duyduğu üzüntüyü dile getirdi ve kazanın nedenine ulaşmak için faydalı araştırmalar yapıldığını söyledi.

Hamaney’den soruşturma talimatı

İran dini lideri Ayetullah Ali Hamaney, Genelkurmay Başkanlığı’na Ukrayna uçağının füzeyle düşürülmesine ilişkin “muhtemel kusurlar ve eksikliklerin incelenmesi” talimatını verdi. Yazılı bir açıklama yayınlayan dini lider, olaydan derin üzüntü duyduğunu söyleyerek hayatını kaybedenlerin ailelerine başsağlığı diledi. Hamaney, “Bu acı verici olayda muhtemel kusurlar ve eksikliklerin incelemesi için Genelkurmay Başkanlığına kesin talimat veriyorum” ifadelerini kullandı. Hamaney, benzer hadiselerin tekrar yaşanmaması için gerekli tedbirlerin alınmasını istedi. Öte yandan Hamaney’in Twitter hesabı geçici olarak askıya alındı. Hamaney’in profiline girmeye çalışanlar “bu hesapta olağandışı bir etkinlik oldu” uyarısıyla karşılaşırken, Twitter’dan konuyla ilgili bir açıklama gelmedi.

Zarif’ten özür ve suçlama

İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif, hava savunma sistemi tarafından “yanlışlıkla” düşürüldüğü açıklanan Ukrayna Havayollarına ait yolcu uçağı için özür diledi. Zarif, Twitter hesabından yaptığı açıklamada, bir yandan da ABD’yi suçladı. Zarif, paylaşımında şu ifadeleri kullandı: “Üzüntülü bir gün. Silahlı kuvvetlerin soruşturmasının ilk sonucu: ABD’nin maceracılığından kaynaklı kriz anında yapılan insani hata, faciaya yol açtı. Çok pişmanız. Halkımızdan, kurbanların ailelerinden ve etkilenen tüm milletlerden özür dileriz.” İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani ise, konuyla ilgili yasal işlem yapılması gerektiğini belirtti. Ruhani, yaptığı yazılı açıklamada, Kasım Süleymani’nin öldürülmesi ve ABD’nin tehditlerinin sürdüğü bir atmosferde ülkedeki savunma sistemlerinin ABD’nin muhtemel saldırılarına karşı tam teyakkuz haline getirildiğini belirtti. “Bu süreçte insani hata nedeniyle yanlışlıkla (füze) fırlatılması, onlarca insanın ölümüyle sonuçlanan bir faciaya yol açmıştır” değerlendirmesinde bulunan Ruhani, faciaya yol açan yanlış nedeniyle üzgün olduklarını ifade etti.

İTİBAR KAYBI

ABD hedefleri yerine sivillere zarar veren, çelişkili ve manipülatif açıklamalar yapan İran, geç kalmış bu açıklamayla hem itibar kaybetti hem de ülkenin “askeri yeteneği” tartışılır hale geldi. İran’ın, Irak’taki üslere onlarca füze fırlatmasına rağmen bir tek ABD askerinin zarar görmemesi de “kontrollü füze” iddiasına yol açmıştı. Önce 80 askerin öldüğünü öne süren Tahran, bu bilginin doğru olmadığı anlaşılınca “Biz askerleri değil araçları vurmayı planladık” dedi. Süleymani’nin cenaze töreninde ise 50’den fazla kişi ölmüştü.

Kanada çalışma grubu kurdu

Kanada Dışişleri Bakanı François-Philippe Champagne, düşen uçakla ilgili tam ve kapsamlı bir soruşturma için İran rejimine baskı yapmak üzere uluslararası bir çalışma grubu oluşturulduğunu belirtti. Grubun İngiltere, İsveç, Ukrayna, Kanada ve Afganistan dahil düşürülen uçakta vatandaşları olan ülkelerin temsilcilerinden oluşacağını söyleyen Champagne, uçakta vatandaşları olmasına rağmen İran’ın grupta bulunmayacağını kaydetti. Kanada, düşen yolcu uçağındaki vatandaşlarının sayısını da 57 olarak güncelledi.

Kara kutu Fransa’ya gönderilecek

İran, düşen uçağın kara kutusunu Fransa’ya gönderme kararı aldı. İran Sivil Havacılık Kurumu Kaza Ofisi Genel Müdürü Hasan Rızayifer, kara kutunun hafızasını okumak için yeterli imkanlarının bulunmadığını söyleyerek, “Kanada, Fransa ve ABD gibi ülkelerden kara kutudaki bilgilerin indirilmesi için gerekli yazılım donanımları İran’a göndermelerini talep ettik ancak bu ülkeler İran’ın teklifini reddetti” dedi. Bunun üzerine kara kutunun tarafsız ve saygın bir laboratuvarda okunması için Ukrayna, İsveç, İngiltere, Kanada ve ABD gibi ülkelere gönderilmesine karar verildiğini belirten Rızayifer, “Kara kutunun Fransa’da okunması için anlaşıldı” ifadelerini kullandı. Öte yandan, Ukrayna Devlet Başkanlığı Ofisi’nden yapılan açıklamada, Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy ile Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un, kara kutunun incelenmesinin nasıl olması gerektiği konularında anlaşmaya vardığını bildirdi.

Rota değiştiriyor

Ukrayna Uluslararası Havayolları, uçuş rotalarının değiştirildiğini ve şirket uçaklarının bundan böyle İran üzerinde uçmayacağını bildirdi. Havayolu, Tahran’dan 30 gün içinde kaza raporu da talep etti. Havayolunun Genel Müdürü Yevgeniy Dıhne ise, uçaktaki kabin memurları ve pilotlar için “En iyi ekibimizdi” dedi. Dıhne açıklamasında, “Bir saniyeliğine bile olsa ekibimizin teknik sebeplerden dolayı böyle trajediye sebep olabileceği ihtimalini düşünmedik” denildi.